Written by
K. Chhawnṭhuama

Hruaitu ṭha kan mamawh

Chhûngkaw pawimawh thilah chawlhkar hnih dâwnlai Myanmar (anmahni chuan Myama tiin an lam) ah kan han zin haw chiah a. Sipai rorelna hnuai aṭanga mipui sorkar, Democracy sorkar-ah an lût ta mai; an lawmzia leh an hlimzia han hmuh chuan an lãwmpuiawm takzet a, a thlamuan thlâk ta. Chûng zawng aiin an hruaitu, ram hmangaihtu, Pi Aung San Suu Kyi an nei kher thei khi sawi tur a tam. Dãwrkai nu mãwl tê te anga langte pawh khi, Pi Suu Kyi chanchin sawipui chuan thil dang ngaihsak lovin nilêng pawhin an sawi peih nia!

Mizoram Chief Minister lo ni tawh zingah pawh ram hmangaihna rilru pua hna thawk tak tak awmchhun chu Brig. T. Sailo chauh anga sawi fote hi a dik emaw dik lo emaw, ram tana an hna thawh (contribution) hi chu mipuiin kan hre vek.

Pi Suu Kyi chanchin, anmahni kâ aṭang ngeia ka han hriat thar tlem azâwng hi târlang ila, kan ram hruaitu ni mêkte leh la ni lehzêl turten inhmuh chhuah nân an hman hlauh chuan a lawmawm dawn em mai.

1. Thla khat zet zawt ro an rel hnu pawhin Pi Suu Kyi chuan ama Private Car hmanlai, 1997 Model (Toyota) ngat kha a la hmang a. Mipui lam zawkin an hlauhthãwnpui êm avangin silai kah tlang theih loh (bullet proof) car hmang turin an ngên nasa a. Chu thu chu US President Barak Obama zin khan a lo hre ve hlauh mai a. Bullet proof car chu present atan pêk a tum a. Chumi hma chuan thil pawi a thleng palh ang tih hi kan hlau ngawih ngawih tih an sawi uar hle.

Kan ram hruaituten chawmhlawm State kan ni chunga Sorkar hmasa Minister-te Car ṭha pui pui hmang duh lova, Car thar man to pui pui an lei nghãl chur churte leh, mipui motor lamah vethung, Life time Tax bithliah nan kum 15 lai an han hmang leh lawi si te leh hlawh tam hi zahawmnaa an ngai ve thung tlatte nena han khaikhin chuan ram hmangaih phung a inang lo ngawt mai.

2. Pi Suu Kyi chuan, Delhi CM, Arvind Kejriwal-a’n, VIP Culture tihbo a tlângaupui kha, a taka hmangin, a inla VIP lo khawp mai tih an sawi tui hle. Parliament (Pyidaungsu Hluttaw) Session leh mi pawimawhho meeting-a chaw eihonaah pawh amah ngeiin a chaw ei tur chu member dangte zinga intlarin a dawh ve mai a. Khawlai Traffic karah pawh a inti VIP ve chuang lo. President, Vice President leh Minister ho pawh tumah inla lian ngam an awm lo tih chu an sawi uar hle.

Kan ram hruaitute vethung chu, security lama him ber ram kan ni chungin Ambulance ang maia Traffic jam kârah rem lo chung pawha inti VIP tih zui khum ngei tura an han tlan lui ṭhin te hi ram hruaitu entawntlak nihphung tur a ni em tih min ngaihtuah zui tir fo.

3. Sipai sorkar khan an khawpui Rangoon (Yangon tih a ni tawh) chu thlâk ngai tiin an ram khawpui thar atan Rangoon leh Mandalay inkarah khawpui thar, Naypyitaw a din a. Sipai sorkar khan a la luah mumal hman lova. An ram khawpui (National Capital) atana rampalailêng hmun remchâng taka din hranpa a ni bawk a, plan mumal taka siam a ni. A mawiin a nuam kher mai. An Parliament House bul vêla kawngpuite chu One Way Lane 10 ve ve (lane 20 a nih chu) laia zauvin a thlûr sung a, khawpui mawi leh nuam tak a la tling ngei dawn a ni. Chu khawpui chu, Pi Suu Kyi chuan a hman zui dâwn leh dâwn loh an zawt a, “Sorkar hmasain sum tam tak sênga a din a ni a; kan hman zui loh chuan sorkar sum tam tak a luangral thlãwn dawn asin!” tiin a chhâng.

