MAU

“Pastor-ten politics lo sawi ve suh u,” min ti ṭhîn. Kan duh leh kan sawi ang. Mihring nuna pawimawhna nei tawh phawt chu Pastor-te sawi tûr subject dik tak a ni vek. Amaherawhchu tûn ṭum hi chu politics ka sawi dâwn lo, mau ka sawi dâwn.

“Phûng rilruah piring a awm,” tih ang maiin, kan rilruah hian mau a awm tlat si a. Kan ram leh hnam din chhuahna tûr a nih miau avângin, miin khawsikpui thluaka lût an vei ang maia, mau thluaka lût kan lo vei ngar ngar a nih pawhin a âwm ngawih ngawih a lâwm.

Kan din chhuahpui thut hmain, mau hi eng atân nge tih hi tawi têin lo thlîr thuak teh ang (Kan hriat sa common lutuk, arbâwm, aiâwt leh phurhhlân chi hrang hrang tah nân leh ha kherna ilo vêl chu sawi tel lo mai ila):

1. Lehkha (paper) siam nân: 1990 hnu lama office-ah leh in lamah computer hman nasat a nih chhoh ṭan lai khân, USA-a market research pakhata an thil sawi lâwk (predict) pakhat chu, “Khawvêl pumah, a bîk takin ram changkângah, paper consumption hi a chanve vêlah a tla hniam thuai dâwn,” tih a ni. Hei hi a chhan ni tûra an sawi chu, thil rêng rêng paper-a ziah zêl emaw, typewriter hmanga paper-a type zêl ngai ṭhîn kha, computer-ah vawn ṭhat zung zung theih a nih tawh dâwn avângin paper a hek tawh dâwn lo niin an sawi a. Hei hi a pawmawm hle a ni.

Amaherawhchu 2000 kum a lo her chhuah meuh chuan, an thil sawi lâwk letling thawkin thil a thleng ta tlat mai a. Computer hmang nasa apiangin paper an hmang ral tam a. US-ah phei chuan paper consumption hi a lêt tawpin a sâng zâwk a ni an ti. Thil hi âwm ang tak leh behchhan ṭha tak neia chhût pawhin a lo chhût sual theih viau dâwn a ni âwm e. Engpawhnisê, paper hi chu kan la hmang nasa rih zêl dâwn niin a lang a, KAN RAM MAU ZO ZAITE HI AW! Paper siam nâna hman hi a tam thama mau hman ṭangkai dân ber a ni mai lo maw? Chu lam chu kan ngaihsak zâwng phei chu a ni hlei lo va.

Mau hi hmanna a tam hle a. Amaherawhchu mau hmanga thil siam rêng rêng hi, paper tih loh chu thil hlu leh man tam a awm ngai meuh lo.

2. In sak nân: Mau hmanrua hmanga in kan sak chuan ‘mau râp in’ kan ti a. Thingzai in emaw, concrete in emaw angin a tlo ve lo va, ‘mau rap in’ hi in ṭhaa sawi a ni ngai lo.

3. Furniture siam nân: Furniture pawh mau hmanga siam chu tlo tak leh man tam tak a ni thei meuh lo. Tairua (cane) hmanga siam tak ngial pawh a tluk thei lo.

4. Handicraft products: Kut themthiamna (handicraft) lam thil eng eng emaw siam nân pawh hman a ni a. Hetah pawh hian hmanraw dang (thing, plastic, rubber, glass, lung, bellei, thir, ceramic, savun etc.) hmanga siamho hi a tluk hlei thei meuh lo va, a man a tam mawh viau.

5. Ramngaw leh boruak ṭha siam nân: Hei hi a pawimawh hle a. National Bamboo Mission pawh hian a tum pawimawh ber pakhat niin a lang. Amaherawhchu hei hi suma chantîr ngawr ngawr lam a ni ber lovin a rinawm.

Aw le, a eng a pawh chu ni se, mau hi kan ram din chhuahna tûr a ni tihah hian chiang phawt mai ila. Kan ramah hian mau a tam hle a. Mahse he’ng mau hi kan din chhuahpui dâwn lo tihah pawh hian chiang kâk bawk ila. Kan din chhuahpui tûr mau chu kan rama awm lo, ram dang aṭanga châwk luh a, chîn pun chawp ngai chi a ni.

Ram dang mau kher kan din chhuahpui chhan tûr hi kan hrethiam lo mai thei a. Kan ram maute hi chu a têin a pan lutuk a, din chhuahpui chi a ni lo. Kan phûlrua, patling malpui tiat dâwn dâwnte pawh hi, thil lian tham tak tak han siam chhuah nân chuan a tê lutuk daih (chutiang êm êma mau lian hmanga kan thil siam tûr tak hi eng fakau nge ni tih chu kan la hre chiah lo nain, chumi siam nân chuan mau lian êm êm kan mamawh tih hi chu kan chiang a ni).

