Written by
Lal Thansanga

THLIRTU

"Tu pawh keimah anga mahni leh midang tana thil ṭha tih tum lova, ral thlir mai mai mi chu a ram tan fapa tlaktlai lo, hrin man awm lo a ni ang," tiin thu leh hla lama kan mi hmasa Kaphleia chuan 'Thlirtu' essay-ah a lo ziak diah tawh a; Commercial Vehicle Joint Action Comittee (CVJA) bultuma sumdawnna lirthei ten Mizoram sorkar laka lungawi lohna lan tir nana May 18, Nilaini zing dar 5:00 aṭanga May 21, Inrinni tlai dar 5:00 thleng nawrh an huaihawt chungchangah khan 'Thlirtu' ka ni e!

'Nawrh' a ṭul tawh chuan lungawi lo an awm tih a chiang a, an lungawi lohnaah chuan thiam an inchan ngei ni pawhin a lang. Tin, an lungawi lohna chu thawi dama, ti dam thei an awm nia an hriat ngei avangin an nawrin an kar a ni tih chu zing dar 7:00 hnua tho ṭhin tan pawh hai rual a ni lo. Buaina ching fel theitu emaw kawng dik leh ṭha zawk kawh hmuh theitu emaw kan ni a nih ngawt loh chuan lo va inrawlh ve chiam kha mahni mawng hlim palh theihna a nih avangin Thlirtu nih kha a sual loah ngai ila.

CVJA hian an eizawnna leh an hmalam hun ngaihtuah chungin anmahni tana ṭha tur leh mipuiten kan ṭhat pui zawk tur nia an ngaihah chuan na takin sorkar an kar tih a chiang a, nakin hun ngaihtuaha ram vei an nihna hi an fakawm hle. A bik takin chhiah pung nasa lutuk leh permit thlak theih tawh loh chungchang phei hi chu han ngaihtuah thuak chuan sorkar thu hi a fuh lo zawk emawni chu aw tih theih a ni.

Amaherawhchu, heti zawng hian ngaihtuah ta ila. Mizote hi chhiah (Tax) chawi hreh tak kan niin a lang. Mahse, kan hming lanna tur leh fak kan hlawh theihna tur nia lang 'Thawhlawm' erawh kan thawh huai hle thung.

WhatsApp-ah chuan...

Khawvel changkang zelin a rawn ken tel social media (facebook, whatsapp, instagram etc) chu kan ban phakah a awm tawh. Kan chhehvela thilthleng chu 'tun mai khan' kan hre thei ta deuh zel mai. A chang chuan nithum hnu velah 'nichin deuh mai khan' kan dawn ve chauh chang pawh a awm fo.

Sumdawn nana hmang lirthei neituten nawrh an han huaihawt zet chuan sawi a hlawh chho nghal hle a, phone aṭangin thu dik nge dik lo tih pawh finfiah sen loh kan dawng indawt zut reng mai. Thlalak thiamten kawngpui ruak leh sorkar motor service lai thla an la a, mi harsa leh rethei tak tak ten ruah sur hnuaia harsa taka an nitin eichawp an zawng lai thlalakte chu hmuh tur awmin rilru pawh a khawih hle. A hmuna va kala mit ngei hmh ve chu ṭha viau mah se ruah a sur duh em avangin ka phone aṭang chuan ka thlir liam mai a.

WhatsApp-ah thu thar chhiar tur a awm reng a, ngaihdan erawh a thuhmun fo thei lo tih angin CVJA hmalakna hi a ṭhenin dik an tih thu leh an thil phut chu an phu ngei thu an sawi a, ṭhen-khatin mipui harsatna siam zawnga nawrhna chu an dem em em thung. Thu ziakthiam ṭhenkhat thu ziah aṭang chuan duty ṭhenkhat chet dan chu a uchuak deuh ni pawhin a lang a, sumdawn nana hmang lirthei ho pawh hian India ram state dangte bakah khawvel hmun dang ngaihtuah pawhin a chuan man an chhiar to fal hle tih pawh chhiar tur a awm bawk.

Phek lehlamah chuan...

Patling dik in te ve ve, mahni thu duh leh ṭha nia inhre ṭheuhin an ngaihdan kaltlang pui tuma an intauh buk buk tawh chinah chuan a tuar hmasatu chu nunau leh zirlaite bakah kuthnathawka eizawngte an ni tih a takin a lang chiang hle.

