Written by
-Dr. C. Lalrampana

FISCAL MANAGEMENT THIAM CM


A KAMKÊUNA

India fiscal Policy thiampuipa K. Shanmukham Chetty chuan Independent India budget hmasa ber kha Nov. 26, 1947 khan a pharh a. Khatih laia India ram sum leh pai dinhmun kha cheng vaibelchhe 171.15 leh revenue expenditure cheng vaibelchhe 197.39 beisei a nih thu a tarlang a. Khatah khan net deficit cheng vaibelchhe 26.24 a awm tihna a ni. A hnuah cheng vaibelchhe 6 velin tihhniam a ni. India budget hmasa ber kha a la beitham hle. Kumin 2024-25 chhunga India sum hman tur union budget atan cheng vbc 6,96,632 ruahman a ni a. Hei hi kum 2023-24. Feb 13, 2024-a revised estimate aiin zaa 14% zetin a pung a ni. Kum 77 kal taa India budget hmasa ber nena khaikhin chuan tuna India Union budget hi a inthlau rem rem tawh hle mai. Budget hi a tlem emaw, a tam emaw, a buaithlak dan leh a kalphung chu a inang tlang vek a ni.

FISCAL MANAGEMENT CHU?

Fiscal management hi a awlsam zawngin - sorkar, pawl sum leh pai enkawl dan tihna a ni mai awm e. Sum lakluh, khawn, budget siam leh hmanralte a tel a ni. Hei hian sorkar, pawl thil tum tihhlawhtlinna tur leh sum leh pai dinhmun nghet tak vawn reng theihna turin sum leh pai hman dan tur chungchangah thutlukna a siam a ni. Fiscal Management sum, chhiah & Budgeting hian public finance-a thil pawimawh pali a tarlang a, chungte chu budget buatsaih, financial management principle-a innghat strategic planning, bonds tihchhuah leh chhiah lak hmanga capital lakkhawm, leh cash leh hnathawk châwl tawhte fund enkawl dante a ni. Fiscal management hi principle leh fiscal planning leh forecasting, tax law, tax audit, accounting leh tax revenue analysis hmanga kalpui vek a ni.

Expansionary Fiscal Policy tum ber chu hnathawh tur nei lo tihtlem a ni a, GDP tha zawk a thlen bawk. Contractionary Fiscal Policy tum ber chu inflation tihhniam a ni. Neutral Fiscal policy tum ber chu economy-a status quo awm reng chu vawn nun zel a ni. Inflation eng emaw zat a thlen thei. Planning leh forecasting: Financial management system nghet tak chuan nakin lawka sum leh pai lama hmalakna tur a sawi lawk thei a, sorkar, pawl chuan a sum dinhmun thuk zawkin a hre thei bawk. Chu chuan sorkar emaw, pawl chu hmalam hun atana hmalakna turte a kawhhmuh a ni. Fiscal management hian a tum ber chu sorkar emaw, sumdawnna emaw mimal emaw chu tun leh nakin lawka sum leh pai dinhmun nghet tak tichhe thei tur sum leh pai chungchanga thutlukna siam tura kaihhruai a ni. Fiscal management hi sorkar leh pawl tan pawh nunna a ni a, thutlukna siamna kawnga kaihruaitu leh hmasawnna nghet tak siamtu compass angin a thawk a ni. Sumdawnna pakhata thil tum duhthusam tihhlawhtlinna tura sum leh pai hman dan tur ruahmanna siam, buatsaih, thunun leh enkawl dan tur discipline pawimawh tak a ni. Timothea'n, "Kohhran hotu ni tur chuan zahawm taka fate kilkawia mahni in chhung khawsak rel fel thiam mi a ni tur a ni,” a tih ang khan, sorkar leh pawl hotu pawh hi sum leh pai enkawl thiam an nih a ngaiin a pawimawh hle a ni.

MIZORAM BIK HI?

Jan 21, 1972 khan UT kan ni a, Mizoram Assembly budget hmasa ber pharhtu, Pu Khawtinkhuma Finance Miniter khan 20.10 1972 khan ₹ 17.92 vbc budget a pharh sorkar laipuiin a pawmpui zat chu a ni. Khatih lai pawh khan sum indaih lo thovin an khawsa a ni. Kum 15 UT budget pharh a nih hnuah State budget kum 37 zet pharh a ni leh tawh. Sum hi indaih tura siam a nih loh vang nge, budget pharh apiangin leiba kan nei ṭeuh zel mai! MNF Ministry liam taah khan kan leibã kha ₹. 256.396 vbc a tlingkhawm hman a. Tun hnaia RBI-in state sum leh pai chungchanga report a siamah Mizoram hi India rama leiba leh GDP ratio sang ber zinga mi a ni. State-in loan a lak tam zel avangin FY23 chhung khan leiba-GDP ratio chu zaa 53.1-ah a kai chho a ni. ZPM Ministry hian a rulhna tur ₹.1,095 vbc a dah tawp mai a, an fakawm hle mai. GDP aṭanga chhûtin India rama leiba ngah ber kan ni reng mai hi kan CM hian a ngaimawh hle a ni. Kum 2024-25 chhunga Mizorama Gross State Domestic Product (GSDP) chu cheng vaibelchhe 48,038 ni tura ruahman a ni a, kum 2023-24 aiin 22% zetin a pung dawn a ni. Kum 2024-25 chhunga sum hman (leiba rulhna tel lovin) cheng vaibelchhe 13,786 vel nia chhut a ni a, kum 2023-24-a estimate siamṭhat aiin 6%-in a tlahniam a ni.

A TLÂNGKAWMNA

Fiscal management awmzia leh a pawimawhna kan hre ta. Kum 52 chhung budget pharh takah khan sorkar sum indaih lai rêng a awm lo. Tuna kan CM hian heng kan leiba - Electric bill, Health care bill, ASHA thawkte hlawh, Wildlife-a thawkte hlawh, tar pension hlawh, Pensioner pawisa tang leh a dang neuh neuh a pek tlak duak bakah, tar pension hlawh leh mid-day Meal cook-te hlawh a tihpunsak bakah, sorkar hnathawk leh pensioner-te hlawh a pe hma thei ta bawk. Kan budget thar khi en ila, kum 2023-24 aiin 22% zetin a pung a, sorkar sum hman ral tur khi a hmasa ai khian 6% laiin a tlahniam bawk a ni. Budget la pharh ngai lo FM, tiin eptu party-te'n hahipin an sawi chamchi thin. Mahse, kan CM; Finance Minister ni bawk hian Fiscal Management a thiam hle a, budget pharh pawh a hnehsawh hle niin a lang. Leiba ngah ṭul chunga Budget siam hi harsa tak tur a ni. Leirem rah hun a awm ang a, state leiba ngah ber nih rengna lak ata hi tal chhuah hun a la awm ngei ang. Zoram mipuite hian faktlak chu tu pawh ni se fak ngam ila, sawisel ngaite pawh huaisen takin a ṭha zawngin sawiselin siam ṭha ngam bawk ila, a tihzia ngawt ang. Thil nihna finfiah hmasa lova mi sel vak vak chin hi I sim tawh mawlh teh ang u, vanram chu a hnai tawh si a.

- Dr. C. Lalrampana