Written by
Lalmuanzova Khiangte
Lunglei

Hripui leh inkhawm

Sawrkarin puipun a phal lo a, mi dangte nen inhnaih a phal lo a, hmai tuam lo chu an hrem a, kut tihfai reng tur tih a ni bawk. Thuawih leh tihnuam hnam tih takah a tirah chuan kan zawm ṭha hlawm hle a nih kha. 

Tunah chuan
Bazar leh pisa leh hmun dangah puipun phal a ni lo a, kan zawm ṭha em? Zawm ṭha lo. Inneihna leh mitthi inah dan kan zawm em? Zawm lo. Ṭhenawm te inah ṭul fe-ah lo chuan len loh tur tih hi kan zawm em? Zawm lo. Hmai tuam tur tih hi kan zawm em? Police awm leh awm loh a ni mai? Mi dang nen inhlat tur tih kan zawm em? Kan tlin lo. Biak in khar tur tih kan zawm em? Zawm ṭha mah mah tawh zawk. 

Heng zawng zawng hi sawrkar thupek vek a ni. Mahse, tunah chuan biak in khar chiah kan zawm ṭha. Thil dang zawng zawngah dan kan zawm lo a, hri kai phah kan hlau lo a. A dang zawnga hripui hlau si lo, inkhawm dawna hripui hlau tlat hnam kan nih tak ber hi. Hmun dang chu palzut mah ila, kan inkhawm a nih chuan hripui kai darh turah kan inngai tlat. ‘Mizorama thil khapa zawnga hlawhtling ber chu inkhawm khap, biak in khar a ni’ an ti. A dik khawp mai. 

Kohhran tal chuan sawrkar thupek kan zawm tur a ni ngei mai. Biak in pawna dan zawm lote hi kohhran mi deuh vek tho kan ni. Kohhran leh biak in lam chauha ṭha, biak in pawna ṭha si lo kristian kan nih avangin kan ram a chhe zo ṭep tawh a ni zawk.

Dan hnuaiah
Mizo kristian zingah sawrkar thupek dodala biak in hawng lui ngam kan awm mang lo niin a lang. Sawrkar thu kan awih a, kan awih tur pawh a ni. Kum chanve aia rei biak in khar a nih hnu hian dan kalha inkhawm luih hi kan rawt ta a ni chuang lo. 

Sawrkarin ‘mi 500/100 chin an inkhawm thei’ a ti tawh a. ‘Dan a awm tawh ber chuan inkhawm ang u’ tiin rawtna a rawn awm ṭan mek a ni zawk. Dan phal chin huam chhungah vek tho a ni. 

‘Mahniinah a ṭawngṭai theih, chhung inkhawm a hman theih’ tia in nam liam ringawt tur kan ni lo. Tih theih se biak in sak hi a ṭulna a awm lo. Biak in khar hian a hrin chhuah chu inthlahdahna a ni. Kohhran member leh hruaitu zawng zawng deuh thaw a ram pum huapin kan inthlahdah zo dawn takngial a. Biak in sak chhan ang ngei hian kan intihchak tawn a ṭul leh tawh em em a, a veituten dan hnuaiah inkhawm leh tawh ni se an ti a ni.  

Biak in khar chhan
Hripui darh tur ven nan biak in kan khar a ni. Mahni tapchhak zawl aṭangin ‘Thil dang pawh kan ti vek tho a, inkhawm pawh hi phal mai tur’ lo tih ringawt tur a ni lo. Sumdawnna te, hnathawh te, pisa te leh thil dang te hi hripui leng kara kan kalpui thiam a ngai. Ei leh bar (economy)-in a tuar lutuk tur ven a ṭul. Tih loh theih chi biak ina punkhawm te chu khap rih a ni. 

Ka thutlukna tur chu ni se biak in hawn hi ka la phal bik lo ang. A chhan chu (i) Biak in khar tih hian dodalna a awm lo. (ii) Biak in hawn phal ila mitkhap kar lekah min sawiselna a bua chhuah tham a piang nghal ang a. Tute koh­hranah emaw inkhawm vanga hripui kai 2/3 lek an awm hlauh phei chuan min deng hlum duh hial ang. Chuvangin, thuneitute tan chuan biak in khar hi a ngai. Amaherawhchu, kan taksa (tisa) mamawh thil chu loh theih loh thil a nih avangin hripui karah kan tihluih a ngai kan tih rual hian. Thlarau lam thil chu loh theih loh thil a ni lo a, a theih chen chen biak in khar tur kan tihna te pawh a ang. Mizo kristianten thlarau lam thil aia tisa lam thil kan ngaih­pawimawh zawkzia a lo lang chhuak mek tihna a ni thei. 

Kan ṭhian pakhat chuan ‘Biak in khar vangin buai phah­na tur khawpin koh­hran thawhlawm hi a phai duak duak lo niin a lang a, thawhlawm hi hniam rawih rawih chu ni se hruaitute hian biak in hawn hi an sawipuina a rei tawh ang’ a ti a. Dik maw dik lo maw? A phuah chawp emaw, a risk emaw pawh a ni mai thei. Thuneitute tan chuan inkhawm hi khap rih a ngai. 

