Damna tui–thisen i pe zel ang u (World Blood Donor Day 2024 pual)
June 14 hi thisen petute chawimawina ní, World Blood Donor Day a ni a, khawvel hmun hrang hrangah leh Mizoramah ngei pawh thisen petute chawimawina hun hman ṭhin a ni. Damlo, thisen mamawhte nunna chhanhimtu Mizo ṭhalai, thisen pe ṭhin zawng zawngte World Blood Donor Day chibai u.
Kum 1974 khan Civil Hospital, Aizawlah pathologist dah a ni a, chuta ṭang chuan Mizoramah thisen pek ṭan a ni. Mi tu emaw pek bik nei loa a mamawh apiang hman tura a thlàwna thisen pek (voluntary donation) record hmuh theih hlui ber chu 15.6.1992 (YMA Day) kha a ni a; kum 1993 khan Good Friday pualin Aizawl Civil Hospital-ah veng ṭhenkhat YMA member mi 37-in thisen an pe bawk.
World Blood Donor Day ṭobul
Khawvel pum huapa hriselna leh a kaihhnawih thilte ngaihtuahtu World Health Organization (WHO) chuan khawvel huapa hriselna lam kaihhnawih 'day' 11 chiah a nei a, chu'ng zingah chuan World Blood Donor Day (WBDD) a tel. WHO bakah pawl dang pathum–International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies, International Federation of Blood Donor Organizations (IFBDO) leh International Society of Blood Transfusion bultumin kum 2004 khan WBDD hmasa ber hman a ni a; chuta ṭang chuan kum tin June 14-ah hman ṭhin a ni.
June 14-a WBDD hman a nih chhan chu–ABO blood group system hmu chhuaktu Karl Landsteiner pian champha (1868) a nih vang a ni. Karl Landsteiner hian blood group a hmuh chhuah avangin kum 1930 khan Physics-ah Nobel Prize a dawng nghe nghe.
World Blood Donor Day thupui
WBDD-ah hian kum 2012 aṭang khan thupui (theme) a awm ṭhin a; thisen petute hnena lawmthu sawina lam te, thisen petute chawimawina leh thisen pe zel tura mite sâwmna lam hawite a ni tlangpui. World Blood Donor Day thupui atana hman tawhte chu a hnuaia mite hi a ni.
2024: 20 years of celebrating giving: Thank you, blood donors!
2023: Give Blood, Give Plasma, Share Life, Share Often
2022: Blood donation is an act of solidarity. Join the effort and save lives.
2021: Give blood and keep the world beating.
2020: Safe Blood Saves Lives
2019: Safe Blood for All
2018: Be there for someone else. Give blood. Share life.
2017: Give Blood. Give Now. Give Often.
2016: Blood connects us all.
2015: Thank you for saving my life.
2014: Safe blood for saving mothers.
2013: Give the gift of life: Donate blood.
2012: Every blood donor is a hero.
Kumin 2024-a WBDD thupui chu '20 years of celebrating giving: Thank you, blood donors!' tih a ni. WHO-in WBDD a puan leh hman aṭangin kumin hi kum 20-na a ni a, chumi tarlang pah chuan WHO chuan, 'Thisen petute u, kan lawm e' a ti a ni ber.
WHO chuan WBDD champha vawi 20-naah hian khawvel puma thisen petute zawng zawng chungah lawmthu sawiin, an thisen pekte chuan damlote leh thisen petuteah rah duhawm tak a neih thu a tarlang a; thisen pe chhunzawm zel tur leh thisen pe tura mi dangte sáwmtu ni turin a chah bawk.
Thisen petu testimony
Hunbi fel tak neia thisen pe ziah ṭhin Mizo tlangval pakhat chuan, "Kum 2002 khan thih ngama damlo pakhat hi thisen ka pe a, mi dangte pawhin an pe a. Thisen a dawn tûk aṭangin hmuh theih khawpin a ṭha chho a, khati taka damlo na si kha ni thum vel hnuah a chhuak thei ta hial a. Thisen kan pek aṭanga khati khawpa a ṭha chak ka hmuh khan min tiphûr em em a. Heti khawpa damlote'n ka thisen a ṭhatpui chuan engah nge ka pek zel loh ang, ka ti a, keimah ka infuih a, vawiin thleng hian phûr takin ka pe ta zel a ni.
"Thisen kan pek hian thisen dawngtu chauhah malsawmna a thleng lo a, a petuteah pawh a thleng ṭhin. Thisen ka pek zawh hian hlimna leh lungawi veng vengna ka nei ṭhin a, hei hi a hlu ka ti. Thisen pe zo thinrim an awm ngai lo, hlimna leh lawmna a awm zawk ṭhin," a ti. Ani ang hi thisen pe ṭhin tam berte rilru leh awm dan a nih a rinawm. Thisen pek hi nun hlimna a ni a, thinlunga lawmna thlentu a ni; mi dangte nunna chhanna a ni a, malsawmna dawn lêtna hnár pakhat a ni bawk.
Ṭhian chhan thih ngam
Mizote hi 'Ṭhian chhan thih ngam' kan inti ṭhin a, tun thlengin ṭhalaite fuih nan kan la hmang fo. Tun hmaa ṭhian chhan thih an ngamna–sa leh rál laka khawtlang leh mipui chhanhim a ṭulna ang kha tunlaiah chuan a awm tawh meuh lo. Ṭhian chhan thih ngam kan nihna lantirna remchang erawh a la awm reng a, chu chu damlote hnena phût lêt nei miah loa a thlâwna thisen pek a ni.