Ram dang aṭanga kan châwk luh a, kan chîn pun tûr leh, chumi aṭanga rei lutuk lova kan din chhuahpui tûr mau hi chu a lian êm êm a. Kan ṭhianpa pakhat thil sawi uar ve deuh hlek ṭhîn hi a awm a. “Burma rama an mau lian chu chik pharhin feet 6-a hlaite a ni,” a ti a. Aw le, mau chik pharh chu Mizo ṭawngin ‘dâp’ a ni a. Eng ang pawhin hlai se, dâp a ni tho tho. Dâp hlutna leh ṭangkaina chin kan hria. Kan sawi chhe ngawr ngawr pawh a ni lo va, a party anga lâk nat chi pawh a ni lutuk lo. Mizo ṭawnga dâp kan tih hi, Sap ṭawng pawhin sawi ila, a hmanna a dang lutuk chuang lo mai thei.

Chutiang bawkin, kan mau châwk luh tûr leh chîn pun tûr hi eng anga lian pawh chu lo ni se, barrel tiat hlîr pawh ni se, eng atâna hman tûr nge tih lai tak kha a pawimawh lai chu a ni. Eng siam nân pawh hmang ila, kan thil siam chu ‘mau hmanga siam’ a ni tho dâwn tih erawh theihnghilh lo ila. Hetiang mau lian neitute ram hian eng ang takin nge ram leh hnam din chhuah nân an lo hman tawh tihte pawh hre tel ve mai mai ila.

A tâwp lamah mau hmanna kha sawi zawm leh lawk ila: YouTube-ah mi pakhatin rawtuai lian mangkhêng, patling put tawrh tham a la lai ka hmu tawh a. Uluk taka khehin, sîn nalh takin a chan a, bûr lian tâwk takah tui nên a um ta a. Tuaithûr (bastenga) a siam dâwn hi a lo ni reng a. Tuai khat lek pawh khân a daih hnem âwm hle. Tuaithûr market lam phei chu ka hriatpui thui hlei law.

Kan rama rawtuai leh mautuai hi mi tam takin an khawrh a, an zuar a, ei zawn nân an hmang a. An zârah khawrh ve thei lote pawhin rawtuai bai tui tak kan lo hmeh theih phah ve ṭhîn bawk a. Kan changkân deuh hunah phei chuan mautuai pickle thawn chhuah ringawt pawh chhûngkaw tam tak ei hmuhna tling a la ni ang. A kawng leh mamawh dang (infrastructure) hi sorkarin han ti ṭha deuh se, kan neih sa pawh hi ṭangkaipui tham chu a ni reng mawle.

THU BELH: Ngawi teh u, ngaihtuahna mâwl lutuk hmangin thil kan thlîr a ni ta zâwk âwm mang e? A chunga kan sawi zawng zawng khi, ‘mau hmanga din chhuahna’ han tih lêmah, a maua ngawr ngawr din chhuahpui tûr emaw tih tlatna aṭanga sawi kan nih hmêl ta riau. National Bamboo Mission han sawi kai zeuh tâkah khian harh chhuah hawkna a thleng tlat. Mau ngawr ngawr din chhuahpui tumna hi thil âtthlâk mai pawh a lo ni thei. Chu chu keini aia hre chiang zâwk fê siin, a rûka nui ver ver chungin mau hi an lo buaipui lui tho si pawh a ni thei em? Mau hi hlawhchham hul hual pawh ni sê, sorkâr laipui aṭanga National Bamboo Mission (etc?) hminga sum lo luang lût tûr hi kan din chhuahpui dâwn zâwk hi a lo ni reng lo maw?

Chu tak chu a ni ang a – kan ram hruaituten kan mau chîn tûr hi National Bamboo Mission hmalâknaa pawm a nih leh nih loh Assembly House-a an sawi chiam ṭhin nachhan pawh kha? Kan ramah a ṭha duh dâwn em? A thar hlâwk dâwn em? A hmantlâk dâwn em? A sâwngbâwl vêlna tûr engtin nge ni ang? A hralh a nuam dâwn em? tih lam ai chuan, he mau hming hian Central aṭangin ṭanpuina kan hmu tam dâwn em? tih kha a pawimawh lai ber leh kan din chhuahna ber tûr a nih hmêl ta tlat.

Thil dang rêng rêngah pawh, kan ram aṭanga kan thar chhuah emaw, kan rama kan siam chhuah emaw, kan laih chhuah emaw, kan khuah tlin aṭanga kan siam chhuah emaw hi kan din chhuahpui tûr ni lovin, chutiang ti tûra project kan han siam ve luk lak a, a sênso tûr central sum kan zuk SAWI CHHUAH zâwka chu englai pawha kan din chhuahpui kum khua hi a lo ni reng zâwk lo maw? 

A awmzia chu, kan ding chhuak leh rih dâwn lo tihna a nih hmêl ta riau mai.