Written by
- H. Lalchhuanvela

KUM HLUI 2019 KHA...

Kum thar chu hming thar nen kan hmang chho a. Mizoram Institute of Medical Education & Research  (MIMER) chu Zoram Medical Collge (ZMC), New Secretariat Complex chu Mizoram New Capital Complex (Mineco tih hming puttir an ni ta. NLUP leh NEDP hun a tawp a; ruahmanna thar SEDP hmalakna turin ngaihven a hlawh hle na a, tang thawm ang deuh mai, fatu turin ruatin kum a liam rih! 

Chutih laiin Mizoram thawh chhuah, State Domestic Product chuan san lam a pan zel a, BPL zatin tlemin kiam lam a pan thung a ni awm e. Mizorama cheng 25% vel chenna Aizawl chu India ram Smart City 100 a siam tur zingah a tel ve a. Fai leh thianghlimna kawngah hmalak a chak chhoh viauh laiin lirthei tawt tihkiamna lamah erawh mipui beisei a thleng phak lo hle. Aizawl khaw chhungah lirthei in tlan chhawk tam lutukin harsatna a thlen dante pawh hi ngaihtuah fe tham a ni awm e. Kawlphetha lama intodelhlohna pawh hian kiam lam a pan thei meuh lo. 

UPSC lamah hming lang awm meuh lo mahse lehlamah chuan Zofate tan kawl a eng tho mai. Thalkah thiam Pu C. Lalremsanga chuan Mizoram chanchina chhinchhiah tlak infiamna lama India ram chawimawina sang, Dhyan Chand Award a dawng a. Khawvel tlang sang ber Mt. Everest lawn chhuak tlangval Johnny Laltlanmawia te, Kolasib nula Lalremsiami hmel Olympic 2020 a lang thei tur leh tlangval Jeremy Lalrinnunga rit chawi inelna lama hmasawn chho zelte bakah India ram chhunga Football Club hrang hranga Zofate hmel hmuh tur awm ta thluah te hi hmasawnna ropui takah ngaih loh rual a ni lo. Anniho hi lehkha zirna ringawt piah lamah eizawnna kawng a tamzia tichiangtu pawh an ni awm e. 

A thim lam tlem han hrut teh ang. Kum tir lamah Lunglei leh a chhehvel thli leh rialin a nuai avangin in 1000 vel a chhia a, luah tlak loh erawh a tam lo hlauh. Zoram chhungah khuarel chhiatna lian tham a thleng meuh lo niin a lang. Tui tla, lemin leh lirthei chet sual vanga nunna chan erawh an awm nual. Zofate min bawh buaitu ruihhlo avanga nunna chan zatin kiam lam aiin pun lam a pan zel a; ruihhlo hlauhawm heroin leh HIV-AIDS natnate chuan chak takin pun lam an pan zel. Tlawmngai pawl ringawt ni tawh lovin Kohhranho lamah pawh ṭanlak a ṭulzia kan tlangaupui ta hial a. Zu hralh leh khuahkhirhna dan (MLPCAct) tihtawpin awmzia a nei thui lutuk lo niin a lang bawk. 

Vaihlo leh a behbawm hmang (zuk leh hmuan) tam lamah pawh India state hrang hrang zingah 2-na kan la hauh a, Mizoram siamṭhatna tura rahbi pawimawh tak zirna sikula thawk tur lak danin beisei a phak lo hle a; ṭanlakna turin hmachhawp lian tham a la awm meuh lo. Ramngaw zau zawngin zim lam a pan zel a, kum khat chhunga Mizoramin ruahtui a dawn zat pawh a tlem ta hle. Total Bandh vawi hnih ngawt huaihawt an awm avangin Sorkar hnathawkhoin chawlh ni 20 lai an nei ta a ni. 

Nausen duhawm tam tak piang an awm laiin Zofate tana mi ṭangkai tak tak eng emaw zat chuan hun danglam tawhlohna lamah min liam san a. Pu F Manghnuna, LADC CEM leh MLA ni tawh leh Pu R Lalawia, Mizoram Assembly Speaker hlui te, MLA leh Minister hial lo ni tawh Pu PB Rosanga leh Pu Lalrinchhana te, sumdawng hlawhtlingte zinga hriat hlawh tak Pu Rothangpuia (RTP) te chu hriat hlawh zual an ni awm e. Tuk chhuah tinuam fo tu Pu RK Lianzuala chuan tuk chhuah awm tawh lohna chatuan hmun lam min pansan a, Mizo zinga ha daktor MDS zirchhuak hmasa ber leh Mizoram Boxing kungpui ni hiala sawi theih Pu Zorammawiate lei zin kawng a lo tawp a. Thu sawi hriat hlawh tak Pu Malsawma Colney leh Pu Rualkhuma Hmar te pawh an uihawm hle mai. 

