ONLINE VALLUNGLENGA
Kan sawi ṭhin a, kan sawi leh ang. Social media-ah hian mikhual duhawm tak tak a ni telin a maktaduai tel tehmeuh mai an zin lut reng a, cham hlen tura zin an ni tlangpui. Khualṭhami an nih ngei theih nan an cham chhunga an hriat tur pawimawh thumuhnu tlem azawng i han phawrh ang hmiang. Kan nute emaw kan naute emaw kan chhungte emaw social network khawvelah an rawn zuang lut a nih chuan ṭha taka lo dawnsawn a, riahbuk ṭha bera lo thlen tir hi kan tih tur a ni. Khual thlengtu ṭha nih tum la, khual ṭha tak i thleng ngei ang.
Mithiamte chuan zawng (mokey) chhungkua hi 20 aṭanga 50 an awm ṭhin an ti a. Inngeih tak leh lungrual takin an chengza ṭhin. Chutianga inlungrual tak leh nuam ti taka khawsa tur chuan mimal tinte an in hriat bel a ngai. Chutiang a nih loh chuan chhungkaw hung tak chu an inṭhen darh mai ṭhin. Mihringte pawh hi chutiang chiah chu kan ni. Social logicial group chuan social group khatah hian mi 150 bak kan awm ho thei lo an ti. Mi ṭhenkhat chuan an dam chhungin mi 150 aia tam an hre thei lo hrim hrim bawk. Entir nan whatsapp group-ah hian 256 member kan awm a, a hmain mi 50 chauh kan awm ṭhin. A siamtuten member 100-ah an pun chho a, tunah chuan group khata awm ho te hi kan in hre mumal tawh lova, mi tam zawk tan whatsapp group tam tak hi phurrit a nih phah ta hial a ni.
Man is a social creature - mihringte hi a huho/ pawl khata cheng za tura siam kan ni a, mahni chauha khawsak chu a khawharthlak a, lung a leng vawng vawng ṭhin. Lunglenna hian mi a ti ã thei chawk bawk. Khawtlang thiamna leh khawchhak thiamnain min han run tak tak a, virtual world an tihah kan cheng za ta a, hnam dangte tlawhpawh zen zen loh ram, hmun chengker tak tak aṭangin khawthlang nula mal no nalh tak tak kan rim thei a, vai nula mitmeng fiah tak tak leh hnar ngul zum tak tak pawh kan be nui awr awr thei tawh a nih hi.
Social media chuan mahni chanchin ziahna (profile) min rawn pe a, kan chanchin chu kan han ziak thla ta den den a, mahni inngaih pawimawhna a piang ta. Midang reng reng kan ngaihtuah hman ta lova, lan mawi kan tum a, midangte hip thei ber tura profile set kan duh ṭheuh ta mai. Kan 'social life' a buai zo ta. Kan
ṭhian ṭha te, chhungkaw nun te kan hlat zo a, kan khawvel ro hlute kan thlauhthla ta phung mai le.
Mi tam zawkin social life ni lovin social media life kan thlang ta zawk a ni. Nunkhua a har zo a, facebook-ah kan lut a, kan lung a leng nghal vung vung zel mai a nih maw! Social media a kan hmuh tam ber chu lunglenna lam hawi post a ni fo ta mai. Tichuan, tunlai khawvela thil lar ber mai US President candidate Donald Trump emaw Kylie Jenner inchei dan emaw Zyan Malik-a hla thar emaw Ronaldo-a hairstyle thar emaw aia lar zawk 'lunglenna' chuan tuma hriat lohin kil khatah a lo bawh bet ve run mai bawk che a ni. Hringnun hi a hahthlak ṭhin ngawt mai, beidawn chang lah kan ngah, nun hreawm tih vawng vawng chang lah a tam.
Sum leh pai kan nei lo a, chawei dawhkana chaw leh a hmeh chhawp turin hnathawh a ngai a. Time is money an ti, pawisa la lut turin kan tuina ni hauh lova hnathawh a ngaih phah ta. Inbiak pawh nana technology ṭha em em mai a lo chhuak leh ta, tu pawhin kan nei a, kan khawih a, nuam kan ti; a changkang bawk si. Mitin chitin, a pui apangin kan lawm a, nun khawsak awlsamna tur atana mithiamte siam a ni lehnghal!