Sawrkar laipuiin biak in hawn a phal tawh a, chu­vangin, kohhran hruaituten dan hnuaia inkhawm theih dan tur hi sawrkar lam pawh an sawipui ṭan a hun tawh. 

Communist hnuaiah thih nghal theihna tur khawpa hlauhawmah pawh an inkhawm lui tih kan hria. Sawrkarin inkhawm a phal hun an nghak lo. Keini chu ṭawngkhawlo ni suh se, inkhawm vangin hripui lo kai palh ta zeuh pawh awm se, Pathian zarah kan dam leh thuai zawk lo maw? India ram state hrang hrangah biak in an hawng leh tawh. Khawvel huap thlir pawhin heti khawp hian a venhimna bik (special) kan chang mek a. Sawrkar dan chhuanlam mah ila, kan dawihzepna hi biak in kan la khar chhan pakhat chu a ni zawk lo maw? Sual hian thiam takin min bum mek niin a lang tlat. 

Inkhawm nge thlarau chawm?
Inkhawm hrim hrim hi a pathian theih. Pathian chibai buk tak tak lem loin inkhawm ngawl zawk hi a vei ve theih. Mahse, kan fate hian damdawi/zu ngawl an vei ai chuan inkhawm ngawl hi vei se kan duh vek zawk thung ang. Heng biak in ngaina mite tana biak in khar hrehawm turzia hi kan ngaihtuahpui lo mai thei.

Kan inkhawm (crusade, camping) chhan ber pakhat chu thlarau chawm nan a ni. Biak in khar mah ila, inkhawm (crusade, camping) lo mah ila thlarau a chawm theih tho tih hi tun boruak aṭang hian kan zir chhuah a ngai. Inkhawm vak vak hi kristian ṭha tehna ber a ni lo tih te hi huaisen taka kan pawm ngam a ngai.

Biak in khar mah se, a ṭawngṭai, Baibul chhiar, home crusade, inpawlho, sermon ngaihthlak, Pathian thu zirho a theih vek. Mi tam tak chuan hripui len tirh aṭang khan zan tin inkhawm, ṭawngṭai, inpawlhona hun an hmang a. Tihduhdahna hnuaia kristiante ang maiin mi dangte khap theih an ni lo. An tui em em zawk a. Pathian duh tak tak leh ngai tak takte chu hun harsaah hian an hriat hran ṭhin a lo ni zawk.

Kan kal dan ngaia kan kal khan member hla vei ber ang hrimin eng hun hun (programme) emaw kan huaihawt a, kan buai kumtluan ve zak ṭhin a. Biak in khar a nih tak vanga member-te thlarau chawmna lam kan chawlhpui ṭhuap ringawt hi a dik kan ti em? Hripui karah hian kan pawl hian thlarau chawmna tur thil kan ngaihtuah em? Nge, tawhlawm lam chu kan ngaihven viau tho si? Hun ralmuangah khan keimahni hun (programme) siam chawp vel hi kan lo buaipui mai mai ṭhin zawk a ni lo maw? 

Biak in khar mah se thlarau hi chawm theih a ni. Biak in hawn hun tur ringawt thlira ring fan uak uak reng tur kan ni lo. Inkhawm theih hun tur ngaihtuaha lungngaia  ṭhu kun reng tur pawh kan ni hek lo. Biak in bak hi rawngbawlna tur kan hre lo a ang tlat. Chu tak chu he hnam leh he kristianna hian a la tuar ang, a tuar mek reng a nih hi. Biak in hi hawng lo mah se, thlarau hi a chawm theih. Chu chu tuna kan hmalakna tur a ni. Thuawih taka mahni ina tawm tlawk tlawk reng tur kan ni ringawt lo.

Inhrut rual hi a dik lo
Thingtlang hmun ṭhenkhatah chuan an inkhawm a, beihrual te pawh an hmang a, zalen takin an awm hlawm. Chutih rual chuan khawpui lam hi chu lo la insum rih deuh se a ṭha mai thei. Aizawl chauh hi Mizoram a ni lo an tih ṭhin ang deuh khan, khawpui aṭanga rorel a, thingtlang kilkhawr ber thlenga inhrut rual vek hi a dik hauh lo ang. Beng hriatnain hre mah ila a taka tawn loh chuan mi dinhmun hi kan hre tak tak lo. Zing dar 7 hmaa lo lama feh tur chhuah vek tur tih te, lirthei intlanchhawk te hi Aizawl leh Zochachhuah thlenga a inanga hman vek chi a ni lo a. Khawpuia him lo hi thingtlang hmun tam takah a him em em. Chuvangin, MKHC pawhin Aizawl ang maia inkhawm insum hram hram tura inngen vek chi a ni tawh dawn em ni? Fimkhur takin dan hnuaiah khaw tam tak hi chu an inkhawm thei tawh a ni.

Sawrkar rorelna ngaihchan thiam hi kan damna tur a ni. Dan zawm chungin thlarau lam chawmna in lian ber biak in hawn leh hi hmun tam takah a hun tawh a. Chu lam zawng chuan kohhran pawh hian a ngaihtuahna a sen chhoh a ṭul ta e.