Lirnghing kaihhnawih
Lirnghing hi kan sawi nasa a; a theih ang anga inven dan tur pawh kan in zirtir a, ‘drill’ te pawh kan ti na sa thawkhatin ka hria. Isuachu a lo kal leh ngei dawn a ni tih kan chiang a; mah se a lo kal hun tur erawh tumahin kan hre lo ang bawk hian lir a la nghing ang, chhiatna rapthlak tak a la thleng thuai ang tih kan ring ṭheuh a, mahse engtikah nge tih erawh tuman kan sawi thei lo.
Nikum mai khan Nepal ramah na takin lir a nghing a; mi sing kua ai tam mahin nunna an chan a, in sang tam tak a sawi chim a ni. Vawiin ni thleng hian mi sang telin chenna in leh ram nei lovin an la awm. He lirnghing lo thleng tur hi hriain kum tam tak hma lam aṭangin Nepal sorkar leh INGO/ NGO te chu nasa takin a lo in- buatsaih daih tawh a ni.
Sorkar lamin a theih ang angin ram dangte puihnain a inbuatsaih a; INGO/NGO te pawhin ngawrh takin mipuite lamah ṭan an lo la ve bawk a. Hengte avang hian thi pawh an tam loh phah a ni. Heti tak hian sorkar leh INGO/ NGO te lo inbuatsaih lo ta se chuan tuna thi leh chhiatna hi a letin a tam ang.
Sorkar lo inbuatsaih dan hi a fakawmin a entawntlak hle. Kawng, power, tui, medical, transpotation (airport), communication leh ei leh barah te hian.
Lirnghin lai pawhin power (eng) a awm reng a, phone a nung reng bawk a (in biak rei phal a ni lo chauh). Tui supply a chawl lo, hospital-ah nurse leh doctor - mahni in lama tawm bo mai loin ni tam an riah chilh a, media lam an ṭang a - chanchin in hriat tawn zung zung theih turin chhun zan zawmin an thawk a. Ei leh bar zuarte lahin a man ngai bakin an ti sang chuang hauh lo - vawikhata lei khawl ṭeuh erawh an phal lo (midangte pawhin an duh ang tiin). Inkalpawhna ṭha a pawimawhzia hriain vawiin ni thleng hian sorkar chuan kawng siam hna hi ngawrh takin a la kalpui zel a ni.
Mizoram hian kawng pawimawhzia hi kan hre lo ang tih a hlauh-awm. A tlai hma hian sorkar hian hma la zung zung se. Tehkhin nan: air strip Lunglei leh Champhai-ah te tal hian siam ni se; Tuirial airport hlui pawh hi chei ṭhat a, hum halh zui ni se. Airport te hi ram pawn lam aṭanga puihna lo lut chhekkhawlna remchang tak a ni bawk dawn a ni.
Inkalpawhna ṭha Manipur, Tripura, Bang-la-desh leh remchang dang awm apiang siam emaw chei ṭhat nise. Lirnghing lo thleng tur laka inven dan tur lo inbuatsaih hi kan tihmakmawh a nih laiin, a hnuak an in enkawl/ in relbawl zui dan tur hi kan ngaihthah tur a ni lo.
Lirnghing hian a hnuah nghawng nasa tak, hun rei tak awh tur a nei dawn a, dinchhuah leh dan tur hi tun
aṭanga kan lo ngaihtuah lawk hi a pawimawh ber zawk hial thei a ni.
- J.M Vanlalhriata, Kathmandu