Infiamna lam sawi ruala a hming lo lang nghal hial ṭhin Pu Zoliana Royte leh chhaktiang kawl rawna leng chung pawha thu leh hla hmanga Zofate suih khawmtu Pu T Zorampela te pawh he kum hian a her liampui ta a ni. 

Kum 2019 hian a eng lam leh thim lam chin deuh nia lang an awm a, lawmna tur nge hnurna tur zawk pawh thliar hran harsa te pawh an awm ve bawk. Ngaihdan chi hrang a tam ang bawkin pawm dan pawh a tam ṭhin a; thim leh eng lam hawi a sawi lan te pawh a inang lo nual maithei e. 

  Khaw eng lam nia langte:
1. NEDP a tawp a, SEDP-in thlak
2. Mizoram Budget-in vbch 10,000 a kai
3. Larsap thar nei ve ta
4. Mizoram Sorkarin zu zawrhna dan MLCP Act a titawp
5. District thar pathum - Hnahthial, Khawzawl leh Saitual a piang
6. Hmeichhe tan bik Women’s Jail, Tanhril-ah hawng
7. Chak zawka thubuai chin fel nan Lok Ayukta din a ni
8. Man man zawka damlo enkawl nan MHS kalpui
9. MLA leh Ministerte hlawh tihpun a ni
10. Sports lamah hma kan sawn zel

    Khaw thim lam nia langte:
1. India ram state zingah Mizoram chu cancer hluarna ber a ni
2. India ram state zingah Mizoram chu HIV+AIDS vei tamna ber
3. Zu leh Ruihhloin hluar lam a pan zel
4. Zu kaihhnawih leh ruihhlo vanga thi zat pung zel
5. Vaihlo kaihhnawih zuk leh hmuanah India-ah 2-na kan hauh
6. Zirnain hmasawnna lam a hawi thei lo
7. In kal pawhna kawngin ṭhat lam a pan thei meuh lo
8. Ramngaw in zim lam a pan zel
9. Kum 10 chhunga ruah tui tlak tlem ber kum
10. Chhiatna mi 3 chinchung lam thihna ṭum 5 a thleng
Khaw eng nge khaw thim thliar hran harte:
1. Citizenship Amendment Act (CAA) pawm dan a rual lo
2. Elementary Education zirtirtu atan MR-in mi 800 chuang la
3. Mizoram Quota MBBS zirna Central Pool tihtawp a ni
4. Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din a ni
5. SEDP a fatu tur Vice Chairman 14 te MoS tlukpuia dah an ni
7. MZU Southern Campus, Lunglei-ah dah tum a ni
8. Mizo hnam kalphungah hnam dang zia ‘bandh’ a lut thuk ta hle
9. Thawh chhuah aia sawi chhuah la tam zawkna a awm nual
10. Kawlphetha siam chhuah aiin chawk luh la tam zel 

Kum 2020 hian Mizoram tan eng nge a her chhuah pui dawn a hriat loh ang bawkin eng neg a liam pui dawn a sawi theih loh a. Zoram mipui tan erawh ngaihven tur lian tham tak tak a awm dawn a ni. Kum khat chhungin SEDP fatu turte ruat fel an ni hman awrh a, tun kum tharah hian eng tin tak nge hma an lak dawn tih te, YMA meuhin ram leh hnam humhalhna atan zirna uar chu kawng pawimawh tak a ni tih hriain chu lamah chuan hmalak a tum bawk. 

Zirlaihoin zirna ringawt a kal ngawr ngawr chu duh tawk lovin ram leh hnam humhalhna kawngah ke pen an tum thung a. Hmalakna insaikalh nuai a awm a nih pawhin thil mak a ni em lo’ng chu! Intlan chhawk fo ngai lo hian Aizawla lirthei tawt harsatna tihkian dan a awm dawn em aw? Kum sawm dana chhiarpui pawimawh tak lo awm turah te hian Mizoram hian ziak leh chhiar thiam zat san lamah tuna a dinhmun pathumna hi a la luah phak thei dawn em? tih hi zawhna pawimawh tak a ni bawk awm e.