Thisen pek hi ṭhian chhan thih ngam kan nihna lantir theihna a ni, kan tih rualin, thisen pek avangin mi nunna chhan nan kan nunna kan hlàn dawn tihna a ni lo a; thisen pek vanga nunna chán khawvelah an la awm lo hial mai thei. Nunna hlan kher ngai loin mi nunna chhanna a ni zawk mah.
Mi nunna chhanna tura thisen pek hi a Mizo a, a Kristian em em. Mizote hi mi ṭanpui duh kan ni deuh vek mai a, mahse, sum leh paia inṭanpui erawh a harsa ṭhin. Thisen pek hmanga mite ṭanpui a, an tana malsawmna ni tur hian sum leh pái a ngai lo a, hrisel ṭhat a tâwk. Sum leh pái aia inṭanpui aiin, a hlutna suma teh phâk loh, sumin a siam chhuah theih loh, khawvela thiamnain a la siam chhuah theih loh, thisen hmanga mi ṭanpui hi a hlu zawk mah nghe nghe àwm asin.
Thisen pek uar zel ang
A thlàwna thisen pekah Mizoram mipui kan ṭhangharh zel a, mi nunna chhanna tura thisen petu an tam tial tial a, páwl hminga thisen pe leh mimala thisen pe ṭhin an pung zel a, a lawmawm tak zet zet. Thisen mamawhtu an pung zel a, thisen 'pek tawh' a awm thei lo. Chuvangin, pawl hrang hrangte hian thâ thlah loin, thisen pek rûnpui (blood donation camp) huaihawt zel ila; kum khat chhunga pawl kal dan tur (calendar) duan ṭhinah telh ngei zel thei ila a duhawm hle. A theih phei chuan blood donation camp ṭum khatah pek ṭeuh tum loin, kum khatah donation camp ṭum hnih emaw, a aia tam emawte huaihawt ṭhei ila a ṭha lehzual.
Tun dinhmunah chuan tlawmngai pawlte leh kohhran ṭhalai pawl branch/unit tam zawk chuan kum khat chhungin blood donation camp vawi khat aia tam huaihawt harsa an la ti niin a lang a, kum khata vawi khat aia tam huaihawt thei branch/unit tlem azawng an awm. Tu emaw pek bik nei loa a thlawna thisen pe ṭhin zingah pawl hming chauha pe ṭhin mi tam tak an awm; a lawmawm em em a, mahse, chu'ng mite chuan anmahnia theihna awm an la sáwr chhuak tâwk lo. Blood donation camp-ah chauh thisen kan pek chuan kum khatah vawi khat emaw, vawi hnih emaw kan pe tihna a ni. Chuvangin, pawl hminga pek chauh duh tâwk loin, thisen kan pek hnuhnun ber aṭanga thla thum a tlin tawh chuan blood bank-ah kalin thisen pe ṭhin ila; ṭan i la thar teh ang u.
Nunna i chhanhim ang u
Thisen i pe a, i thisen pek kha tuin nge dawng i hre kher lo ang, pek bik i nei a nih loh chuan hriat mai theih a ni lo. Mahse, hei erawh a chiang: 'I thisen pek kha mite'n an dampui a, mi nunna i chhanhim a ni,' tih hi. Thisen i pe ngun tawh viau a nih phei chuan mi tam tak nunna i chhan tawh ngei ang le.
Mi nunna chhanhim tluka hlu eng nge awm chuang le? Thisen pek hmang lo chuan mi nunna chhanhim hi thil harsa tak a ni. Thisen pek hmang erawh chuan mi nunna kan chhan him thei reng si. Leiminin a chhilh vanga thi, tuia tla hlum leh chhiatna danga hliamte chhan chhuak tur leh thite ruang la chhuak turin Mizo mipui tam tak tlawmngaiin an thawk chhuak ṭhin a, thâ leh zung an séng nasa a, an hah em em ṭhin. A ropui tak zet a ni.
Chhiatna thlengah mi nunna chhan chhuak tura hah taka chêt chhuaha thâ thawh a ngaih laiin, thisen hmanga mi nunna chhanhim turin sum leh pai sên chiam a ngai ve lo a, hah taka thawh a ngai hek lo. Damlo na tak tak, thisen mamawh ngawih ngawih, thisen an dawna dam chhuak thei tur, thisen an dawn loha thi mai thei mi tam tak an awm tawh a, an la awm zel bawk ang; chu'ng mite tan chuan i ding ngam ve dawn em le?
Thisen pek avangin mite'n hlimna leh lawmna tam tak an neih phah tawh a, malsawmna pawh an dawn lêt phah ṭhin. Chutiang chu mi tih tur leh chan turah dah mai loin, i chan tur, ka chan tur pawh a ni ve tho asin. 'Ṭhian chhan thih ngam' titute thlah kal zel i ni a; thisen mamawh ngawih ngawihte nunna chhan chhuak turin i pên chhuak ve dawn lo'm ni? Kan taksaa damna tui–thisen hi pe chhuak zel ila, mi nunna i chhanhim zel ang u.
- K Zothanpara