Written by
- C. Lianzama
Electric Veng

Lehkha chhiar, finna hnâr


Ram leh hnam hmasawnna lungphûm, finna hnâr, thu ziak (literature)-ah hian kum 1980 hma lam khan Mizote hi kan lo la pachhe hle mai a; Synod Publication Board-in an publish bak Mizo ṭawng lehkhabu chhuak sawi tur a la awm meuh lo; hei hi lehkhabu hralhna vân vang pawh a ni mai thei. 1980 hnu lamah erawh chuan State Library-in lehkhabu a lei duh tak zel avangin hmasawnna kawng a inhawng ṭan a. Hmasawnna kawng inhawn chhoh dan tlem lo chhui hlek ila.

India rama public library tihmasawn turin Raja Rammohan Roy Library Foundation (RRRLF) chuan scheme pakhat Matching Scheme a kalpui a. He scheme hi India ram public library hrang hrang hnena lehkhabu pek theihna scheme a ni. He scheme hi chhawr ṭangkai turin Mizoram State Librabry chuan hma a la ta a. Hetih lai hian, Mizoram chhungah public library la awm mumal hauh lo mai a, kum 1968-a din Electric Veng YMA Library lo chu public library dang hmuh tur a awm lo.

Tichuan, Mizoram hmun hrang hrangah public library din turin Mizoram State Library chuan hma a la ta a. Aizawl khawpui leh thingtlang khaw hrang hranga YMA branch awmte hnenah an khuaa public library din turin thurawn a pe a. Library an din theih chuan State Library aṭanga lehkhabu eng emaw zat an dawn theih tur thu hriattir an ni bawk. State Library hmalakna hriaa library din apiang hnenah RRRLF Matching Scheme hmang chuan a thlawnin lehkhabu a pe ta zel a ni.

Lehkhabu sem ṭan lai hian, kan sawi tak ang khian, Mizo ṭawng lehkhabu lei tur a vang hle a, hmuh theih chhun chu Mizo ṭawnga lehlin lehkhabu, cowboy chanchin te, detective thawnthu te, love story leh Mona Chung chuanna lehkhabute an ni tlangpui. Heng lehkhabute hi press-a chhut pawh ni lo, cyclostyle khawl hmanga her chhuahte a ni ber.

Lehkhabu hmuh theih ang ang lei khawmin, YMA library hrang hrangah sem a ni. Library hrang hranga lehkhabu semte chu miin an lo chhiar duh viau mai a, chu chuan Mizote zingah lehkhabu chhiar châkna a neihtir a, mi tam takin lehkha chhiar chu habit-ah neiin, Mizo zingah reading habit a tuh ṭha viauin a lang a, a hlawhtling hle a ni.

A thlawna lehkhabu dawn theih a ni tih YMA branch hrang hrangin a lo hria a, library nei lote pawhin an din thar ta zel a. Mizoram chhungah library nasa takin a pun phah. Hei hi State Library hmalakna duhawm tak pakhat chu a ni. Library a lo pun chuan lehkhabu mamawh pawh a lo pung a, Matching Fund pawh tihpun zel a lo ni a. Tun hmaa lehkhabu ziaktuten hralhna an hriat ṭhat loh vanga lehkhabu an chhuah ngam loh kha, tunah chuan State Library hian lehkhabu chhuak thar apiang copy ṭhahnem tham tak a lei thei ta zel a. Chu chuan lekhabu ziaktute a tiphur a, Mizo ṭawng lehkhabu chhuak pawh a lo pung ta hle. Kum 1980 vela Mizo ṭawng lehkhabu chhuak lei tur awm mang lo kha tunah chuan nasa takin a lo pung ta a, lehkhabu chi hrang hrang, kum khat chhunga chhuak pawh tunah chuan 170 lai a lo tling ta a ni.

Tunah chuan Mizo ṭawng lehkhabu chhuak a pung chauh a ni lo va, lehkhabu ṭha tihchhuah kawngah ziaktuten nasa takin ṭan an la a. Khawla chhu chhuaktute pawhin lehkhabu pianhmang ṭha zawk an duang thar zel a; lehkhabu ṭha tak tak, mawi tak tak, chhiar châkawm tak tak pawh a tam ta hle. Bul ṭan dan a tlâwmzia leh bul ṭanna a la rei loh ngaihtuah chuan thu ziak lama Mizoramin hma a sawn dan hi a nasa hle a ni.

Thu leh hla hlaa Mizoramin hma a sawn theih nan leh tun dinhmun a thlen theihnaah Mizoram State Library leh ziaktute bakah, a hnuaia pawl tarlante hian hma nasa takin an la a; anni tel lo chuan Mizoramin tun dinhmun hi a thleng phak kher lo ang.

• Mizoram Publication Board: Mizo ziaktute thu ziak, publish tlaka an ngaihte an publish sak ṭhin.

• Mizoram Academy of Letters (MAL): Mizo ṭawng lehkhabu kum khat chhunga chhuak zinga ṭha ber an thlang a, chawimawina an pe.

• Mizo Writers Associatioin (MWA): Ṭawng dang aṭanga Mizo ṭawnga lehlin lehkhabu ṭha an thlang a, chawimawina an hlan.

• Mizo Poetry Association: Mizo ṭawng poetry hmasawnna ngaihtuahtu.

• Mizo Grammer Society: Mizo ṭawng dik leh ziak dan dik humhim duh pawl.

• Mizo Library Association: Mizorama recognised library 530 chuang vila enkawltu an ni a; a khât tawkin library ṭha ber an thlang a, library seminar leh training an buatsaih bawk.

Heng pawl hrang hrangte hmalakna leh ṭhahnemngaihna zarah thu leh hla lamah Mizoramin nasa takin hma a sawn a, hmun hrang hranga library lo awm ta leh library enkawltute tana training buatsaih a nih tak bawk avang hian library pawhin hma a sawn ta hle.

Ram ṭhang zelah district tharte a lo piang a, district tina district library awm tur te, sub-division lo pung zel tur te, khaw tina library awm theih dan turte thlirin public library chu directorate hranga awm ngei tur nia ngaiin State Library chuan, 'The Mizoram Public Library bill' a buatsaih a, chu Bill chu chutih laia Education Minister Dr. H. Thansanga’n Assembly-ah a pu lut a. Mizoram Assembly-in ngun taka a ngaihtuah hnuin Select Committee ennawn turin a dah a, Select Committee-in uluk taka a en hnuah 'The Mizoram Public Library Act, 1993' a lo piang ta a ni.

The Mizoram Public Library Act, 1993-in a duh ang hian public library hi directorate hranin awm ta se chuan, Mizoram hmasawnna kawngah ṭangkai hle tura beisei a nih lain, tun thlenga a taka hman a la ni ta lo hi a pawi khawp mai. Mizoram hmasawnna atana public library pawimawhna sawrkarin a hriat chhuah a, chak taka hma a lak hun a nghahhlelhawm tak zet a ni. 

- C. Lianzama, Electric Veng