Written by
- Ruatchhana Pa
Zotlang, Aizawl

Kum 20 hnua New Delhi hmasawnna khu

Hmanni deuh khan kum 20 hnuah Delhi ka zuk zin leh a, hmuh theih maia langsar hmasawnna leh ka rilrua lang kan thai lang teh ang. Tlan kual thuak pawhin Delhi khawpui hmasawnna chu hai rual lohin a lo danglam nasa tak zet a, boruak erawh a bawlhhlawh tih hai rual a ni lo. Keini zo tui thiang leh zo thlifim ngaia neitute tan chuan ropui viau mah se, a nawmna a tlem hle mai! Chutih rual chuan India sorkar leh Delhi sorkar te pawh a ni ang, Delhi khawpui a nawm theih nana hma an lakna erawh a namen lo tak zet a, keini state te hian an insenzo chanve chanve pawh seng ila, kan ram a va nuam dawn em ka ti rum rum. Economic Times-in a tarlan dan chuan Delhi ah khuan 2021-22 inkar khan lirthei vei vak hi Nuai 79 bawr vel niin a tarlang a, Supreme Court-in lirthei, diesel leh Petrol hmang kum 10 leh kum 15 aia rei hman a khap khan lirthei 35% in a tlahniama chhut a ni.

Hetia kal pah maia lang khawpui hmasawnna leh engtin nge kan state-ah kan ṭangkaipui ang tih kan thai lang teh ang:

1. Mipui lirthei veivahna awlsam:

a) Delhi Metro: Delhi mipui nawlpui veivah nan Metro train hi kum 1998 aṭangin, hmathlir thui tak neiin ruahhmanna an siam ṭan a. Nikum September thlaah khan Metro vei vak hian ni tin mipui nuai 70 bawr velin veivah nan an hmang ṭhin niin an chhut. Zing dar 5:30 aṭanga zan dar 11:30 thleng a tlan a, a hmun azirin a dang hret a ni. Chuan man hi a thui berah pawh Rs 150 aiin tam a hman theih lo niin min hrilh.

Suggestion: Kum 20/30 thlir lawkin, District khawpui ṭhenkhat leh Thenzawl ah te sawn line metro/electric cable car a ruahhman lawk theih lo maw? Keini ang tlang dunga khaw inpharh angah chuan a harsa loin a hautak lo zawk hial awm e. District a ti hmasa sa chu Traffic jam pumpelhna ṭha tak a ni mai.

b) Taxi/Cab - Uber/Ola/Blue smart: Hengho hi mipui tana service an nih angin mipuite tana awlsam turin phone aṭangin ‘app’ hmanga koh theihin an awm satliah mai lo va. Uber/Ola/Blue smart adt. App kaltlanga koh aṭangin kalna hlat zawng, a chuan man, a car number, call theihna a awm vek a, kan duhna takah min lam leh dah turin a koh theih a, a hmangtu tur tan a awlsam em em a ni. A driver chet danah ‘review/rating' kan pe thei thlap lehnghal. Heng hi hmangtu tan a himin a awlsam em em a ni.

Suggestion: Aizawl leh district danga kan taxi car/rentals/two wheeler-taxi ah te hian an stand pan kher loa kohna ‘app’ changtlung tak siam mai hi a ṭha ve mai lo maw? Smart City kan tih tawh laia driver azira rate danglam kan sawi fo hi a reh deuh ngeiin a rinawm a ni.

c) Bus: Mihring tamna hmun a ni bawk a, Line bus a la lun reng tho a, Bus pawhin hma a sawn a, keini City bus a khuk vut vut laiin Electric Bus an hmang chul lo chauh tawh bik!

Tin, khaw dang bus service-a kal turte ‘online’ hmangin a book theih deuh vek tawh a, hei hian hna a tiawlsamin hun a tihek lo hle. Phone hmanga ticket lak nen danglamna a awm tawh lo.

Suggestion: MST bus tlanna ho hian ‘online booking’ a tih ve hi a hun ve tawh lo maw? District Capital hrang hrang leh khaw hrang hranga SUMO service book theihna app hi a thiamte khan han siam hlauh teh u.

2. Gas sem dan mawlh khu:

Kum 20 kal taah khan Gas hi inah an lo dah daih tawh a! Mahse, tuna Aizawl veng ṭhenkhata “home dilvery’’ kan tih a, kan neih loh ‘book’ a, veng chhung a nei lo zawng zawng hote innghahkhawm a, a huhoa sem leh ang hi chu a ni ve lo thung. Delhi-ah chuan mimalin kan neih loh chuan call-in a ni/date vékah inah an rawn dah mai, kum 20 kal taah khan! Ṭhenawm State Tripura te leh Gurgoan ah chuan Gas hi pipe line-in an pe a, an chokaah an herhchhuak mai tawh.

Suggestion: Kan gas bur hi a rit si a, intlarpui a, put kual a reh theih nan leh, hei aia a nei lote deliver ran dan hi ngaihtuah thei sorkar/gas agency neih a chakawm tak zet a ni.

3. Sumdawnna hmun changtlung zawk:

Sumdawnna hmunpui changtlung tak tak veng hrang hrang (Noida, Gurgaon adt.) thlengin a awm ta vek mai. Shopping Mall kan tih mai ang hi company lian hrang hrangin siamin, ei leh in, infiamna/intihlimna leh thawmhnaw leh bungbel/ bungrua zawrhna felfai tak an siam a, khawpui a tih mawi bakah mipuite tana tei vah a hahdamin, hahchawlhna nuam tak pakhat a ni.

Suggestion: Aizawla Millenium Center lo a dang hi khawpui daiah din belh ila (khawpui zauhna ni pah fawmin), a ṭha viau lo'ng maw? District lian deuhah chuan pakhat tal neih tura ruahman ṭan a ṭha lo maw? Hei hian Tourist leh Local tourist teihawina nuam tak a siam belh ngei ang.

4. Environment milin:

Delhi ah hmasawnna ruhrel siam nasa mah se “environment” an humhalh ṭha a, a theih chen chenah kawngpui chheh velah thing an phun belh reng a, pangpar ni se; Park ah, hotel kawt, Airport chheh velah a hun mila par chi an tivul chuk reng mai. Delhi boruak a tibawlhhlawhtu lirthei tam vang pakhat a nih avangin Electric hmang lirtheiin nasa takin an thlak chho ta a. Bus, Car, Taxi, Two wheeler, rickshaw thlengin Electric/ Battery hmang a tlan ta suau suau mai.

Kan rual u, nu leh pa te huna lui leh tui awm ṭhinna kha a kang chat ta fur mai! Keini'n kan neihsa sik leh sa nuam min petu hi humhalh lo a, kan kih a, kan sam a, kan hal duai duai hi tihtlem tial tial tum ila, tuna ṭhalaite’n environment humhalh leh enkawl fai lama kan harh chho hi mipuite'n i thlawp tlat ang u. Hmasawnna hi environment tichhe lo thei ang berin hma i la ang u. Sorkarte pawhin hetiang lama kan ram luituite leh leilung duat leh enkawlna lamah hian hma I la zel ang u. Chuti lo zawng khua kan tlai ang e.

- Ruatchhana Pa, Zotlang, Aizawl