Written by
RK Lianzuala

IAS-ah kan kang chat dawn e

Kum 2015-16 Civil Ser-vices Exam-a pakhatna, Tina Dabi hi Delhi nula, hnam hnu-fual chi khat, Scheduled Caste mi (Dalit) a ni a, kum 22 mi, CBSE exam-a Political Science-a 1-na, BA-ah pawh Lady Shri Ram College-a 1-na a nih hnuah a beih vawi khatna-ah Civil Services Exam-ah 1-na a ni leh ta. Kum 22-a IAS Topper a nih a, a thawh tluan zel chuan eng ang fakauva dinhmun sangah tak la ding ang maw?

Tun ṭuma Civil Services result-ah hian mi 1,078 an tling a, 499 chu General category, 314 chu hnam hnufual dangte zinga mi, 176 chu Scheduled caste, 89 chu Scheduled tribe mi an ni. Hengte hi IAS, IFS, IPS leh Central Services, Group ‘A’ leh Group ‘B’-a hna hrang hrang pêk turin UPSC chuan a rawt a ni. Mizoram mi chu kan lang leh ta lo ni àwm tak a ni a, nikuma kan sawi tawh ang khan, Mizo
ṭhalaiten ṭan an lâk a ngai hle. Tunah hian Aizawl leh District lian dang Bawrhsap chu Mizo an ni ta lo deuh nual a, Mizo pawh direct-a IAS tling kan tih ang chi an tlém ta.

Tun hi UPSC din tirh, kum 65 kal ta aṭanga Scheduled Caste (SC) mi 1-na a nih vawi khatna a ni a, chhuanawm tak a ni a, mark zaa 52 a hmu. Hemi chungchang lo zir hrep tawh, IAS Officer hlui, Bihar-a BR Ambedkar University Vice Chancellor pawh ni tawh, AK Biswas-a sawi dan chuan, kum 1950-a IAS exam hmasa berah khan SC mi bawk, Achyutananda Das-a chu a tling a, mahse tling zinga a hniam berah dah a ni. Amah hi Calcutta University chhuak, Bengali a ni a, SC zinga IAS-a tling hmasa ber a ni. Mak deuh mai chu a exam ṭum khan written paper (Compulsory leh Optional paper pathum ve ve)-ah Das-a hian mark 1,050-ah mark 609 (58%) a hmu a, khami ṭuma 1-na ni ta, N. Krishnan-a khan mark 602 (57.3%) a hmu.

Interview-ah Das-a hian mark 300-ah 110 (33%) chauh a hmu ta mai a, N. Krishnan-a'n mark 260 (86.6%) a hmu ta luah mai si a, a pumpuiah Krishnan-a chuan mark 150 laiin a lehpel ta mai a. Madras University chhuak, Krishnan-a chu ram zalen hnua IAS exam hmasa bera 1-na, record ding reng tur a lo ni ta mai a, Written-a 1-na, Achyutananda Das-a erawh chu tuma hriat hlawh zui lo, a tling zawng zawnga hniam ber a ni ta a ni.

Khami ṭumah vek khan exam ve dang, Aniruddha Dasgupta chuan written-ah mark 495 (47.1%) chauh a hmu a, interview-ah a che ṭha hle emaw ni, mark 300-ah 265 (88.3%) zu hmu a! A written mark nena belhin 24-na a ni ta a, Written-a tiṭha ber, Das-a erawh chu 48-naah a awm a, IAS (UP cadre) pêk a ni a, Dasgupta hi IFS pêk a ni. Intihsiakna sangah hnam hnufual hi an lo en hrang hle em ni ang?

Zohnahthlak zingah Pu JC Nampui kan tih (Jamchawnga Nampui) kha hmar chhak bial tribal-te zinga IAS-a lût hmasa ber (1954) a ni a, Aizawl Bawrhsap pawh a nih ve zawk kha. A hnuah kan mi chhuanawmte an lût ta nual a, an luh dan pawh a inang lo nual. IFAS aṭang te, sipai aṭangte in an lût a, state danga Chief Secretary han ni hialte pawh - Pu Lalhmingliana Tochhawng, Pu Lalbiakthanga, Pu L. Colney, Pu Lalthara, Pu Lalhuma, Pu PC Lawmkunga te pawh kan nei hlawm (a dang pawh an awm mai thei).

Kum 2000 hnu lamah hian kan chau zual ta a, han lût leh phauh te chu kan nei ṭhin na a, kan hniam ta tih hi pawm tur a ni. Kan mi chhuanawmte an chhuak zel a, a hnár lam a chah si chuan, duh lo mah ila, kan khawro reng hun a thleng dawn chu a ni mai a. Kan hotuten tuma thàl ve theih loh emaw, thàl kang theih loh emaw tuikhur pawh hre ṭhin mah se, a tháltu tur, an kutke tùr lam kan vai ṭan mek chu a nih hi. Scheduled Caste nula, Dalit hnama mi, Tina Dabi
aṭang hian Zofate hian eng nge kan zir chhuah ang le?