Written by
- David M. Thangliana

Vanglaini Op/Ed Phêk Hi

Khawi ramah pawh 'national paper' an tih chin hi chuan phek 20 aia tlêm hi an nei ngai lo a. Kal phung pangngaiah chuan chanchinbu chhunga thil ziah theihna (printing area) ah hian chanchinthar lam leh chanchinbu chhiartute tana thil ṭangkai tur ziahnate chuan 60% an luah tur a ni a, a bak 40% hi chu fakna (advertisement) leh hriattirna (classified ad) lam tân zuah tur a ni. Hetiang deuh tho hian area bik nei, regional newspaper emaw, state pakhat bik chhung atâna chhuah emawte pawh hian an kalpui a, Mizoramah hi chuan kan ṭawng bil, Mizo ṭawnga chanchinbu ni tin chhuak kan neih, Vanglaini leh Aizawl Post te hi an ni maiin a lang a. Heng chanchinu pahnihte hian an theih chin chinah chanchinbu kal phung pangngai hi an kalpui niin a hriat bawk.

Thupuia ka rawn hman tel, "Op/Ed" tih hi "Opinion/Editorial" tihna mai a ni a. Hei hi chanchinbu enkawltute'n chanchinthar tluka an ngaih pawimawh a ni a. Hei hian dan tlangpuiin chanchinbu phek lái lam a awh a, op'ed phek hi phek riat laite pawh a ni thei a ni. Tun hma deuh khan in lamah Vanglaini leh Aizawl Post hi ka la kawp ṭhin a, kum eng emaw zat kal ta aṭang khan Vanglaini chauh hi ka la ta a, Vanglaini hian op/ed hi a dah chungnung ve hle a, a tlangpuiin phek hnih leh a chanve hi hemi atân hian a zuah a, Aizawl Post pawh hian heti ang tho hian a ti ve turah ka ngai.

Chanchinbu kan chhiar dân hi a mihring azirin a inang lo thei a. Ṭhenkhatin infiamna lam chauh an bih laiin ṭhenkhat chuan ṭhalai lam huang chauh an bih thei a. Hengho hi chu ṭhalai zinga chanchinbu chhiar ṭhinte an nih a rinawm. Vanglaini hi chanchinbû phek 12 nei a ni a, a púmpuia chhiar chhuak vek hi he chanchinbu chhiar ṭhin zingah an tam lutukin ka han ring lo deuh ngawt a, an lo tam viau thei bawk a. Hetia ka han sawi duah chhan hi Vanglaini chanchinbu ka chhiar ve dàn ka sàwi duh vang a ni a. Chanchinthar pangngai hi mit la bik emaw, hun kan tàwn mêka thil chai lai (current issue) te a awm a nih lêm loh chuan ka chhiar deuh thuak thuak a, chumi zawhah chuan Op/Ed phek hi ka luhchilh ṭhin a. Heng phek hnih leh a chanve vel hian ka beng a tivâr ber zawkin ka hre hial a ni.

Tunlai khawvelah chuan social media aṭangin chanchinthar hi chanchinbua a chhuah hma hian kan lo hmu thei a, social media leh TV news lam chhiara thlir ṭhin tân chuan chanchinbua chanchinthar lo chhuak hi chanchinthar ni loin, chanchin hlui a nihna chen pawh a awm hial a. Chutihlai chuan chanchinbu Op/Ed phektea chhuak ṭhin hi social media lamah hmuh tur a tam lo a, hei hi nghakhlel taka chanchinbu ka lo thlir chhan a ni.

Thu ṭha tak tak, mi thiam tak tak leh mi lar, mipui nawlpui chung lama awm nia kan hriatte thuziakte, kan hriat ngai lem loh thingtlangpa ni awm tak, mahse ngaihtuahna hmang ṭhin tih hriat êm êmte ziakte hi a ngaihnawm ka tiin ka hlut a, heng thu ṭha tak tak chhiartute erawh chu kan tam lo emaw ni chu lê? tih theih turin kawngro hi an su lo hlein ka hre bawk si a, pawi ka ti ṭhin khawp mai.

Vanglaini chanchinbua phek riatnaa columnist-te phei chu an ngaihsanawm ka tiin an thu ziak hi paih tur a awm pawhin ka hre ngai lo. Pu zahawm tak, Rev. Chuauṭhuama'n min awm lohsante khán a chanpual column hi tu takin rawn awh ta ang màw? tiin amah tluk tur an váng awm mang e, ka lo ti a. Mahse, a hmun ruak hi amah, Pu Chuaua anga huaisen leh thil hria, Dr. Lalchhuanawma Tochhawng chuan a rawn luah ta hlauh mai a, a lawmawm tak zet a ni. Heng Vanglaini columnist te hi subject bik neia thil ziak an awm laiin issue khawtlangin kan chai mêk lam bik, subject chi hrang hrang rawn ziaktu an awm bawk a, beng an tivár ṭhin hle a ni. Columnist-te ziah bak, thil dang chi hrang hrang article thawhtute pawh hi sawi hmaih chi an ni lo. Anni aṭang hian thil tam tak ka hriat loh leh ka hriat chian loh hriat fiah tâk ka nei ṭeuh a, an ngaimawh zâwng rawn sawi a, mi tam zawkin an hriat theih nân tia article thawh ṭhintute hi columnist-te nen hian ka mitah chuan an intluk tláng reng a ni.

Vanglaini Op/Ed phekte hi ka ngaihhlut zualna pakhat chu hmeichhiate'n thu an rawn thawh ve ta zauh zauh hi a ni. Kan Mizo hmeichhiate hi mipate aiin an duai bik lo kan tih lai hian, chanchinbua thu chhuah tur ziah lamah hian an kimki deuh tlat mai a. Hmeichhe ziak article emaw, Vanglaini-in column a siam thar deuh, 'NextGen' emawa hmeichhe ziak ka hmuh hi chuan ka rilru hi a lo hlim ve ringawt mai a. An thu ziah kha ka chhiar vek lem lo; a chhan pawh eng dang ni loin ka thil tuipui ni lem lote a awm ṭhin vang a ni. Chutihrual erawh chuan eng kawngah mah hmeichhiate an duai bik lo tih rawn tarlan nana thu an ziak hrim hrim kha a lawmawmin changkànna kawng pakhat a ni a, an hmeichhe pui, mi dang entawn tura an rawn pen chhuak ṭhin hi a lawmawm a ni.

Vanglaini editorial chungcháng erawh hi chu ka sawisel duh. Tun hma, Pu Sapdanga leh Pu Lalnghinglova Hmar te'n politics an luhchilh hma leh an luhchilh hnu, an han tel ták loh hi a lang hlein ka hria. Editorial hi a hriam tur angin a hriam ta loin ka hria a, tin, subject a rawn khelte hi a theuneu ta deuh lek lek mai. Editorial Board êm a awm lo a nih pawhin editorial writer, hlauh leh ṭan bik nei lo mihring awm ta se, he chanchinbu Op/Ed phek hi a ṭangkai leh zual ngawt ang.

- David M. thangliana