Written by
- Dr. Salem Lallawmawmi PhD (Animal Nutrition) Scholar Bethlehem Vengthlang
Aizawl.

Artui Var aiin Artui uk (Brown Egg) hi a hrisel zawk réng em?

Tunhma aṭang tawhin Mizote hian artui hi kan ngaihlu hle a. Induhsakna lantir nan leh damlo kan nante artui hi kan lo hmang ṭhin. Vawiin thlengin artui hi chaw/chawhmeh siam awlsam leh remchang ber zinga mi a nih avangin parawl leh chhangchhenu tan malsawmna a ni tak meuh mai.

Artui kan hmuh tlanglawn hi rawng chi hnih angin a thliar hran theih a. Artui uk kan tih mai leh Artui var te hi an ni a. Mizoram ah chuan artui var hi kan hmuh hnem zawk leh ei tam zawk a ni ti ila, kan sawi sual awm lo ve. Artui uk hi hmuh tur a tlem zawk vang te pawh a ni ang, a man pawh kan chhiar sâng zawkin, a lei tu lam pawhin kan ngam huai zawk ṭhin tlangpui.

Artuiah hian mihring tana chaw ṭha (nutrients) tam tak a awm a. Artui pum khata nutrients awm zat tlangpui te chu Energy 70 kcal, Protein 6.3g, Total Fat 4.8g, Carbohydrate 0.36g, Calcium 0.03g, Cholesterol 185mg, Iron 1.6mg, Vitamin A 270IU, Vitamin D 41 IU, Vitamin E 0.5mg etc te an ni a. Mi tam takina kan ngaihdan ang lo takin heng chaw ṭha kan tih mai, nutrients awm zatte hi artui kawr var leh artui kawr uka awm zat hi a inang vek a, chuvang chuan artui uk leh artui var chu a hrisel dan a intluk reng tihna a ni.

Artui kawr rawng danglam chhan chu a pui breed azir mai a ni a. Arpui rawng uk emaw, a sen emaw, rawng thim lamte chuan artui kawr uk an tui chhuak tlangpui a. Arpui rawng var lam chuan artui kawr var an tui mai ṭhin a ni. Artui hrisel leh hrisel loh tehfung atan chuan a rawng aiin artui thar leh thar lohah te, arpui chaw ṭha ei leh ei lohah te leh arpui hriselna dinhmunah te kan en zawk tur a ni. Mihring taksa tan cholesterol hi ṭangkaina tam tak a awm rualin, kan taksaah cholesterol level a san lutuk chuan lunglam harsatnate a thlen ve thei thung. Artuiin cholesterol a pai tel ve avangin a uchuak lova ei kan thiam pawh a pawimawh hle a, mi thiamte chuan puitling tan artui pum khat ni khata vawi khat, kar khata vawi li vel ei hi a ṭhain a him tawkah an ngai. Ram changkang zawka mi thiamte chuan mihring tana artui ṭha leh hrisel zawk tur an duang a, “Designers Egg” an vuah. Artuia omega-3 fatty acid awmsa chu tipungin, cholesterol awm zat an titlem thung ta ṭhin a ni.

Artui hela ei hi hrisel bik riau leh chakna keng hnem bik riaua ngai kan awm fur bawk. Amaherawhchu, artui helah hian natna hrik (Salmonella sp) mihring tana hlauhawm em em a lo awm tel ve thei a, chu mai bakah artui hel var lai (albumen) ah hian avidin kan tih mai a awm a, tichuan artui hel kan ei nasat lutuk chuan “Egg white injury” natna an tih mai chu mihringah a awm phah thei bawk a ni. Artui hmin ṭha taka chhum/kan a nih chuan heng natna hrikte hi an thi vek thei. Chuvang chuan Artui hel aiin a hmin chu mihring tan a hriselin pai ṭawih a awlsam zawk a ni.

Artui hrisel chungchanga kan hriat tur pawimawh dang leh chu; Mizo te hian a bik takin keimahni thar artui chu a kawr bal deuh deuh, ek kai lei luaia bazar-a zawrh kan ching ṭhin a, hei pawh hi chin tawh loh a ṭha hle a ni. A chhan chu artui kawr hi a phui vek lo va, kaw te reuh te te (pores) 7000 chuang a nei a, heta tang hian pawn lama bal kha lut tlangin natna hrik thlengin a chhungah an lut thei tih kan hriat a ngai a. Artui fai taka sil hi a hriselin a ṭhat rei phah zawk tih kan hriat a pawimawh bawk.

Artui kan hûn dan mai mai pawh hian a ṭhat rei leh rei lohah nghawng a nei thei a. Artui zum lam kha hnuai lam hawia kan dah hian a chhungmu vawnghim ṭhatu har (vitelline memnrane ) kan tih mai kha a chhiat har phah a, chu chuan artui a vawn ṭhat rei theih phah a ni. Artui hrisel leh ṭha tak nei tur chuan arpui chaw ( diet) kan pek kha a ṭhat a ngai a. A bik takin ar tui ngah tura vulh chi (Layer) te chu an chawah Calcium hi 3% tal a tel a ngai a, chumi chuan artui káwr dûp leh artui insiam dik lo lakah a veng thei dawn a ni. Mi thiamte leh Doctor (Vet) te rawn chungin Layer concentrate feed (Layer chaw siamsa) te hi arpuiin an mamawh ang tawk leh dik thlapin kan pe ṭhin tur a ni.

Tichuan, artui kawr rawng avanga buai tawh lovin artui hrisel leh ṭha chu a thar leh thar lohah te, arpui hriselna leh eitur ṭha a hmuh leh hmuh lohah te a innghat tih hriain artui kan ei tawh dawn nia. Artui inang rau rau pawh kan vawn ṭhat dan leh kan ei dan azirin kan ṭhatpui dan a inchen lo tih hre chungin, artui hi I sawngbawl ang u.

- Dr. Salem Lallawmawmi

PhD (Animal Nutrition) Scholar

Bethlehem Vengthlang, Aizawl.