Written by
C Lalthanfela

RAM HRUAITUAH DIKNA TAN NGAM, MI HUAISEN KAN MAMAWH

Pu Lalduhawma MLA a nihna aṭanga bân tura ngenna lehkha MNF MLA 12-ten Speaker hnena an theh luh hi Speaker tan chuan ava luhai thlak dawn em! A mah pawhin hetiang hi awm lo se a duh thu a sawi reng a.

Bân tura an tih chhan leh bânna tling thil a ti nia an sawi chu, ‘Independent MLA a ni a, ZPM party-ah telin, ZPM-ah mite a lâwmlêt a, amah thlangtute a phatsan/uiresan,’ an ti a ni. Hemia an dan tlawhchhan ber chu Danpui 10th Schedule Para 2 (2) a ni a, a thu pawh hetiang a ni. “House-a member atan a thlan a nih a, chu inthlannaah chuan khawi political party emaw ang chi rawt leh ruata thlan ni lova chumi inthlan zawha khawi party emaw a zawm chuan House Member atan chuan a tling lo a ni,” tih a ni. Heta ‘khawi political party emaw ang chi rawt leh ruat ni lo’ a tih hi chu, mi mal liau liau va independent-a ding a sawina niin a lang. Tichuan, bantir tura an ngennaa dan an tlawhchhanin a tum chu a hnuaia mi ang hi ni zawkin a lang.

1. Kum 1986-ah remna a lo awm tak avangin MNF ram múte an lo haw a. Kum 1961, October 28, (Inrinni) zâna din MNF (C. Hermana, Zoram politics thli tleh dan Vol-1 p. 69 leh, R.Vanlawma, Ka ram leh kei p.261 angin) kha, independent an puan avanga sawrkar laipuiin dan pawna an hnawl tawh kha, remna avanga ramhnuai aṭanga an lo haw takah chuan an din thar leh ta a. ECI-a an in-register hmain inthlan a lo hun tak avangin, MNF party mite khan independent vekin an chuh ta a ni. Sawrkarna siam khawp an tling ta a. Independent hmingpu pawh ni se, MNF-ten candidate-a an siam, an party symbol leh flag hmanga campaign an ni a. Tuman independent-a chuh an nih changchawiin MNF party-a an awm chu an sawisel miah lo a nih kha. An zinga mi, MLA tling tu emaw khan, independent-a chuh a nihna changchawiin MNF kha zawm ta lo se, amah vote-tute a phatsan a ni zawk ang. MNF ruat a nihna leh an symbol leh flag hmanga tling a nih avangin. Chutiang chiah chuan ZPM-in an candidate, an symbol leh an flag hmanga campaign-a tling taten, independent hming an put kha changchawiin ZPM zawm lo ta se, a thlangtute an uiresan a ni zawk ang.

2. Chutiang bawkin MNF ‘D’-ten 1989-ah independent a chuhin 2 an tling a, MNF D an ni zui zel a, tuma'n an sawisel bawk lo. 3. ZPM MLA-te uire anga lo sawi ve tu MPC intite zinga an hotupa ber pawh hi ZPM MLA ni turin, ZPM hian bial a pe a, ZPM candidate-ah VUC-in officialin a puang a. VUC-te hmaah hming pawh a ziak a ni. Amaherawhchu, recognise party an la nih loh avangin, independent hming an put a ngai a. Mahse, mi mal independent a ni lova, ZPM candidate, independent hming pu mai a nih avangin ZPM Symbol leh flag hmangin a campaign a ni. Hemi hnu hian ZPM kal zel chuan party-a in register a rel tlu a, mahse, MPC hotupa leh a zuitu tlem te chuan an duh ve ta lo va. MLA-ah khan lo tling ta se, ZPM party-ah hian a tel duh lo a nih si chuan, amah thlang tlingtute a phatsan a ni zawk ang. Mahse, a tlin loh avangin engmah buai a awm love. MPC-in sawi buai tur an nei bawk lo.

Pu Lalduhawma bântír tura ngenna lehkha MLA 12-te theh luh thu hi a lar hle avangin chanchinbua ziaktu pawh an tam hle a. Chung zinga pahnih chauh lo sawi ila. Pu Riachho IAS (Rtd.) chuan, thil awm dan nia a hriat dan chiang takin a ziak a. Chu chu politics party lam aṭanga a thlirna ni lova, academician anga a ziak a nih thu pawh a sawi a. Chutah chuan dan bawhchhiatna awma a hriat loh thu a ziak a. Tin, Pu Lalthanhawla pawhin politics aṭanga a tawn hriat ziakin, tuna Lalduhawma bantir an duh chhan ang tak hi Mizoram Assembly-ah hian vawi hnih lai a lo awm tawh thu leh, dan bawhchhiaa chhiar an nih ngai loh thu a ziak bawk a.

Heng hi thil awm dan tlangpui chu a ni ta a. Antidefection law siam a nih chhan leh a tum tak lama ngaihtuahna hmang nia lang, he thu ziaktu tam berte hi chuan tun ṭum thilah hian dan bawhchhiatna awm lovin an hria a. Mahse, mihringa ngaimawh zawngte nékper nan leh chawhbuai ve hrim hrim duh tan chuan, a aia hmanraw ṭha zawk dang an hmuh bawk si loh chuan, chawhbuai hrim hrimna hmanruaah an hmang hram thei dawn chu a nih hi!

Aw le, heng thilah hian Speakerin thutlukna a siam ngei tur a ni si a. A rilru a hah hle anga, i ṭawngṭaipui zel ang u. Speaker hi Mizoram politician kalphung pangngai anga mahni sa himna leh hlawkna a ûm a, hotuten a vár an tih chu a vár ti a, a dum an tih chu a dum ti ve zel anga a kal duh chuan, harsa lo takin, him pialin a chhuak thei. Amaherawhchu, amahah Pathian leh dikna a lal tir bera, huaisen taka thil a tih chuan, Mizoram politics field chu bung (chapter) thar ṭha zawk a kaipui ngei ang. Hun harsa tak a lo awm laia ni chu ni tih ngam te, ni lo chu ni lo tih ngam te hi mi ropuite chan vo a ni.