Book of the Year, 2015 Kawlkil Piah Lamtluang
C.Lalnunchanga lehkhabu ‘Kawlkil Piah Lamtluang’ hi vawi hnih ngawt ka hel chhuak ta a. He lamtluang ka zawh hmasak ṭum chuan a thawnthu khawvel hriatchian tuma fang ka nih avângin ka chhiar mawp mawp a; duhtuina emaw, endikna thinlung emaw pu hauh lovin chawlhkar khat chhung ngawt ka bei a. A vawi hnihna erawh chu tlemin ka awlsam ta deuh va; ni thum leh zan thum chhungin ka hel chhuak hman ta. Duhtuina leh endikna thinlung pu chunga hel ka ni tawh nain, a hma aiin ngaihnawm ka ti ta mah zawk nghe nghe. A chhan erawh ka hre bik lo.
A thlangtute lam hmuh dan leh thlan chhan chu eng pawh lo ni se, a hmasa bera kan hriat tur chu he thawnthu hi Mizote’n kan la hmelhriat tam lutuk loh, sawi tur ting erawh chuan kan thawnthu, heng - Lalzuithanga ‘Aukhawk Lasi’ te, C.Ṭhuamluaia ‘Engtin Awm Ta Zel Ang Maw?’ te, R. Zuala ‘Rauthlaleng’ leh, nikuma chhuak tho ‘Lamṭhuam Thum’-ahte a hlimthla kan hmuh ‘Fantasy Novel’ (Suangtuahna leh zeldin thua innghat, Mang Ram thawnthu) kan tih ang chi a ni a. Hetiang chi, ‘Fantasy Novel’ hi khawvel hian a ngaisangin ziaktu tam tak pawhin an lo hlawhtlinpui viau tawh a. Kan hriat lar zual heng - JRR Tolkie-a ‘The Lord of the Rings’ te, CS Lewis ‘Chronicles of Narnia’ te, JK Rowling ‘Harry Potter’ te hi Hollywood lamin film-ah siamin a hlawhtlinzia kan hre
ṭheuh va. He ‘Kawlkil Piah Lamtluang’ pawh hi Sappa kut chhuak, Sap ṭawnga ziak ni se chu a ziaktupa hian khawvel hriat a hlawh phah theihna tur khawp niin ka hria. A chhan chu ka chhiar hmasak ṭuma ka rilrua awm ang thovin, ka chhiar nawn lehnaah pawh ka rilrua riak reng chu, ‘Hollywood-in film-ah siam se, a va hmuhnawmin en a va manhla dawn rua em!’ tih tho hi a la ni reng.
Chutichuan, he thawnthu hi ‘Portal Fantasy’ an tih, he khawvel aṭanga khawvel danga zuan luh lehna, chu khawvel dang daidarna thawnthu an tih ang hi a ni a. Khawvel danga a luhna kawngka pawh - thim leh eng te, vawt leh sa te pal tlangin a ni.
Chu mai chu ni lovin, he thawnthuah hian khawvel pathum kan hmu a. Pakhatna chu kan chenna khawvel hi a ni a. Chuta
ṭang chuan khawvel pahnihna, dawithiam Utnapistima chenna a awm leh a. Chu chu Utnapistima pek zampher hmang chauh lo chuan thlen theih a ni lo. Tichuan, khawvel pathumna chu ‘Afrit Khawvel’ a ni a. Chu hmun chu dawithiam Utnapistima dawi thil tih theihna hmang chauhvin luh leh thlen theih a ni bawk. Afrit khawvel aṭang pawhin dawithiam chungchuang bik chauh lo chu ‘Thliarkar Khawvel’ leh ‘Afrit Khawvel’ daidangtu pal tlang zo an awm chuang lo. Chung khawvel pathum pal tlanga a fanna chanchin (adventure) chu he thawnthu hi a ni.
A thawnthu khawvel chhungah hian hmeichhia leh mipa inkara thleng ṭhin hmangaihna chungchang, ‘Romantic Fantasy’ hi lung tileng leh ngaihnawm takin a changtu ber Vala leh Muanite inkarah te, Lord Valha leh Natalia-i inkarahte tarlang bawk mah se, chung zawng ai chuan
‘Pasalṭhatna’ leh a behbawm, heng - huaisenna, tumruhna, chhelna leh tharum thawhna lam hawi ‘Heroic Fantasy’ hi a thawnthu khawvel pum thlir chuan a ziaktu hian tarlan a tum ber a ni zawk lo maw aw, tih theih a ni thung. A chhan chu he ‘Kawlkil Piah Lamtluang’ hian min thlenpui a tum ber (theme) nia lang chu ‘Pasalṭhatna’ chungchang hi ni tlatin a lang zawk.
