Written by
HMUAKA PA TOCHHAWNG AVS
MIZO ṬAWNG KAN PIANPUI ṬAWNG
Kan mithiam hmasa Dr. Thangchungnunga hi a hnena inentir tura kal te, Mizo ṭawng hman dan dik leh zo ṭawng ziah chungchang a lo hrilh ṭhin a, hetiang anga mahni pianpui ṭawng ngaipawimawhtu mithiam kan nei hi a pawimawhin thil ropui tak a ti niin ka hria. Mizo hnahthlak zawng zawng tih theih deuh thaw hian kan ṭawng Mizo ṭawng hi kan hmang a. He kan hnam ṭawng hi mithiam leh zirmite chuan ṭawng ral mai thei tur zingah a tel niin an sawi ṭhin a, kan ṭawng hi a ral chuan kan nihna hi kan hloh tel dawn niin a lang a. Chuvangin, Mizo ṭawng hmangtu zohnahthlak zawng zawngte'n mizo ṭawng hi a ral mai lohna turin kan theihna zawn ṭheuhah theihtawp kan chhuah a ngai ta nih hi.
Mizo ṭawng kan pianpui ṭawng hi thi mai tura ngaih a nih si chuan he hnam hian kan ṭawng a dam khawchhuah nana kan beih hi kan tih makmawh a ni ta. He tawng hmang mek mahni theih ang tawk tawka hman dik leh ziah dik tum lem lo, hmang liam mai mai kan tam ta. Nu leh pa ṭhenkhat sapṭawnga ṭawng thei naupang changkang ta lua a ngai tlat, an pianpui ṭawng aia sapṭawnga be lui tlat tam takte vang hian he ṭawng hma lam hun hi a tithim leh zual niin a lang a. Hetianga mahni pianpui ṭawng hnualsuat kan tam ta lutuk te hi hetiang lama mithiamte tan ngaihtuah tham a ni ta e. Kan ṭawng, kan pianpui ṭawng ngei hi kan hnualsuat a, humhalh nachang kan hre loa kan ngaihthah zel chuan, kan ṭawng chang ni lovin, kan hnam leh kan nihna thleng hian kan hloh thei hial dawn niin a lang. He ṭawng Mizo ṭawng hi damkhawchhuak tura kan duh a nih chuan nang leh kei hi pen chhuaka ṭan kan lak hi a va pawimawh ta em!
India hnam pa Mahatma Gandhi khan pianpui ṭawng hi nu hnute tui anga pawimawh a ni tiin a lo sawi ṭhin a. Kan pianpui ṭawng ṭheuh hi kan hnam tana nunna hnar ang hialin a lo khaikhin tawh a nih kha, The National curriculum framework (NCF) chuan kum 2005-ah khan zirlai naupang pawl hniam zawkte'n nuam ti taka lehkha an zir theih nan, mahni pianpui ṭawng ṭheuhin zirna an kalpui ṭhin tur a ni tiin thu an lo dah tawh a. Naupang pawl hniam zawk te'n sikulah mahni pianpui ṭawng ngeia lehkha an zirna turin, Sorkar laipui pawhin zir dan thar New education policy 2020 (NEP) chu union cabinet in ram puma hman turin ni 29 july 2020 khan a lo pawm tawh a. He dan thar hian zir dan hlui National policy on education 1986 chu a thlak dawn ta a ni. He dan thara a lan danin, zirlai naupang pawl 1 aṭanga pawl 6 ten anmahni pianpui ṭawng ngeiin lehkha an zir tawh dawn niin a lang a, he zir dan thar vang hian Mizo ṭawng pawhin nasa taka hma a sawn beisei teh ang.
Khawvel ram tam tak hian pianpui ṭawng hi an ngaipawimawh em em ṭheuh a, Korean, German leh Spanish hote phei hi chuan hnam dang ṭawng; a bikin sapṭawng thiam hi an ngaipawimawh em em lem lo niin a a lang. Pianpui ṭawng pawimawhzia hriain UNESCO pawhin 1999 aṭang khan Feb. ni 1 hi ‘pianpui ṭawng ni’ atan an lo hmang hial ṭhin a nih hi. Kan ramah erawh khawvel ram dangah an ti ve em ka hre lo, zirna in ṭhenkhata mahni pianpui tawng hman khapna ram kan ni te hi, khawvel ram tam takin an pianpui ṭawng ṭheuh theih ang anga hman tam an tuma an ngaih pawimawh em em laiin, kan ramah erawh kan ṭawng hi ngaih pawimawh ṭul kan ti vak lo tlatte hi thil mak a ni. Nu leh pa, ṭhalai tam tak kan ṭawng ngaihsan em em sapṭawng pawh thiam em em chuang lo, mahni pianpui ṭawng Mizo ṭawng pawh thiam leh chuang si lo kan tam ta lutukte hi zahah kan lak a ngai ta e!
Ṭhalaite leh nu leh pate hian ṭhian kan kawmnaah te, kan thusawi naah te ṭawng dang abikin sapṭawng hi hmang tlem ila, a tam thei ang Mizo ṭawng hi hman tum ila. FB leh whatsapp ah te kan theih ang tawk tawkin Mizo ṭawng hi hman dik ziah dik hi tum ila. Pianpui ṭawng Mizo ṭawng hman uar kan tih hian ṭawng dang abikin sapṭawng hi kan thiam lo tur tihna a ni hauh lo, kan fate zir mek te leh, hna zawng mek leh an hnathawhna tura inzir mekte hian an hna an zirnaah thiam a ṭul a nih phawt chuan sapṭawng chang ni lo Hindi, German leh Spanish thleng hian ṭhalaite hian an thiam tho tho ang. Mizo medium aṭanga zir chhuak hna lian tak tak chelh ṭawng hrang hrang thiam kan tam tawh em hi! Nang leh kei hian Mizo ṭawng hi a ral mai lohna turin hmang uar sauh sauh ila, kan theih ang angin hman dik leh ziah dik tum bawk ila, nang leh kei hian theihtawp kan chhuah phawt chuan ral ahnekin Mizo ṭawng hi ṭawng ropui takah kan chhuah thei ngei ang.