Written by
Lalrinliana Colney
AW KA RAM, MIZORAM QUOVADIS
Tumah mahin kut thlak lo tura sorkar hotu lian ve veten, thu an tih tluk hnuin, Vairengte leh Lailapur inkarah, Assam lam mite chuan, chenna in leh dawr an lo sa leh der tawh mai. (Vanglaini 6 Oct. 20)
Hemi hmunah hian, Assam Forest Department ten in an sak avanga nikum July ni 2, 2019-a buaina chhuah phahna in kha, sak zawh fel a ni tawh a, an luah fel tawh bawk.
Khami ṭum khan nasa takin state pahnihte kha kan innawr a, Mizoram Police te chuan Vairengte check gate aṭanga meter 100 vela hlaah IR platoon khat (30) an dah nghal a, Assam lam pawhin Mizoram lam hnaih ber in aṭanga meter 30-a hlaah, Assam police-te an rawn dah ve bawk a nih kha.
Boruak ṭang tak hnuaiah, thuneitute inbiakna avangin, kan in ṭhaṭhen thei hram a. Mahse khami ṭuma kan buaina ber, Forest Department in sak kha, tuaihnum zelin, tunah chuan nghet takin an lo luah fel der tawh a nih chu. (Vanglaini Oct. 2, 20)
Khawiah nge kan hotute?
Lal ṭhutthlenga ṭhu tura kan thlan chhuahte hian, ramri ven hna pawh thawk tel turin, mipuite hian mawhphurhna ka pe asin. Ramri ven dan thu ruk hre ringawt turin kan beisei lo. Kan MLA 40 rual zingah hian, ramri humhalh vanga chaw nghei a, ramri buaina hmun aṭanga aw chhuah, tumah kan la nei lo. Chu mai pawh a ni nang, kan Legislative Assembly hnuhnung berah pawh khan, ramri buaiin sawi chhuah a hlawh reng reng lo.
Chutih laiin an bu zawlah, ram tana hlawkna em em tur pawh awm lo, lal ṭhutthleng inchuhin, an lo inhek vel a. Lalṭhutthleng hmuihmer uma inbin zak zakna hi, Zoram political history-ah a mikhual lo khawp mai, mahse thu ngaihnawm a ni lem lo. Ram hmasawnna daltu a ni mah zawk ṭhin.
Heng aia thu ngaihnawm chu, ram buai hrehawm taka kan awm lai, development pawh chak thei lo va, mipui thlabara kan awm laia remna a awm theih nana, "Lo haw rawh u, kan lal ṭhutthleng kan lo kian ang che u" tia inphah hnuai kan awm theite kha, a ngaihnawmin ramin hma a sawn daih zawk.
Chanmari aṭanga Bawngkawn, Ramhlun road kawng zim lutuk, kawng zauh nana huaisen taka, Pu Denga'n hma a la pawp maite kha, mipui tana thu ngaihnawm leh chhawr awm a la ni zel dawn bawk.
Social media-ah, Pu Ṭhena'n ama hova ramri lung an zuk phun te, dan lova Mizorama lo lut, Chakma mi 4000 rual, a hnawhchhuah te, power intodelh tura hma a lakna te chhunzawm lohva awm, a rilru natzia auchhuahpui a, "Ka tih bak kha eng nge an tih?" tia mittui tla sawk khawpa a au chhuak lai video clip-te kha, kha ram hmangaihtu aurawl thangkhawk khan, tuna kan ram hruai mektu leh, la hruai zel turte beng thleng ve ṭhin se tih hi, mipuite lo thlir a ni reng zawk asin.
Hnam thuama inthuam ringawt a ni lo
Kan hotute hian, hman thuam inbela thutiamin, Mizo Nationalism puan min venpui dawn emaw kan lo ti a. Mahse hei ram humhalhna thuruk chu, an puan chhuah hmain, miin kan ram chhunga kan ngaihah, in min sak hnan hmiah hmiah mai a, engtinnge hma kan lak ve dawn le?
In hmun feet khat lek pawh inchuhin, patlingin chem sen an lek uaih uaih duh laiin, Pu Ṭhena ten ramri min phunsak kha chu, kutah khutah a ni daih tawh. Kan ram kan chan dawn nge, kan la let leh thei dawn? A kawng chu a hautak tawh khawp ang le.
Pu Chhunga ten an mamawh em em pawh ni lo, kan ram humhalh nana Zophai hmuna leilet an lo siam hram hramte kha, ram tan a hlut tehreng nen, kha leiletah khan kalkawng siam a ni a, leilet neitu Pu Chunga nupuiin, compensation a dil khan, khatih laia kan hotute khan, Assam sorkara dil turin thurawn an lo pe ta daih maite kha, 'hruaitu muthlu' tia an sawi ṭhinte hi, a tak takin kan nei ni awmte hian a lang a.
Assam nena kan inrina, KM500 bial chhunga tumah mahin kut thlak loh tur tihna hmunah chuan, Assam lam chuan sulhnu an ngah tawh khawp mai, keini erawh kan ngawi hmiah thei a. MZP ten chawlhbuk an sak pawh, thisen chhuahna hial thleng mah se, din puitlin theih lohva a awm laiin, a bul lawka Muslim biak in sak erawh chu, nghet takin an din leh hmiah tawh.
Khawi lam kawng nge kan zawh zel dawn?
He kan ram riangte, 21081 km² chhungah hian, ram ro tling hai chhuah tur tam tak a awm laiin, khawvel eng dak chhuak phaa kan awm tawh hnu, kum 100 hmel a liam hnu pawh hian, hetah hi chuan kan intodelh ve ta, tia han sawi tur engmah kan la nei lo.
Chutih laiin inthlan dawn apiangin, thusawi thiam lamah kan intlansiak a, intodelhna tur min tiam zur zut a, mipuite chuan, i han en chhin ang hmiang tiin, lalna ṭhuthleng kan hlan a, mahse an thu tiam chu, hlen chhuah tik a awm thei si lo.
Mikhual cham rei kan neihte lah, hnawk tih a hnehin, vote zawn nan kan hmu tai tlat zel a. Kan vulh thau tawh em avangin, a hnawt chhuak zawnga chet lak thar ngaihna vak a awm tawh lo.
Ramri buai kan neihte pawh, MZP te chet chhuah chang chauhvin, sorkar lam chuan thawm an nei ve a, chu pawh chu a ti zuzi zawng a rorelin, a hek zawng zelin kan kal a ang ta khawp mai.
Lal nih hi a nuam a, thuneihna lal ṭhutthleng inchuh pawh a na ṭhin viau. Chu thuneihna chu, a ṭha zawnga hman theih a nih laiin, mahni inhai vur zawnga a kal tawh chuan, a tuartu chu mipuite an ni. N. Korea dictator Kim Jong Un khian, a ram hausakna thau sawkin, mahni a inti ropui a, a thil neih chu turu tak a ni. Mahse a mipuite retheihzia mai chu, mihring sa pawh ei duh khawpa ei tur nei lote an awm thei asin.
Lal nuam ti ringawt, ngaituahna seng peih tak tak lo, thau mam kang ringawt mai, he hman hian a hrawn ṭhin zawk em ni? Mite chuan an thuneihna te chu, ram siam ṭhat nan hman tumin, cher rawk khawpin an phi buai asin.
He hnam duhawm leh ram vannei hi, khawi lam kawng nge min zawhpui dawn tih hi, mipuiten kan thlan lalte laka kan thlir chu a ni e. Aw ka ram, Mizoram Quovadis.