Written by
- Rosy Lalhmachhuani Ralte

Cheng 420/- Paih Ni Tawh Rawh Se

Maxist philosopher Antonio Gramsci chuan, “Mi tam zawk hian kan hun tawn tawh aṭanga kan zirchhuah tawh awm tak hi kan zir chhuak ngai hauh lo,” a lo ti a. A dik viau awm e. "Kan hnam ziarang leh kalphungte hi khawtlanga mi hmanghriate duan a ni a, sakhaw lam hruaitu emaw, ram awptute leh pawl hrang hrang (NGO"s) a hruaitute pawh an ni. Heng mite hi keini mi naran aiawhtute niin, tum mumal tak neia an lo duansa chu kalphung nghetah kan lo nei ta ṭhin a ni," a ti.

Kan kalphung mil zelin mi tin hi kan nung a, chutihrualin changkanna leh hmasawnna hrang hrangten a thlak danglam hleih theih loh thil ṭhenkhat erawh a awm. Sakhuana leh hnam inawp dan hian kalphung hrang inang lo tak a nei a, Mizoram hi kan ram a nih angin a siam ṭhat hna pawh kan mawhphurhna a ni. Kan khawtlang inrelbawlnaa dan leh hrai kan neihte bihchian nan, Antonio Gramsci thlirna aṭangin kan Mizo hmeichhe man cheng 420/- bihchianna nei dawn teh ang.

Kumin April thla laihawl khan kan fanu kan hralh ve a, kan hmangaih em em kan fanu hralhna, a man lehkha ipa thun, man eitute kan sem lai chuan ka rilruah thil tam tak a lo lut a, kum tam liam tawhah khan kei ngei pawh hi hralh ka lo ni tawh a ni tih te ngaihtuah kai zelin, engtin emaw tak hian ka rilru hi a na thar riau mai a. Tunhma aṭanga kan hnamziain a ken tel a nih ve miau avangin ka lo vei ve chiam a ṭul emaw ni le tiin ka inzawt a, amaherawhchu zawrh sum ang maia 'Hralh' han nih ngawt mai hi, kan hnam kalphungah hian thil ṭha ber a ni em? Gramsci-a'n Inchaldelhna (Hegemony) tia a sawi ṭhin, Mizo hmeichhiate hi kan hnamziain a awp beh tlat kan ni tihna a ni thei em? tih chu mahni ka inzawt ta zel a.

Hmeichhe man cheng 420/- chungchang hi inhnialna hlun tak a ni reng a, kan Mizo nunphung hun rei tak kan lo chin tawh, In pakhat aṭanga in danga va lawi tura lei/hralh kan ni ṭhin hi, Kum zabi 21-na hial kan chuan kai tawh hnu leh, hmeichhiate zingah lehkhathiam tam tak an awm tawh hnuah te, chhungkaw chawmtu leh sorkar hnaah pawh a tam zawk hmeichhia an nih mek tawh laia hmeichhe man cheng 420/- a ngai reng a la ni tho mai te hi chu, ngaihtuah chian a va hun tawh tak em! Mahni ṭheuh han inzawt ta ila, kan fanute hi cheng 420/- chuan tu ma'n kan hralh phalin a rinawm lo.

Inneihna hi chi hnih man inhlan tawpa inneihna leh, man inhlan hnu ni 2/3-a Kohhran kaltlanga inneihnate kalpui a ni tlangpui a. Hnam hrang hrang hian hmeichhe chungchangah chin dan hrang an nei ṭhin a. Kanjarbhat tribe Maharastra chuan hmeichhia pasal nei tur chu a thianghlim leh thianghlim loh hriat nan, inneih zanah awngphah var phahtirin a thianghlimna an fiah ṭhin a, Mipate fiahna lam hawi chin dan erawh an nei lem lo. Tin, hmanlai Sailo lalte pawh kha mo thlan kawngah an lo ti kher kher ṭhin hle a, Mo tur chu mipa inah hruaiin mipa hmaah ruak ngialngana inphelhin, mipa chuan pianphunga rualbanlohna a nei em tih a enfiah a, mipa duhthusam a nih chauhin inneihna ruahman zui a ni ṭhin. Hei hian hmeichhiate zahawmna hi zawrh sum ang maia endik vek hnu chauha lei an ni tih a entir kan ti thei awm e.

Mipa leh hmeichhe inthliarna hi vantlang nun ai mahin in chhungkhurah a nasa a, nuin a fanu chu a enkawl chhoh danah pasala chhungte nen inrem taka awm tur leh, hrehawm mah se tuar ṭang ṭang turin an fuih a, chutihrualin fapate hnenah an nupui chhungte nen inrem taka va awm tura zirtir chu kan awm mang lo ang. Hmeichhe awmnem zawk an ni chungin in chhung chet tinrenga mawh phur chungin, hna hrám tinreng thawhtir an lo ni ṭhin a, man neia a pasalin a lei a nih tawh miau avangin mipain a nupui chungah thuneihna tawp a nei a, bungrua leh ran ang maia an nupuite duh hun huna kutthlak chingte pawh sawi tur an awm ṭhin. Tin, hmeichhiate ngaihnepna leh dah hniamna lam hawi kan Mizo thufing tam tak hriat tur a awm bawk. Swami Vivekananda chuan, "Mipa leh hmeichhiate intluktlanga cheibawl an nih hunah chauh kan ramah siam thar lehna a awm ang..." a lo ti a, a sawi dik khawp mai. Mipa te chu nupui an neih hnuah pawh engkimah an la inhmang zui thei a, hmeichhe tan erawh a rem lo.

Dr. Kate Cronin, Chicago-a an program Manager chuan, "Thuneihna pek kan tih hian hmeichhiate hnuaichhiah an nihnate, hmeichhia an nih vang ringawta beih leh zuam an tawh ṭhinna te sukiang tura an theihna tihpunsak leh zalenna pekte a huam vek a ni," a lo ti a. A sawi tum ber chu mipaten zalenna an neih anga hmeichhiate pawh zalenna pek emaw, dan leh hrai kan neih te pawh mipa leh hmeichhia thliar lo zawng ni zel rawh se a tihna a ni. Kan hmeichhiate tan rorelna dik a thlen nan eng thil te nge thlauhthlak ṭul a, engte nge kan chawi nuna tihdanglam ṭul tih hi ngun takin i ngaihtuah ṭhin ang u.

Kristiannain kan ram a rawn luh khan kan chin ṭhan leh tihdan tam tak paih thlak leh chawi nun kan nei a, ram dang Kristiante chin dan tharte pawh ching chhuakin, sakhuana lamah kan rilru a inhawng zau em em a. Kan hnam chin dan hlui kan hmeichhiate bungrua ang maia lei/hralh chungchangah erawh thil inthlakthleng hmuh tur a tam lo hle. Hemi chungchang hi ngaihtuah chian a, heng lei/hralh kalphung hi chin dan dang entirnan hmeichhia leh mipa inhmangaiha induh tawn te chu an induhnate ngaihhlu a, zahtawnsak tak chunga an chhungte indawr tawnin, cheng 420 tel kher lo hian mo thlah ni ah inremna thuthlungte hi zahawm taka ziah fel ni ta mai se. Chumi hnuah Kohhran pawhin urhsun taka inneihtirin ṭhenrual ṭhaten duhsakna nen hriatpuiin inlawmpui ta zawk ila, a ṭha tawk viauin a rinawm.

- Rosy Lalhmachhuani Ralte