Kan rama Hydel Project pamṭul takte leh State sorkar kum 30 lai kan nih tawh hnu pawha kan State darkar khat hman khawp êm pawh Power siam chhuah kan la nei ve lote nen hi chuan a va inang lo em! Vanglaini May 1-2 headline, 2015-16-ah Kawlphetha lei nan cheng vbch 210 vel hman a ni tihte a la ni ta ulh ulh a. Bhutan-in MW 3000 chuang an hralh tawh a, Tripura-in MW 100 Bangladesh hnênah an hralh ṭan a, Sikkim pawhin MW 100 a hralh ṭan mêk a, Arunachal Pradesh pawhin MW 200-400 vel an hralh tawh tih thãwmte kan hria. Mizoram chuan kum 30 lai state puitling a nih hnuah pawh MW 10:05 a siam chhuak ve ṭâwk a ni si a! He thilah pawh hian ram hruaitute mawhpuh lovin mipui kan mawhpuh leh mai dâwn em ni ang?

4. Sorkar thar hruaitu lu, President leh Minister hote chênna in pawh anmahni mimal suma chei mai tura a hrilh thu an sawi a, an ngaimawh hle! Kan ram hruaitute pawh hi milian leh mi ropui ni tur leh chênna in nuama chêng turin kan thlang lova, kan ram siamṭha tur leh hmasawnna hna thawk turin kan thlang a ni zawk. Chuvângin "in chênna in chei ṭhat in duh pawhin mahni sum hman mai tur a ni e,” tiin a hrilh mai a. Tuman an hnial lo. Mizoram kalphung nen a va danglam tehlul em!

5. Pi Suu Kyi chuan, MP leh Minister leh hruaitu hote chu rinawm turin a fuih nasa. “Hlemhlêtna leh hleih neihnaah in lo inhnamhnawih chuan dãnin a hrem mai dawn che u a; tuman dãn bâka duhsakna in beisei a rem lo. Kan Party mi leh sate pawh, chutiang thilah chuan chhan turin ka inrawlh dawn lo tih hre sa vek turin ka chah che u a ni,” a ti.

Kan rama sum hman dik loh chhui chhuah, haichhuah zui theih lohnana sorkar sum tam tak sênga Supreme Court-ah, sorkar zãwkin a khin tâk hlauh thawnthute nen a va danglam ṭiap ṭiap em!

6. Ram hmangaihtu ni hliah hliaha an hriat dang leh chu, tuna an sorkar thar khian an Parliament Speaker atân pawh Sipai sorkar laia Speaker tho kha a hmang zui tih leh an Supreme Court Attorney General atan pawh sipai sorkar laia Attorney General hnuaia Deputy kha a hmang zui tihte a ni bawk. Attorney General hi Chief Justice of India ang hi niin min hrilh.

Kan rama hlemhlêtna leh hleihneihna hleihluak tak reh thei rêng rêng lo anga ngaih chhunzawm zelte nen chuan a danglam hmel teh e!

7. An sawi leh zingah chuan, Press Confe­rence-ah, “Eng vangin nge hnam dang (sap) kher kher pasalah i neih? tih zawhna chu, “Kha zawhna zâwttu kha han ding lawk teh, khatih lai khan neih theih tur dang awm hek lo; nang hi lo awm la chuan ka nei ngei chein ka ring,” tiin a chhang e an ti!