Ka ṭanchhan ber chu hei hi a ni. A hmasa berah chuan he thawnthua changtu pawimawh (major character) kan hmuh - Zetebeli te, Balthora te, Samoleti-teho hi pasalṭha tak vek an ni a. Zetebeli leh Samoleti hi hmeichhia ni mah se, hriamhrei chelek leh kawng engkimah mipa anga rin tlak (mipa ai pawha rin tlak leh chak zawk) an ni. An inkarah inngaihzawnna leh inhmel duhna emaw, romantic emaw eng mah a thleng lo.
Chu bakah, he thawthu khawvela thil thleng pawimawh (major incidents) hi indona leh insualna, thisen chhuahna lam vek a ni bawk. A changtu ber Vala ngei pawh Bakvawm te, mi lian Mediboa te, dawithiam Ravena-te thattu a ni a. Oristis-a nena an inbeih phei kha chuan, rilruin Shakespeare-a ‘Macbeth’ lemchana a tawpa inbeihnate pawh a lo khaikhin hial zawk a ni. Chuvangin, Lord Valha nun chu indona leh insualna, tharum thawhna leh buaina hlirin a hmang tih theih a ni a. Orvu lui ruama Natalia a tawn hma zawng leh, Natalia thih hnu thlengin a thawnthu khawvel hi tunlai ṭawng takin han sawi ila, ‘a pa rum rut’ a ni ber mai.
A dang lehah chuan, court ṭawngkam hawhin ‘Circumstantial evidence’ aṭanga thlirin, ‘Ka Mi huaisen leh Pasalṭha’ tih leh ‘Pasalthate Ni Hnuhnung’-ah khan Mizo pasalṭhate chanchin, an pasalthatzia leh huaisenzia ngaihnawm takin a ziaktu hian min hlui tawh a. Chutah, ‘Hmangaihna leh Indona’ tih bu-ah Grik-ho thawnthu behchhanin pasalṭhatna leh hmangaihna chu hlui tharin min hlui leh a. Chung zawng zawng hmer khawm leh hmawrbawkna, pasalṭhatna-in a vawrtawp a thlenna chu mihring theihna tawp chin nei aṭanga tawp chin leh, theih chin ramri awm tawh lovin, Mizo ramri leh Grik ramri pelin Duhthusam Pasalṭha (Ideal Knight) chu Mizo pa Vala hmanga dinin, insumkarna nei hauh tawh lovin, Grik leh khawvel hnam hrang hrangte tuanthu (mythology) leh an thawnthu (legend) hrang hrang aṭanga chak a fawm khawm hmanga a din chhuah, he a suangtuahnaa a din chawp, ‘Afrit Khawvel’-ah hian duhthalin a chettir ta a. Chutianga pasalṭha ram chhuak vah velna leh chet velna hrang hrang chu ngaihnawm takin min hlui ta a ni.
He thawnthu tawpa Pi Muani, nula hnahkhat, virgin ngat lehnghalin a thusawi, “Ani chu hloh tawh mah ila, a hming erawh chu ka hmui hian a lam reng tho vang,” a tih pawh hian, hmangaihna chungchang ai mahin, pasalṭhate chu hmanlai hun ang khan kan zingah chengin awm ve tawh lo mah sela, an hming leh an pasalṭhatna te, an chanchin leh an nunchante chu kan la sawiin kan la lam reng tho vang, tiin a thluk theih tho i ti ve lo maw?
He thawnthua thil lang chiang em em dang pakhat, a thawnthu zawng zawng bul ṭanna leh kha chen Vala tlantirtu hi Muani nena an inhmangaihna, phatsan nih vang leh hmangaih thinlung lak let leh tumna lam ai mahin, a bulthumah chuan thutlukna siam sual (Error of Judgement) hi ni zawkin a lang. Inhmangaih a, innei tura thutiam vek tawh, zungbun hial inbuntir tawh chu, a pate nawrna leh a chhungkaw humhim a duh vangin, Muani chuan a hmangaih Vala chu ṭhenna a hlan ta mai a. Kha kha a tihsual lian tak, a damchhunga amah vaw lettu leh a nun khawhar taka hmantirtu, pasal nei leh ta chuang lo va lengṭultirtu a ni.
Eng vanga kha thutlukna dik lo, atthlak tak kha siam nge kan tih chuan, Grik-ho suangtuah danin, ‘Hrilhlawkna thu’ vang a ni bawk. ‘Khawvel dang aṭang saaya-stone (zawlaidi lung) la boa tichhe tur pasalṭha a lo kal dawn,’ tih hrilhlawkna, hmasanga lo awm tawh a thlen theih nan Muani khan kha thutlukna kha a siam a ngai tlat a; chuvangin, Muani leh Vala nun kha khawrel (fate), pumpelh theih hauh lohvin a phuar tlat tih kan hmu thiam awm e. Amah Vala chuan Muani vanga kha chen tuara tlan angah a inngai mai thei a; mahse, a tlanna chhan dik tak zawk chu kha hrilhlawkna thlen diktir turin a ni reng si a. Chuti ni suh sela, a zawn ber ‘zawlaidi lung’ a nei ta cheng a, a duh ang takin Muani thinlung chu a nei let leh ngei tur a ni; mahse, a ni si lo.
