Written by
- Reuben Lalnunthara Hnamte

KAN KHAWPUI LEH A CHHEHVEL VAWNFAI


Tunlai kan buaipui ber pakhat bawlhlawh ni hian ka hria a. Hei hi tun maia kan buaipui ni lovin thawkkhat lai aṭang tawh khan kum tin kan buaina a ni tawh a ni. Mizote hi tun hma deuh phei kha chuan in chhung bawlhhlawh phiahna pawh chhuat awnga phiat thla mai, bawlhhlawh eng emaw deuh pawh turhverha paih tak mai hi kan chin ṭhan deuh pakhat a ni a. Thingtlang zawkah te phei chuan hei hi la ching an tam maithei. Mihring kan pung tual tual a, khawvel a lo changkang zel a, Khawpuiah phei chuan a tawta tawtin kan inhnawhkhawm a ni ber tawh a. Dan mumal tak kan nei har bawk si nen, bawlhlawh kan ngah tawh bawk si; a paih lamah kan fimkhur si lo va, a hahthlak ta hle zâwng a nih hi. Khawpui ni mah se, mi chi hrang hrang awmkhawm kan ni a, changkang deuh deuh an awm laiin, changkang lo fe fe an lo awm tho bawk a, mi che fel fe fe an awm nawk tawh laiin, a ruka bawlhhlawh paih fimkhur duh chuang lo kan awm ṭeuh mai si a, kan khawpui chu thenfai a har fe zâwng a ni.

Kan tuitlan ber Tlawnglui tibawlhhlawh zawnga che duh tlatte hi kan la awm zel a, heti khawpin tuiah harsatna kan tawk tawh a nih laiin, kan luitui leh tuitlante tibawlhhlawh hreh chuang miah lo hi kan la awm reng bawk mai hi a lungchhiatthlak ṭhin em! Nungcha awm mai mai lah kan hmu thei lo, tihhlum leh man tum reng rengin Sorkarin a phal loh an thuchhuah reng pawh pawisa duh lova a ruka tilui duh hram lah kan la awm reng bawk.

Northeast State dangte khu zuk kal teh u, an luitui leh tuitlante khu a thianghlim em em a, lui sangha lah hmuh tur an tam em em bawk a, a luitui a fim si, a hmuhnawm teh a nia. Chu'ng hmuna chengte chu mawl tak tak leh rethei te te ve tho an ni, mahse, an luitui tibawlhhlawh zawngin tu mah an che duh hauh lo zu nia. Sorkar leh khawtlangin dan a siam khauh em em a, tu ma'n bawhchhiat an tum lo. Kan nau pakhat zuk kal pawhin sangha tam lutuk chu man a chak deuh a, khu lama a ṭhiante hnenah a rawt a, anni chuan, “Eee, tihchi a ni lo, khawtlangin an phal lo. A man hun an siam ṭhin a, chutah chauh kan man ṭhin," an ti a ni.

Keini aia changkang lo zawk nia kan ngaihte pawh hian environment humhalh kawngah chuan kan pha lo hle mai. Keini thawmhnaw man to leh Car man to tak tak, in leh lo ṭha pui pui a cheng inti changkang fu; a ruka thawrawng deuh si hi kan ni mai lo maw? Kan ṭṭhalai ho tam tak, sikul naupangte hi environment humhalh kawngah hian an harh tawh a, sikul lamah pawh inzirtirnna a ṭha tawk a ni ngei ang. A khawtlang mipui tam zawk hian zirtur kan la ngah hle mai. A hriat hi chu kan hre fu, kan zawm duh lo mai mai a ni berin ka hria. Mizote hi chu kan duhnaah chuan kan rilru a chak a, a pianthar lah kan sam, kan piangthar rei lem hlei lo va. Pathian thu lah hi a sawitheia pui hi kan ngah a, a taka zawm erawh khawvar lam arsi ang pharh mai kan ni leh lawi si. Kan tuihna te kan humhalh ṭhat loh va, bawlhhlawh paih lama kan fimkhur loh chuan tui tlan tur hi kan nghei thuai ang. Mihring kan pung chak si a, abikin Aizawl khawpui phei chu tunah phei chuan tui hi kan indaih tawh lo chu a nih hi. Kan ram chu ruah han sur se la, kan tuihawk bawlhhlawhziate hi rapthlak tham a ni. Tlawnglui bawlhhlawh lutukte intlaka siam turin PHE Dept. ten an han thlifim ṭhinte hi an hah dawn mang e aw ka lo ti ṭhin, a harsa dawn ropui mai si a. UK, leh USA angahte chuan an tuihawkte pawh hi a intlak vek e tih mai tur thianghlim zu ni a.