8. Sorkar thar hmalakna tur sawi rik zinga an lawm êm êm chu, Rangoon khawpui chei ṭhat tur thu a ni a. Khawpui chhûnga in hlui tawh leh rintlâk loh leh khawpui timawi lotu in zawng zawng chu company-in an ṭhiat vek ang a. A luahtu zawng zawng chu an sakṭhat chhûng awmna tur an pe vek ang a. In thar mawi leh ṭha zawkin an saksak vek dawn. A in neitute tan sum sen a ngai lo ang tihte a ni bawk.

9. Sipai sorkar khan an hun laia eirûkna leh hlemhlêtna hmanga sum an lo chheprelhte chu ram danpui hmanga khawih theih loh turin a inhung lâwk vek nain, chu dan hmang vêk chuan Rangoon khawpui din ṭhatna khawp sum chheprelh chu a haichhuak tawh tih thute pawh an sawi.

Mizoram hian Pathian ṭihmi Chief Minister neiin, hlemhletna duh lo tak tak nei ta ila, thla khat chhûngin kan rama hlemhlêtna hi 50% chu a bo nghal ang a, kum khat chhungin 80% vel chu a bo hial ang. Dikna luipui anga kan luantir ve theih hun a nghahhlelhawm.

10. Inthlan zawha NLD an chak viau tâkah khan Tedim bial chhunga Kristian hovin Kross lianpui pui an lo tãrte chu sipai hovin an tihchhiatsak vek niin an sawi a. Chumi chungchângah pawh chuan mipuite thlavang hauh nan, “Mi tu pawhin kan sakhaw duhthlan ṭheuh zuiin zalen takin kan awmho thei a. Tu sakhua mah ngaimawh lovin lungrual takin kan awmho tur a ni” tiin huai takin a chhang a, mipuiin an thlamuanpui hle.

11. Mipuiin hlauh pakhat an nei - sipai sorkar-in Naypyitaw khawpui a din lai khan leihnuai lamah sipai hman chi leh anmahni chauh hriat thil pawimawh tam tak an bun tel nia hriat a ni. Chûng thil chu civil miten an hriat ve loh avangin thil pawi thei a awm mai ang tih an hlauh thu an sawi. Suu Kyi tana pawi thei tur thil a awm palh an hlau hle.

12. An ram media-ten an vawrhlãr ve riaua an sawi chu, sipai sorkar lai chuan ram dang mite nena inbiakna rêng rêngah ṭawng lettu mi pahnih an awm ṭhin a. Sorkar tharah chuan hruaitu, mithiam an niin anmahniin ṭawng lettu ngai lovin an ti mai si a - sorkar tharah chuan mi pahnih hna a bo ta a ni!” tih thu chu sipai sorkar elsên nan leh sorkar thar fak nan an hmang e an ti a ni.

Zirtirte zât, point 12 lai a ni ta reng mai, duhtawk rih ila. Myanmar mipuiin Democracy sorkar nuam an ti a, eizawnna kawnga beidawng hial tawh tam takin zalen takin hma an la thei ta. Hruaitu ṭha ni ngeia an hriat, Pi Aung San Suu Kyi a la President thei ta rih lo erawh pawi an ti hle. Dr. Manmohun Singh Prime Minister a nih laia Pi Sonia Gandhi a thu ber ang deuh khan an kal ve ta phawt chu a nih khi.

Kan ram hruaitute’n mi mal leh pâwl dang beihna ṭawngkam feikibâr hriatreng tham an chher thiam tluk hian ram hmasâwnna ro tling rahbi chhutte thiam tel ve se chuan, kan ram zim te, mipui tlêm te, kaihhruai nuam bawk site hi hma min sâwnpui duak duak ang maw le! Kum 10 te, a aia tam te, Chief Minister an nih chen ni ve lo zâwkte kaihhruai,
ṭhenawm State-te hmasâwn nasat bik sizia ngaihtuahin a rualawhthlâk a. Anmahni, kan hruaitute ngei hian hruaitu ṭha kan mamawhzia min hmuh chiantir ber chu a nih hi maw!

- K. Chhawnṭhuama