Vaihlo hi a ṭha lo

Mi pangngai chin hi chuan vaihlo leh a kaihhnawih chanchin an sawi hi chu kan hre tlang hlawm viau tawhin ka ring. Mi ramahte pawh a ṭhat lohzia an hre chiang, chuvang chuan an hmang duh tawh miah lo a tih theih a ni. Mahni inthiam nan, keini chu kan pi pute hun lai aṭang tawhin kan hmang ṭhin alawm, eng nge a pawina, tuna taka chutia han tihte chu kan ti mai ṭhin. A ṭhat lohzia an hriat chhuah hma hi chuan sap ramahte pawh an uar hle, mahse, tunah chuan thil ṭha lo tak, hlauhawm tak a ni tih an hre tawh a ni. A ṭhat lohzia kan hriat hnu pawh hian keini chu kan ngai pat reng tho, kan awih tak tak lo nge ni. Hei vang hian vawiinah hetiang thupui – Vaihlo hi a ṭha lo, tih hi han hman ṭhain ka hre ve a ni.

Tun hma khan Mizo mipa tawh phawt chuan meizial zuk tur emaw kan ti a, hmeichhiate pawh khan khaini, sahdah hmuam ngei tur ni khan kan hre bawk. Ti ve ngai miah lo chu mi ṭhing, changkang lo, tunlai lo an ni. Hetiang tak hian kan nunah a awm nghetin min bawih hneh hle. Hun alo kal deuh a, ti ve ngai lo ang chi ho kha chu a tlangpui thuin an ding chhuak a, veng khat, khaw khatah parawn, nu fel an lo ni ṭhin. Hetia a ṭhat lohzia kan lo hriat ve hnu pawh hian mi tam tak rilruah chuan a chiang hlei thei lo. Chuvangte pawh chu a ni ang, ṭhalaite pawh hian kan la uar hle mai. Damlote kan kan a, na tuarin an lo awm, kan va hmu ve reng chung hian kan zu a, kan hmuam a, kan ei reng tho. Cancer natna bakah kan taksaah thil ṭha lo tak tak a thlen ṭhin a ni tih kan hre ve reng tho, mahse, kan ngai reng tho.

Kan chiang em?

Kan vawiin dinhmun han en vang vang hi chuan sahdah hmuam ṭhin tuibur hmuam ṭhin, mei zu ṭhin hi an tam mang e aw, ka ti. Mipa tleirawl ho lah hian an zu pet pet hlawm vek tlat mai; ti ngai miah lo hi chu ka hmu ngai mang lo. Mi hlui lam phei hi chuan an ti vek tlangpui. Chhiarpui data lam hi ka hre chiang vak lo a, hetia han en mai hi chuan mi tu pawh mai hi a zu mi, hmuam chi an ni duh khawp mai. Hman deuh kha chuan a ṭhat lohzia târna hi a awm fer fur ṭhin khan ka hria a, tunah chuan a awm ta mang lo ni berin ka hria. A vaitu lamte pawh hi an reh deuh hrih tlatin ka hria. Pu Hawla (CM) sawrkar lai kha chuan nasa taka do, zirtirna (awereness)-te pawh kha pek ṭhin a niin ka hria. Engpawhnise, vawiinah Mizote kan chiang em aw? Chian viau tho i tum teh ang u.

Ka thil tawn:

Kum tir khan khuate a vawt a, kan inkhar ûp ang reng hle. Mei zu ngai vak tawh lo thawhpui pakhat chuan a zu khu ta tulh tulh mai a, ka'n hau ve a, rin ai khan boruak a ṭang ta tlat mai a. Kei zawk chu mi ti ta deuh hrep mai a, buaithlak ang reng khawp. Mahse, a hnu lamah chuan a meikhup zawkah a ṭang ta a.

Tun thla mai pawh hian thil danglam ang reng deuh mai ka tawng leh a. Thawhpui pakhat hian tuibûr a hmuam ṭhin a, hawihhâwm takin a rim hriat phak tawh lohna turah a chhak ṭhin ang chu ka ti a. Mahse, a ṭhutna bul bawlhhlawh bawm (dustbin)-ah chuan a chhâk ṭhin ta mai a, a rim leng vel ṭhin chu a chhe khawp mai. Bawlhhlawh bawm chu kan post ta ngat a, mahse, kan pi chuan keimah zawk chu min rawn ti ta hrep mai a. A ngaihdan a sawi chu – thil kan ei a, kuhva kan ei leh a, kan zu a, tuiburte pawh, inngaihtheih loh viau hi a ṭha lo, a ti. Hetiang ngaihdan hi ka vawi khat hriat vena deuh a nia.

Vawiin thlengin zuk leh hmuam hi kan la uar em em reng tho. A chhan eng nge ni ang? Sawi tur chu kan nei nual hlawmin ka ring. Hetih lai hian, khawhar in, damdawi in, office leh vantlang hmun dangahte chuan kan fimkhur ve viau tawh mai; a lawmawm hle. Tun hma kha chuan a ṭhat lohna hi hriat a la ni em em lo a, vawiinah erawh kan hre hlawm tawh viauin ka ring. Mei zu, sahdah leh tuibur tuna la ti mek ṭhen khat hi chu sim duh, tihtawp duh, mahse, ti hlei thei lo, hrehawm ti ve em emte an ni hlawmin ka ring. Vaihlo thlavang lo hauh viau kan han sawite pawh hi an tum loh daih sawi palhah ngai ila, a la ni lo, a nih leh an BPL ve deuh – below standard level ti ve ta mai ila a ṭha awm e. A nih loh chuan thil zahthlak lutuk, mi mâwl tâwp an ni ber mai e.

Keia han hmuh ve dan aṭang chuan inzirtirna (awareness) hi kum khat chhung hian ṭum hnih vel tal hi neih theih ziah ni se, tichuan, Mizote hian ngaih pawimawh tak tak hun kan la nei ve mai thei asin.

- Lalchhandama Colney,

Ph – 9862982321