MIZO GOVERNMENT HIGH SCHOOL FIELD
Mizo High School
A hmasain a field lam chungchang sawi hmain a School lam chanchin hi thlùr phawt teh ang. Mizorama High School ding hmasa ber, a tir taka ‘North Lushai High School’ tia vuah, a hnua ‘Mizo High School’ tia thlâk leh tàk hi kum 1944, February ni 25-ah din ṭan a ni a. Bawrhsap hmasa Mc Call-a thlaktu A.R.H MacDonald-a hova hmalak leh din a ni. School Managing Board fel tak dinin, hotuah Rev D.E. Jones-a chu ruat a ni a, Headmaster a ni nghal bawk. Mizo zinga I.A hmasa Pu Vankhuma, Mission Veng chu zirtirtu atana dah a ni bawk a, Sâp nu lo chhuak ve hmasa ho Pi Samuel-i, Pi Jones-i, Pi Zaii te pawhin class an la ve ṭhin. Kum 1945 aṭangin Mission Sap Pu J.M Lloyd kha Headmaster nihna tak tak anga chelhtu chu a ni ta a ni.
‘Mizo High School’ tia inṭan kha kum 1950 aṭangin Sawrkar kut a nih tak avangin Govt. Mizo High School tih a ni. Kum 1959 aṭangin pawl sawm leh pakhat (XI) neii,n Govt. Higher Secondary and Multipurpose School, Aizawl tia thlak a ni leh a. Kum 1996 aṭangin pawl sawm leh pahnih (XII) neiin Govt. Higher Secondary School, Aizawl tiin tun thleng hian a hming chu a pu ta a ni. Heng hi chhinchhiah leh hriat awl turin thuhma ang rengin ka rawn tar chhuak hmasa a ni e. A field sawi tuma a neitu sawi hmasak loh chu a kim lo palh ang e!
High School Field (Hâi Fîl)
Mizote hian thil lam pum hi kan thatchhe em em a. Amah Dr. Thangchungnunga sawi dan takin, “Exercise lakte hi chu han peih chi kan ni lo, a hming ringawt pawh kan lam peih lova ‘EXER’ kan ti peih ṭâwk a,” a tih ang deuhin ‘Hâi Fîl’ tih hian kan sawi tlangpui ta mai a nih hi.
March ni 18, 2024 (Monday) zingah kea kala ka chhuak chu chhim zawng hlira kal ṭhin kha hmâr lamah ka kal ta thut a, Govt. High School Field ka han chuang chho va, Sign Board lian pui pui a lo intar a; chu chuán Hâi Fîl ṭhin sak dan tur an lo entir chu niin!
Ka rilruin kan têtlaia kan inkhelhna leh High School kan kal chhoh ve thlenga he hmun ṭha tak mai kan lo hman ṭhin dan zawng zawng a dap chhuak a. A bul aṭanga a chanchin tawi tal hi ziah chhuah ve ṭhaa ka hriat avangin kawng ka dap ta a. U Thangsailova s/o Pu Sangliana (Mizo High School Headmaster hlun ber ti mai ang) ka lên chilh a, a hnen aṭangin thil tam tak ka hriat phah bawk. Document ṭha tak tak min hawh a, a chungah ka lawm hle a ni.
A ṭobul takah chuan Rev. Zairema ziak leh sawi aṭangin Pu Sangliana te nena inkhelh hrât an nih avanga an rualawtin bul an ṭan pawh kan ti thei ang. Field laih ṭan an rawt a, ni tin darkar hnih vel sikul naupang nen an laih ṭhin aṭang chuan chutih laia Bawrhsap thar, Assamese pa, Barkatoki beng a lo thleng ta a, chuta ṭanga lo neih chhoh ni awm tak a ni. Chuta ṭang chuan kum tin field laihna tur ṭanpuina pawh pek an ni ta a. Sikul naupang tha chhawr lutuk lo pawhin hma an la zel thei ta a ni awm e. Hetih hunlai vel hian Pu Barkatoki chuan Lunglei kawng laih a rawt bawk avangin a hunlai hi 1949-1950 vel a ni thei ang, record-ah awm chiah lo mah se.
Field laih chungchanga sawi hmaih theih hauh loh chu Pu Patea Châltlâng hi a ni awm e. Pu Hrânkiaua Chandmary (High School Headmaster hlui) sawi danin, “A kila lung ṭangkai” a ti a ni. Amah ngawt pawh hian a lai hnem hle niin an sawi a, Rev. Zairema sawi dan phei chuan, “Lei ka laih loh chuan ka sil ṭhûm a, ka laih chuan ka dam sawng sawng ṭhin, zu han ti a,” a ti a nih chu! Tichuan, field puitling ṭha zet mai chu a lo piang ta a ni. Ram buai kum 1966 hma lam daih aṭang tawh khan Aizawl ah hian khelmual ṭha leh infiamna tur hmun hi neih tak tak a awm lo va, a awmchhun A.R. Lammual lah sipai ta a ni a, Independence Day leh Republic Day bak hman ve theih a ni si lo!
Kan têtlai leh he field hian inkaihhnawihna tam tak a nei a. Zirtawp chawhnu hi kan bâng hma deuh châwk a, bân veleha kan thupui ber pakhat chu, ‘Ti’ru Hâi Fîlah chho nghal ang u’ tih kha a ni mai. Pu Lalhéma dawra football zawrh hlui ve tawh tak pawm chung khan kan tlân chho nghal ngar ngar ṭhin.