Emperor Angka-an lung dum la let tura a siruk laa, Sarasin khawpui bei tura a lo thawh chhuah a, indona an beih mup mup lai khan, an rinchhan leh an kulhpui, an innghahna leh rinchhan ber pakhat, Achilles anga mi huaisen leh thei chungchuang Lord Valha lah chu Natalia ngaiin a lo zawltling vawn nat a, a pumthluk der a, a rawih ral mek a ni si a! Khawvelah dam chhan nei pawha inhre tawh lovin a nun chu Natalia ngaiin a rum vawng vawng a nih kha.
He thu hriat a, heng lai thu han chhiar thlen meuh erawh hi chuan, Lord Valha, pasalṭha huaisen tak hi ‘Hero to Zero’ dinhmun a thleng ṭep a ni. Afrit khawvel
aṭanga mihringte khawvela lo kir leh thei tura kawng a rawn indap chawp thei leh, a rawn vak thleng leh thei hi a nihlawh thlawt e.
He lehkhabu phek 502 zeta chhah chhungah hian a thawnthu hi bung 60 a awm a. A thawnthu ‘Hmatheh’ leh ‘Tlipna’ nena chhiar vek chuan bung 62 lai a awm a ni. Nimahsela, ngun taka chhiar chuan bung 40-na hi a thawnthu vawrtawp (climax) chu niin a lang a. A vawrtawp bung 40 chinah a thawnthu hi titawp turin lo ruahman pawh nise, kei chuan a thawnthu ṭhatna leh ngaihnawmna hi khawih buai dawnin zu hre lo tlat i. A chhan chu he Orvu luiruama Nachino (mawi tihna) ruamah hian muanna, chawlhna, hlimna leh hmangaihna a awm vek a. A chen pawh rei lo te chu a chen a nih kha! Mahse, pasalṭha tan mahni in leh loah, nupui fanaute nena hun nuam tak, mi pangngai leh mi nazawng pawhin an neih theih hmanga pa pangngai taka (family-man) awm reng chu a theih ve tlat lo. Buaina leh harsatna chuan a rawn zawng chhuak leh ta nge nge a nih kha! Lal nihna a chan te, puithiam hriak thih a nihna te, pasalṭha huaisen leh chak a nihnate kha, nupui fanaute enkawla chhungkaw nuam tak din nana hman tur a ni tlat lo. Pasalṭha Lord Valha nihna a lo chan kha kalpui zel a ṭul a, a nawra nawr kal hial a ngaih takah chuan, chu Orvu luiruam chu a chhuahsan lo thei lo a ni.
A tum leh kal chhan, a thil zawn ber a hmuh hnuah kha Nachino luiruama hmangaihna a lo tem tawh kha bumna hmangin chan nawntir leh a ni a. Chu chuan Pasalṭha a nihna zawng zawng theihngilhtirin a hun chu hmangaihna bo hnu ngaiin a let leh reng a. A thinlungah Natalia hriatrengna lung a phun tawh avangin chu chuan a nun chu eng mah tithei lovin, Natalia ngaihna zunzam chuan a phuar bet ta tlat mai a ni. Chuvangin, kawng danga sawi chuan he thawnthu khawvel chhunga kan hmuh len ber - Hmangaihna leh Pasalṭhatna chungchangah hian Utopia aṭangin Distopia-ah min hruai lutin, pasal-
ṭha leh mi chak huaisen ber berte pawh, hmangaihnain a han sawi tak tak chuan an lo dingchang reng thei bik lo tih hi a chiang hlein ka hria. Tichuan, a thawnthu pumah hian hmangaihna huatthlala taka bul ṭanin, pasalṭhatna chuan a lailum a luah chho char char a, a tawpah hmangaihna thawnthu lungchhiatthlak tak bawkin a hmawr a bawk leh a ni. Chu hmangaihna thawnthu, a tira huatthla tak, a tawpa lungchhiatthlak tak lo ni ta chu Muani’n Vala a hmangaihna kha a ni a. Hmangaihna vanduaia a tawp thlenga changtu erawh Vala hmangaihna kha a ni thung. Chung zawng zawng aia Vala nuna kan hmuh len ber leh ropui ber erawh chu ‘Pasalṭhatna’ kha a la ni fan.
- F. Lalzuithanga