Written by
Rualkhuma Hmar

Power chungchang bawk hi

Hman deuh khan ruling party lam hotute atangin, "kan ram kawng a tha, power kan nei tha" tih thu kha kan lo hria a, kawng thuah chuan sawi tam ngai lovin mi state-a zin thin chuan an hre mai awm e. Mipuiin hnatlang a kawng chhe lutuk an thawm lai thlate kan hmu thin a ni a, Lengpui Airport panna lei dawh zawh har a nih dan te chu kan hre chiang hle awm e. Sorkar lai apiang, thu dik tawk lova inphat mar fo hi chu kan sim tlan a hun ta hle mai.

UT atangin mahni sorkar kum 44 kan nei ve ta a. Mizoram-ah lui khuah theih a tam a, power MW 3000 chuang siam chhuah theihna kan neih laiin MW 30 pawh kan la siam chhuak thei lova, tu party pawh nise sorkar siam tawh tu hotute mawh a ni hrim hrim a. Kum 40 chhungin MW 20 siam chhuak ang a chhut chuan kan mamawh tlem ber MW 100 siam chhuak turin kum 200 kan duh dawn tihna a ni.

Kum 2008-a congress a sorkar leh hnu hian lui pariat khuap turin MOU ziah tawh a ni a. Kum sarih a vei hnuah pawh heng MOU ziahnaah hian hmalakna pakhat mah ala awm lo niin PRISM chuan an puang a nih kha. Hetia mi state Sorkar tharchhuah to taka leia mipui a khat tawk a bill tihsan ṭhin hi kan kal thiam dan tawk a ni.

Industry te kan han insawi hmuh ve bawk a, Industry pakhat hman khawp pawh siam chhuak theilo kan ni lawi si.

MNF an ni emaw Congress an ni emaw India danpui Article 371 G-a kan ram leilungah neitu nihna kan chanvo a ni tichungin danin min peksa pawh kan la thiamlo a ni a, a mak chu a mak ngawt mai! MOU han sign hian tangka tam tak company atangin dawn ruk tur chhui chhuah theih si loh a awm ang a, chumi it chuan kan ti vel mai mai em ni ang tih te a rinawm rum rum a ni.

Kan nghah hnaivai bera an sawi tuirial lah chu MW 7 chauh kan chan turin MOU an lo sign miau si a, Tuirial leh Tuivai khuah in a chim tur ram hi sq Km 4721 a ni dawn a. Luilian pariat khuah turin a chim tur chu kan ram Sq Km 21,081 chanve aiin a zau mai thei a, power kan chan tur lah chu MW 300 chauh a ni dawn. Kan ram hruaitute hian mipuite thil chik peih loh chu inthlah dah na remchangah hmangin, kan ram hmakhua pawh thlir lovin thil pawi tham tak tak an tifo dawn a ang khawp mai. Power hnianghnar a kan hman hun tur pawh hi hriat phak a ni lo.

Hmeichhe thu dawnin, Bairabi Hydel Project MW 160 pe chhuak thei tur ni 07.01.1982-a Brig. T. Sailo an Central Minister lungphum a phum tir tawh, 1984-a sorkar dang lo piang lehin a chhunzawm duh lo kha a lo pawi ta ber a nih hi. Khatah kha chuan power siam chhuah kha kan chan vek a ni, tun hnuah hian 10-12% chauh kan chan tur hlira MOU kan sign ta mai hi a thu hrimin vaiin min lo chimral nasat tawh zia lantirna a ni a, chimral kan ni mek tih lah thangthar mithiam zingah pawh chhut thiam leh chhut peih awm hek suh. Baptist kohhran Missionary pu Carter an “Mizote hi engah nge in vaia in at le" a tih kha ala dik zel a ni. Thudik sawi ngam leh hrethiam chin chu sorkar leh khawtlangah an tla tlum lo zawk zel bawk si.

Vanglaini ni 02.05.2016 headline-a kan power dinhmun han chhiar phei kha chuan a lungchhiat thlak hle a ni. Kan power siam chhuah theih tawk chu kum 44 chhungin MW 20 vel chauh a ni a, power secretary leh power Minister kan neih tawh te hi Mizo deuh vek an ni. CM pawh Mizo hlir kan la nei, chuti chunga hmanraw pawimawh leh tangkai ber kan mamawh kan siam theilo hi chu, hmun dangah thu tha pui pui sawi thinin; Mizo te hmakhua ngai ber angin insawi thin mah ila mi thil chikmi ten an pawm theiin a rinawm loh. Power intodelh lo ram tan chuan ka changkang tive mah ila, engmah kan ni chuang lovang. Ram a thang tak tak dawn a nih chuan power-ah kan in todelh a ngai ani.

India ram hi power generate kawng-ah a thang nasa viaua, kan state hi a thang lo ber kan ni hial awm e. 1950-51 khan 6.6 Billion KWH tharchhuah a ni a, 2001-02 ah chuan 573.2 Billion KWH a ni tawh.

India rama hydro-electric station hmasa ber chu 1897 khan Darjeeling-ah siam a ni. Tata Hydro Electric Power Supply Company Kum 1910-a din hi a hmasa ber a ni hial awm e. J.N Tata chuan foreign Niagara Falls a zu tlawh atangin tui chakna hmanga Power siam chhuah a lo ngaihtuah chhuak a. Tata Electric hi tunah chuan Power lamah Private Sector lian ber a ni ang.

Solar Power hian boruak a tichhe nasa lova hei hi uar ila a tha viau ang. Mithiamte chhut dan chuan Ni chakna hian Second khat chhungin Kum 2000 daih a pe chhuakin an sawi. Mahse chu pawh chu kan hman tangkai loh chuan dar ri mai mai a ni ang. Thli chakna lah kan hmang thiam bawk si lova, kum 1985-1990 khan thli chakna hmanga power siam chhuah hi an hre thar a, thli hmang hian power MW 45000 a chhuak thei niin an chhut a ni. The World Watch Institute chuan India hi thli chakna chungnung tak (Win Superpower)-ah an puang nghe nghe ani.

Thli chakna, nizung chakna leh Tuikhuah te hi boruak tichhe tlem chi a ni a. Kan ram sorkar hotute erawh chuan a engamah an tuipui tak tak lo. Tuna pawimawh ber chu lui lian pakhat MW 200 aia tam pe chhuak thei turah bur chat sela, MOU pawng sign mai mai lovin.

Hei hi Mizo hnam hmangaihtu tak tak tan chuan thil tih makmawh, mutmawh hnar mawhah neih tur a ni. kum tin nuaih hlira chhiar a nuaih 21,000 mipuiin kan chan ringawt mai hi chu hotute inthlah dah vang leh ram an vei tak tak loh vang a ni. Ram hruaitute tal hi chuan hnam ro tling tur ngaihtuah peih hram teh se.