Tichuan, mi tin leh Aizawl hla deuh aṭang pawhin High School Field chu Tournament tenau deuh a awm pawhin pan chhoh zel a ni a. Zing leh tlaiah naupangin an hmang ṭangkai a, chhunah puitlingin. Âwl lai reng reng nei lova mipuiin an hman reng a ni. Infiamna leh School naupang parade-na mai ni lovin Sakhuana thil lamah pawh hman ṭangkai a ni bawk ṭhin. Thâwkkhat lai kha chu kum 1974 bawr velah khan Rev. Dr Samkameleson (Tamil), thuhriltu ropui tak leh zaithiam bawk lo kal tepawh khan crusade neih nan te an hman ṭhin kha maw le!
Hetianga hmun ṭha leh rem, laili si hi kan ram hian engtikah mah a nei leh dawn tawh lo va. Tun dinhmuna a awm dan chiah han hmuh hi chuan ṭah a tichhuak zawk a ni. Aizawl Smart City Project hnuaiah M/S Lushai Engineers Contractor tih te hian he hna hi Rs 16.06 Cr velin an thawk a. A project facilities tur pawh an ziak nuaih a. Thûk takten an lai khuar a, ban leh beam a inchhûng kawi nuaih a, mumal awm lo, chhunzawm awm bawk si lo, hmun ṭangkai em em kha hmun hlauhawm, tlak palh leh naupang pawh ven loh chuan kaltirna chi pawh ni lo hmunah kan chhuah ta der mai. Sipai ni lo, civilian ho zawng zawngina football, hockey tournament, veng hrang hrang inelna ṭhin kha hmun ralṭi leh hluihlâwnah kan chhuah ta ringawt mai.
Pu V. Ralliana, Former Principal-in a sawi dan chuan, “Bawrhsap MacDonald-a’n sipai hnen aṭanga he hmun a lei lai chuan, Chandmary aṭanga Zarkawt kawngpui chung zawng chin hi High Sikul ram chu a ni ṭhin,” a ti. A Principal chhung hian he sikul ram chan chin hi zim deuh hle tawh mah se, amah puitu Vice Principal Pu Thangsailova leh Pu Lalliansanga (Tetea) te ṭanpuinain High School ram anga la chan theih chhun chhun chu LSC-a dah a ni ta chauh a nih chu! Pu Ralliana hi 1992-1998 chhunga Principal hna chelhtu a ni a, a chungah hian lawm hle tur kan ni e. Khatih hunlaia Chief Minister Pu Lalthan Hawla, Zarkawt pa pawhin High School ram an lo luah tawh chhuhsak lehna tur leh pass nghet nei turin ṭan a lo la nasa hle.
Thu rinawm tak aṭanga kan hriat danin, Zarkawt khawtlang leh mi ṭhahnemngaite chuan School Field tihdanglam vak mai hi an dodal hle an ti, mahse he project hna thawh ṭan laia Sawrkarna chelhtu erawh an dang zo ta lo a ni awm e. Sum tam tak seng lova a awm ang anga boulder tlem leh, balua siam mam mai duh pâwl pawh an ṭhahnem hle a ni awm e. Chutiang tal pawh chu ni se tuna a awm ang ai chuan la ṭangkai fé tur a ni.
Eng vangin nge Mizote hian kan ram thil hlu leh hmunṭha (Heritage Site) te hi, tichhiaa concrete building sak nana ît tlat zel mai kan nih le? Ngaihtuah a titam a, mawl vang nge, tute thawh hlawh aṭanga ei neih duh vang nge, ram hmangaihna tel miah loh vang ni ang le! Kal phung tharah hi chuan tihtawp a hun ta hle mai. Ram pawn lam aṭanga lo zinte hian kan concrete building sak chhe deuh deuhte ai chuan kan thing leh mau, nungcha leh kham bakbarêk sang pui puite hi an hmu duh daih zawk.
Rawtna mawlmang deuh han phuh chhuak ve lawk ila. Kan High School Field khawih danglam tawh hnu khi chu a ngai anga dah leh theih a ni tawh lo va. Khitia hluihlâwn ngawt ai khi chuan a plan an lo siamsa ang emaw, a aia ṭha zawk emaw tal chuan kan chhunzawm thuai a ngai a ni. Hman ṭangkai theih tura siam hi kan Sawrkar hian a bat a ni ve tlat tawh.
Tun aṭang chuan Sawrkar ramte hi humhalh ṭha tlat zel tawh ila. A tir aṭangin a sîr lamah mi duhâmte’n kan ru a, a tawpah kan ei zo nge nge ṭhin. Mi pamham chang hi kan ni lo va, a ṭha lai tak chuh lui ngam leh liluh lui tlat ṭhin leh huangtau ber chu, Kohhrante hi kan ni tlat! Biak Inte hi mipui leh lirthei rìk luih luihna hmun ai chuan fianrial leh thingbukte awm thei, Bethel theihna hmunte hi thlang tawh zawk ila. A building ṭhatzia sawi a, thleh kual thleh kualte hian thlarau lam a chawm lian em em lo.
Mizo High School Field hi kan Heritage hmun ṭha la neih chhun a ni a, tu pawhin a chhanchhuahna tur ngaihtuah hi kan bat a ni e. Indemna lam aia hmasawn zelna lam kawng zawh hi a sawt zawk tih pawh ngaihtuah telin, Kristiante chu kan tihsual tawhna aṭanga inhmuchhuak zel zawk tur kan nih hi!
- Vanhmingliana (Taua)
Dawrpui.