Thuziak mite hi an hlu tawk lo em ni?

Social Media–Facebook-a thuziak pakhat ka chhiar chu – Mizorama Chanchinbu langsar Vanglaini, Zozam Times leh Aizawl Post-a tute emaw thuziak chhuak reng mai a hnê thu lam hawi a ni a; ka ngaihtuahna a kaihruai thui hle.

Kan pian hma aṭanga chhuak tawh Mizo ṭawng chanchinbu/Journal lâr tak pakhat chu – thuziak an dawn ṭhat loh avangin an chanchinbu/journal an chhuah har ṭhin thu an sawi a. Hetiang harsatna tâwk chanchinbu editor te hi pahnih khat chu hriat ka nei.

Ni tin chanchinbu chhuakte hian thuziak/article an chhuah a ngai a; chhuah tlak leh chhuah tura thuziak an awm tlêm miau chuan, an hmuh chhun leh chhuah tlâk chu an chhuah mai a ngai a. Hming lang nawn ta reng an awm a ni berin a lang.

Thu hi kan ziak peih ta lo nge kan hman lo? Ziah tur kan hre lo nge kan ziahna hmun/medium kan thlâk ta zawk? Lehkha kan chhiar tlem a, Social Media lama thuziak leh ngaihthlak turte a tam tak avangin chanchinbu hi kan hlut tawh lo a; thuziah pawh kan peih ta lo em ni ang? Zawhna hrang hrang a awm thei awm e.

Thuziak ṭhin pakhatin a sawi chu – zaithiamte kan sawmna atana sum leh pai kan ui loh laiin, thuziak mite chu a thlawna sawm emaw phêt kan tum a. Chanchinbu lam pawh hian – thuziak mite lehkhabu chhuahte hi kan tarlang tlem em em a. Chuvangin a thlawn ngawta chanchinbua thu va ziah reng mai hi an peih tawh lo a. Chu ai chuan mahnia tih a, Social Media vela an thuziah/thawnthu ziahte dah a, sum leh pai lakluh maite hi an duh tawh zawk – tih lam hawi deuhin ngaihdan a nei a. A pawmawm viau mai!

Tun hnaiah – Mizote zinga thuziak thiam kan hriat than em em, Vanneihtluanga nen kan inkawmnaa a thusawi pakhat chu – kan lehkha chhiarna hmanrua/medium hi a inthlâk a, lehkhapuan aiin Social Media – Youtube, Facebook leh WhatsApp lam kan bawh nasat tâk thu a sawi a, a dik hle ang.

"Lengzem chanchinbua ka thuziah hi lo sawi zuitu/feed back ka dawng ta mang lo a. Chu ka thuziah vêk chu Youtube/Facebook-a ka dah chuan rei lo te chhungin mi tam takin an lo chhang let/reaction/feedback a. Chuvangin kan lehkha chhiarna hmanrua hi a inthlak mai niin ka hria," tiin a sawi.

Lehkhabu/chanchinbu/thawnthubu chhiar ngai miah lo leh hun pawh nei lo kan nih laiin, Youtube leh Facebook Story-a thawnthu leh thil eng emaw an dah chu kan chhiar/ngaihthla nasa hle a. Chuvangin kan lehkha chhiarna hmanrua hi chu a inthlâk mêk tih chu hai rual a ni lo. A lo awlsam zawk a, hna thawk pah leh thil dang ti pah te, mu pah tein kan lo ngaithla/chhiar thei mai bawk si nen.

Kan thawnthu/lehkhabu/thuziah, Youtube leh Facebook/WhatsApp lama kan dahte hi zan khatah pawh mi sing chuangin an hmu/en/chhiar a. Chutih rualin lehkabuah chuan siam ta ila, bu 1000 hralh zawh pawh hi thil har tak a nihna chen a awm ta. Belhchian dawl leh dawl lo pawh Social Media lamah chuan a awm ta nual reng a, thudik tawk lo leh mipui hîpna tura han sawngbawl kual velte pawh a lo ṭul ta zel a nih hi.

Chutih rualin lehkhabu leh chanchinbu hlut em em, lehkhapuana ziak ngei chhiar hi kan la tam em em a. Zirna sikulah pawh lehkhabu ngei kan la zir a, kut ziak/computer-a chhut ngei kan hmang zel bawk. Zirna huangah chuan lehkapuana ziak ngei hi a lal ber zel a; lehkabu râwn ngeia thuziak tura beisei tlat kan ni bawk. Eng chen nge hei hian a daih ang tih chu hunin a la hril zel ang chu. Chuvangin, thuziak peih kan awm mumal loh avanga tute emaw thuziak lo chhuak ta reng mai te, ni tin deuh thawa an thu leh hla kan lo chhiar ta reng a nih pawhin, sawisel ngawt mai kha a fuh ber lo thei. Chanchinbu enkawltute tana chhuah sen loh thuziak ṭha leh ṭangkai tam tak hi awm se la, hetiang hian kan chanchinbute hi a kal bîk lo tawp ang.

Sawisêl ngai hi sawisêl hreh lo ila; a chhan leh vâng te pawh hre tel zel ta bawk ila. Duh duha thil kan sawi theih tâk avanga dik ber kan ni chuang lo a; kan ngawih tlat avânga tute thu sawi/ziah emaw; sawisel ngawt pawh a dik ber chuang lo ang. Rilru hrisel hi pu ila; kan ram leh hnam pawikhawih, ka mimal nun tichhe vek thei khawp thil te a nih lem loh chuan sawisel nghal ngawt loa ngawih ve maite pawh hi a hahdam awm e.

Social Media lama hmeichhia aia mipa kan ṭawng theih tâk zâwk chhante hi kan hman lutuk vâng em ni ang? Nge a awlsam a, kan ngaihdan au chhuahpui a remchân tâk êm avanga ṭawng thei anga lang ta kan ni zawk? A chhan tam tak a awm thei ang a; kan ngaihdan inzah tawnsak te, inthlirpui tawn thiamte hi zir zel ang u.

Dr. Hrekima sawi ang khan – kan thu ber lo a, pawm thiam chin leh ngaih liam chin kan neihte pawh a ngai a ni. Chutih rualin mi sawisel leh mit tikhama kan awm reng a nih chuan, kan insiamṭhat vete pawh a ngai a. Chutianga danglam ngama a ṭha zawnga hmasawn tura inngaitlawm ngamte hi mi puitling zia a ni.

Thudik leh rintlak sawi te, kan ram leh hnam lungphum sawh nghehna tur atana huaisen taka beihte hi uar zel ila. A ṭul hunah chuan keimahni hi i inngaisang tawn thiam ang u. Sawisel reng te, sawisel tura awm rengte hi a ṭhat loh dan a inang reng a, a tuartu kan ni ve ve bawk. Chuvangin kan hriselna atan leh, hma kan sawn zelna tur atan pawh, kan rilru put hmang hi siam ṭha zel teh ang u.

- Rinfela Zadeng