Paradox (thil inkalh), inngaihzawnna (romance) kan ti a, mahse mi tam zawkin Virtual Romance kan thlang. Profile kan siam, mahse fake profile-in kan khawsa si. Khawsak ti ziaawmtu atana duan a ni ngei mai, mahse khawsak a ti khawlo zo zawk ta mai. Chu technology chuan a ni telin kan hun leh tha a ei ral a, kan khawsak, nun, hawihhawmna, tlawmngaihna, taimakna a ei chhe zo ta. Ṭhiante chu stamp collect ang maiin kan kolek a, a hmel ṭha ṭha, a chhe lo lo, a pian nalh nalh kan friend a. Ṭhian ni uk si lovin ṭhianah kan va sawm a, quality aiin quantity-ah kan thamral a nih tak ber hi. Khawlo la awm tur, awm chuang si lo Virtual World-ah chuan kulh sang tak i sa a, betu leh biak tur pawh i ngah, like-tu pawh an ṭhahnem narawh e. Tichuan, 'paradoxical situation' a lo piang ta. Ṭhian chu i nghah mahse i lung a la leng tlat si.
Social media (facebook) khawvelah chuan mi i be kual dun dun thei tho si a, eng vanga lungleng tlat nge maw i nih le? Social media a mi biak chuan pawina a nei em ni? Social media a midang nena inbiakna (conversation) hi 'real time conversation' an ti a, i thusawi tur emaw post emaw comment emaw kha i duh dan ang diak diakin i dah thei a, chu thil chu a ṭha reuh phian.
Texting, e-mail, posting zawng zawngte hi kan duh danin kan kuai her thei a. I thil post kha i la siam ṭha (edit) thei zui! Chumi awmzia chu i thil duh loh apiang i paih (delete) thei tihna a ni. Ṭhian dik tak chhar lam aiin theih tawkin kan in chhek arbawm a, intihlar tumin lar kan khel a, darkar tam tak profile siam nan hun kan khawhral a, kan lan ṭhat berna leh lan mawi berna thlalak kan zawng a. Eng thil nge ka han post leh ang tiin kan hmanhlel a, social media a chet hit hi a lo 'hit' em lah tak a.
Technology aṭangin beisei kan nghah em em a, midangte hnen aṭangin beisei kan nei tlem tial tial thung. Social network hian kan nunphung leh thil tihte min thlaksak chauh a ni lo, kan nihna leh kan zia thlengin min khawih danglam a ni. A chhan chu mihringte hi na hre thei kan ni a, na kan tuar lai leh hreawm kan paltlang laia kan hnaih ber ṭhin chu social network hi a ni tlangpui.
Social media-a ka socialise e ti lo chuan chhungte emaw ṭhian ṭhate emaw kan hnaih duh chuang si lo. Midangte hnaih taka hlat kan duh a ni. Social media-ah hian thil pathum lian deuh deuh kan hmu - Pakhatna, kan thu bengkhawn zawng apiang kan hmu thei a, kan ngaithla thei. Pahnihna, aw kan nei thei, kan vei zawng apiang midangte hriat turin kan sawi thei. Pathumna, khawhar a hnem? A tawp bera kan thil sawi hian kan ngaihtuahna a her danglam a, kan nihna a siam danglam ta ṭhin a ni.
I share therefore i am. Social network technology-a kan thil post-te hi mahni inphawrh nan kan hmang ṭhin. Kan thil post tam tak hi thil thleng dik tak an ni a, dawt phuahchawp mai mai lah bo lo. Social media-a kan thil post te hian kan nihna a pholang ṭhin. Social media a midangte kan biak hian lunglenna a kiang dawn emaw kan ti a, mahse chu thil chu risk satliah mai a ni, tuman kan hre lo. Social media hi Mizo thawnthua Tualvungi kotu Vahui ang chauh kha a ni thei a, Thuthlung Hluia tuilet kiam leh kiam loh en tura Nova tirh Ṭhuro anga dinhmun pawimawh luahtu a ni ve thei bawk.
- H. Lalmuanpuia a.k.a Mpa Leto