Written by
- Rosy Lalhmachhuani Ralte

Cyclone Remal leh hnatlang


Hnatlang hi hmanlai kan pi leh pute aṭanga kan lo chin a ni a, chawmdawl ngaite inchhawmdawl a, mi tlawmngai leh huaisente a hnam anga kan lan chhuahtirna a ni. Mizo hnam nih min tinuama min tipumkhattu a ni a, India ram pum pui thlir pawhin a hnam ang zawnga hnatlang kaltlanga hnam thil ti thei ber kan ni hial awm e.

Cyclone Remal kan tih maiin tun hnaiah ruah leh thliin min nuai a, veng tam takah chhiatna nasa tak a thlen a. Video clip chi hrang hrang – chhiatna leh tawrhna lam hawi, leimin leh mitthi ruang, tuilian, in chim, hmun ṭhenkhatah internet leh current awm lo, thlawhna ticket cancel, school leh office hial khar ngaiin kan awm a, nunphung a buaiin rilru a na vawng vawng a nih kha. Veng hrang hrangah hnatlanga inṭanpui tawnin, YMA leh kan ṭhalai rualte an inhâwr khawm a. Veng tinah YMA information mike aṭangin chhanchhuah hna thawk. Hnatlang turin kan han inau khawm a, Mizote tlawmngaihna hlutzia a lang chhuak. Kan tunlai ṭhalaiteah pawh nghawng a la nei lianin, mahni nunna thâp meuha thawk chhuak pawh kan ṭha viau a ni. A lawmawm em em rualin, heng chhiatna a lo thlen tak hian rualawh a nâ a, science leh technology lama kan san tawh tehlul nen, chhiatna tak tak hmachhawn tura kan hmanraw thawhchhuahpuite hi a va la hniam em!

Kum 1960 chhoah khan ṭâm nasa tak kan tawrh kha eng angin nge kan hmachhawn a, chumi aṭanga kum 50 vel hnuah darkar 24 chhungin chhiatna namenlo kan tawk leh ta a. Hnatlang koh ngawt lo deuha kan lo hmachhawn dan tur ngaihtuahin rilruah zawhna tam tak a lo lut a. Heng chhiatna tak tak hmachhawn tur hian hnatlang kan han koh mai ṭhin hi chhiatna tawh hmachhawn dan tur dik tak a ni em? Chu mai ni loin, a thawk chhuakte ngei pawh hi hnatlang tura kal tur dik tak an ni em? Hnatlang kan kalpui dan kalhmang hi thlak a hun tawh em? Hengte hi rilruah a awm a ni.

Kan ram leilung pian phungte han en hian kan pumpelh theih loh tur chhiatna hi a thleng reng a, a thleng zel dawn bawk a. Heng a nih mek lai hian hnatlanga thiam thil nei si loin mi tam tak kan han pungkhawm a. Chu'ng zinga a tam zawk chu thingkunga lâwn tak ngial pawh thiam lo, tui hleuh a ṭul pawha hleuh thiam chuang lo, in chim kara mi tângte chhanchhuahna kawngah pawh rilru hmang thiam chuang lo, hnatlanga feh chhuak zingah tih theih leh thiam thil hman tur nei vak lo, a ngaihna hre lo mi tlawmngai, chhiatna thlenna hmun thleng hma em em si, hnatlang ngai pawimawh tak si mi tam tak kan awm tih video tawi tê tê kan lo hmuh aṭangin a chiang hle awm e.

Kan inlainat a, inṭanpui kan duhna rilru hi chu a ropui. Hnatlangah kan chhuaka kan tlawmngai rau rau a nih chuan, heng atana a bik taka training neih theih dan tur hi YMA leh kan sorkar pawhin ngaihtuah se la. A bik taka mi thiam an indaih lo a nih pawhin, hnatlanga kal thei chin tur tal hi zirtirna pek ni se. Kan Mizo rilru – mi dangte ṭanpui duhna kan neih hi a chhuanawm em em a, chuvang tak chuan thiam thil neiin thawh chhuahpui thei ila a hlawk leh zual ang a, hnatlang pawhin awmzia a nei zual ngei ang.

Kum zabi 21-na chuan kai tawh hnu hi chuan hnatlangin bawngtuthlawh leh suahdur, chempui ringawt lo deuha kan chhiatna tawhte kan hmachhawn a hun ve ta. Japan ramin Tsunami rapthlak tak an tawh hnua an ram ṭhalaite an chher dan kha an entawn tlak khawp mai.

Veng tinah rikrum thila rang tak leh awmze neia hma la thei tura inralring pawl (emergency disaster management) din ni thei se. Chu'ngah chuan chhungkaw tin aṭanga a ti thei awm pakhat emaw, pahnih emaw ṭheuh thlang chhuakin training pek ni thei se la. Tichuan, rikrum thila mahni insenghawi a, thil felhlel a awm pawha inralrin nachang hre thei tura inzirtir (awareness campaign) theih a duhawm hle. Hnatlanga feh chhuakte'n hengte hi rilruah vawng thei ila a duhawm hle.

Disaster Management-te innghahna lungphum pali:

i. Kan hmanraw neih/thawh chhuahpui, a ṭul huna hman thiam zir

ii. Chhanchhuaktu leh chhanchhuahte, ṭawngka leh che ziaa hnemna leh fuihna tihlan

iii. Chhanchhuahna hmuna mipain a bawihsâwm vek rem lo chhiatna thleng thei a ni, chu'ng atan chuan kan hmeichhiate pawh chher a, thiam thil neihtir

iv. Ṭanpuina chu huam chin leh thlei bik nei lo ni rawh se.

Heng a chunga kan thai lante hre reng chunga kan thawk chhuak a nih chuan, kan hnatlang kohte pawhin awmzia leh lukhâwng a nei deuh zawkin a rinawm.

- Rosy Lalhmachhuani Ralte