Nula/ tlangval senior inchhaih chin hi
Ka la senior teh chiam lo a nia! Kan pi leh pute hunlai chuan Mizo-te hi a huhova (communitarian society) cheng ṭhin leh lo leh leilet-te neia eizawnna fawng inang pet pet (egalitarian society) vuan a, thawk ho ṭhin kan ni. Heng kan nunphung leh khawsak danah hi chuan chhungkaw member an tam zawh poh leh hmasawnnain hma a sawn chak mai a ni. Heng vang te hi a ni ang e, hmeichhe chingin khawtlang sel an tawh fo nachhante hi!
Hetiang dinhmuna ding an nih miau avang hian miin kum a tlin tawh chuan nupui pasal-ah an innei mai a, tu leh fate neia lo pungin inchhungkhat an lo pun belh zel a, chhung leh khat tam ta hrim chuan dinchhuahna chance an nei ṭha kha a lo ni leh mai a. A tawi zawngin chhungkaw rual chuan khitiang society angah khi chuan ‘dinchhuahna chance an nei ṭha' a ni.
Zirna leh market economy-in ro a la rel miau loh chuan nupui pasal hma tak taka inneih mai chu hmasawn-na kailawn leh a tehfung pawimawh tak a lo ni a, nupui pasal inneih hun tawh pawha la hmu zo lo leh leng rei deuhte chuan khawtlang chhaih nawmnah leh dem an lo kai ta ṭhin a ni. A chhan chu a hunlaia hmasawnna kailawn rap ve tura mawng tawih bika khawtlangin an ngaih vang a ni fo.
Tunah erawh a dan a dang ta. Kum zabi 21-naah chuan kan ei bar zawnna leh dingchhuak (survive) ve tura hma kan lak dan leh ṭan kan khawh dan pawh a lo inthlak ta. Pi leh pu, nu leh pa aṭanga khawsa thei sa tan chuan naupangte a nupui pasal han inneihtir mai pawh thil harsa a ni hran awm love.
Amaherawhchu, lei rem rah tuma inham chawp chho mek tan chuan nupui pasal nei tura inpeih chhuah chhung hian kum 30-35 dawnte a lo duh ta a, inthlahlela inhmangaih viau tan pawh account-a tangka a awm miau si loh chuan khuareiah awmzia a nei nep ṭhin si.
Hmuh zawh loh vang pawh ni bik lo leh nakin hun tur ngaihtuahna avanga
ṭanhmun rem rah tuma bei mekte tan chuan hun a duh miau avangin nupui pasal nei tura han inthing ro fawm chawt chawt chu a dik thei ngang lo a ni.
Chutah le tunhma aṭanga Mizovin a kan lo chhawm chhoh tawh, ‘senior inchhaih,’ chin kha kan culture-ah a lo bet titih a. Khawtlang leh kohhranah pawha tel nuam ti lo rawk khawpin kan insiam ta ṭhin a, a chhaih tuartu tan huat dawna rilru te nih hlawhna awlsam tak ni bawk si, buaithlak ve tak tur a ni.
Tunah zawng kan khawvel a dang ta, kan fiamthu leh khawthlirte pawh hian hma sawn ve zel tawh teh se. Chinchang ngaihtuah miah lo leh mite din-hmun hre chiang uk lova awmkhawmna boruak tih nawm tum luat nana leng rei deuh tawhte chhaih vak vak mai chin hi sim a hun e.
Infiam dawn pawhin a dawngsawngtu tura inchan fo ṭhin hi a ṭha ngai e. Hlim kan duh a nih pawhin infiam leh inchhawnchhiah dan kawng dang a la tam em mai.
- K.Lalrammawia, Salem