Class X leh XII results chhuah hlim a ni a, zirna sang zawk zir tumin mi tam tak hmalak buai vanglai tak a ni. Mizoram pawna zir tumte tan phei chuan ni khat leka tlai pawh hma hun khawih pawi thei a ni a, a nawlpui zinga kal loa a filawr ni tur chuan nikhat chu sawi loh chawhma chauh pawh hun hi a uiawm takzet tih hretu vek kan ni.

Kan state chhunga zirna in sang leh lian ber Mizoram University lam pawh semester exam tura inbuatsaih lai an nih bakah internal test nei laklawh lai an ni hlawm. Eizawn nana hmang lirthei an nawrh tak avang hian MZU zirlai tam zawkin class an kal thei lo a, pawi sawi lo zirlaite chuan ṭhut hmunah an lo Sepui ruah tawrh ngawt ngawt mai si.

MZU Students' Council-in an zirlai puiten harsatna thu an sawi bak chu thil dang eng eng emawa thawm nei ring ṭhin tak zirlai pawl dang ten an naute harsatna sut kian an tum awm thawm hriat tur a awm lo! Zirlai pawl hian kan thil tum kan chiang tawk em tih inen nawn pawh a ṭul awm e.

Thingtlang lo neitu ten thlai an thar ṭan a, anmahni eikhawp bak chu an fate chawm nan an hralh ṭhin. Man man zawka hralh a nih theih nan thlai tharte hi Aizawla phurh khawm ṭhin a ni. Thlai phurhna tur lirthei a awm miau loh avangin loneituten thlantui far zawih zawiha an thawhchhuah sa thlai tak tak chu a ṭawih ral a ṭul ta a ni.

Ngaihtuah a ngai

Kan enkawl mipui kan chungah an lungawi lo a, harsatna an nei a nih chuan a ching fel theitu sorkar chuan buaina lian tham a thlen hmain chinfel dan a ngaihtuah ngei tur a ni a; buai chiam hnua thu zuk leh hian hlawkna a nei lohzia kan hmu fo tawh.

Eng pawl pawh ni ila sorkar laka kan lungawi lohna kan lantir duh a nih chuan mipui vantlang harsatna siamsak lo zawnga hun hman dan kan ngaihtuah a ṭul hle. Duhthlan tur dang kan nei tawh lo a nih chuan kawngpui dan chah emaw, chhuak lo tura in ven ngawt ai chuan khawi emaw laia chaw nghei a sorkar nawr pawh a la ṭha zawk mah mai thei.

Ka ṭhianpa chuan, "Kan naupan lai aṭang tawhin ka pa hi nuar chung leh titau chungin kan nawr ngai lo, a chhan chu awmzia a awm loh vang a ni. Mahse, inhawng takin kan duhdan leh ngaihdan te min sawipui ṭhin a, kan chhungkaw tana ṭha ber tura kan ngaihih thu kan ti thlu ṭhin," tiin min hrih a, ka ngaihtuahna a ti thui khawp mai.

Mizoram ṭhatna tur chuan kan ngaihdan leh rawtnate chu ṭha takin kan au chhuah pui thei chiang mai, kan duhthusam chu thleng dik vek thei a nih lohzia leh kan ngaihdan leh hmuh dan hi a dik vek bik lo tih pawh hre tel ila. Chutih rualin sorkar hian buaina lian a thlen hmain a enkawl mipuite sukthlek hi a ngaihthlak ve a ṭul bawk.

Kaihhruai ngai mihring kan nih miau avangin kan aiawha roreltu tur kan thlang chhuak ṭhin a, roreltu thunun tum hi a dik ber lo mai thei. An rorel danah kan lungawi lo a, kan lawm lo tak tak a nih chuan 'vote' hmangin kan duhthlanna kan tilang mai tur a ni awm si a. Pawl ṭhenkhat emaw kohhran duhdan emaw ringawt a sorkar hi kal tur a ni lo a, nakin hun lo kal tur thlir chungin Mizoram tana ṭha bera a ngaihah chuan a ding nghet tlat zawk tur a ni.

- Lal Thansanga