Bawlhhlawh paih fimkhur lo leh nungcha lama kuthlei deuh hi chu sorkar hian a hremna tina hle mai se la, khawtlang pawh hian endawng ngam ila, chutiang deuha khauh taka kan chet a hun tawh. Inhmelhriat, inchhungkhat tih vel mai mai hmai kan inzah chhung hian kan ram hi kan tichhe mek a nih hi. Ṭhalaite leh naupangte, mi tlawmngaiten luidung thenfai hnate rim takin an thawk a. Luidung bawlhlawhzia leh kan bawlhlawh paih fimkhur lohziate an sawi chamchi a, chuti chung chuan kan la sim mawh em em maite pawh hi a kristian nun lo em em mai a ni. Mi tlawmngaite leh ram hmaihtuten tihtakzetin kan bawlhhlawhte an thianfai a, hengahte hi chuan zahna chang hre ve tawh awm hi kan ni.

Veng tin leh khawtlang pawh hian kan ram hruaitute ṭanpui a, khauh zawka kan environment humhalh kawnga ṭan kan lak hi chu a pawimawh hle ta mai. Sorkar ṭha tak kan nei a, hma pawh an la chak hle turah ngai ila, environment humhalh kawngah hian nasa takin ṭan han la teh se. Dan bawhchhia chu a hremna pawh na rawh se. Aizawl veng hrang hrangte pawh hian tun aia uar zawkin leh khauh zawkin mahni veng ṭheuhah hma la ta se, a sawt viauin a rinawm.

AMC kan neih aṭang hian AMC lam hian theihtawp chu an chhuah mek zel a, AMC hi lo ding lo phei se chuan kan Aizawl khawpui hi engti takin ṭawp ang maw? AMC a ding a theihtawp an chhuah chung pawh hian a buaithlak hle a nih hi maw! Changkannate hi khawlaia inchei zuara len a, pawisa ngah hle ringawt hi a ni hauh lo. Changkannate hi chu rilru chhungrilah a intuh nghet tur a ni. Sava kap ru duh ṭalh te, ramsa kap ru duh ṭalh te, sangha tur leh Bomb hmanga man ru duh ṭalhte kan la awm reng mai hi a mak ka ti ṭhin a, tin, a hremna hi a na tawk lo ka ti bawk. Minister, MLA, Oficer lian an ni emaw, mi hausa eng ang pawh ni se, dan an bawhchhia a nih chuan mi rethei nen a hremna a inang reng tur a ni, tih hi ka ngaihdan a ni ve mauh mai. Ram changkang zawkahte hi chuan mi langsar leh hausa emaw, ram hruaitu pawh dan an bawhchhiat chuan an dim bik loh khawp mai hi maw! Kan pipute hunlaia lal kan neih lai a, kan lal leh upate’n ro an han rel laite khan tu mah thu zawm lo ngam an awm lo va, kha'ng lai huna kan Mizo khawtlang thianghlim leh felfai ziate kha a ngaihawm rum rum mai dawn alawm le.

Thalaite pawh hian tun aia uar zawka kan khawpui chhehvel thenfai hna hi an thawh a ngaiin a lang a. Kohhran hrang hrang ṭhalaite pawh hian inthurualin, a huhovin hnatlangte hi ko se, kan khawpui khawilai emaw thenfai hnate hi uar zawkin han thawk se la, kohhran hrang hrang thalai inpumkhat zawkna pawh a ni ang a, a va hlu dawn em! Tunlai khawvel lo lum chho mekah hian kan Mizoram ngei pawh hi kum tin a lum ve ta tulh tulh mai a, tui lah kan hnianghnarlo tulh tulh bawk si a, mihring kan pun zel phei chuan nakin lawka kan chan tur hi a buaithlak thei fu dawn a ni. Kan luitui hnarte tibawlhhlawh lovin humhalh ṭha ila; kan luituite kangchat lo turin thingphun uar bawk ila; bawlhhlawh paih kawngah fimkhur takin dan zawm ila, kan ram chu kan la chhanchhuak thei ang. Kan Mizo tlawmngaihna, aia upa zah ṭhin, khawtlang hruaitute thu awih ṭhin, lal leh upate tana rinawm tlat ṭhin; ram hmangaih em em ṭhin Mizo kan ni lo'm ni? He kan Mizo nunzemawi tak kha I chhawmchhuak thar leh teh ang u hmiang.

- Reuben Lalnunthara Hnamte