Written by
Rev.Darchungnunga

Kuthnathawktute eizawnna hian Hma sawn ve ngei se

Ram buaiin kum rei tak min hr>k tawh hnuin 30 June,1986-ah remna leh muanna a loawm ta a, state puitling kan lo ni ta bawk a. June 30, 2016 hi kum 30 kan nih pumhlumna a ni. Hemi chhung hian kawng tam takah s^ng takin hma kan sawn a ni. Amaherawhchu, tun ṭumah hian kan hmasawnnain a kal kahl>n, kuthnathawktute dinhmun, rilru tina em emtu hi sawi kan tum a ni.

Hmasawnnain kuthnathawktute a kal kahl>n

Kan ramah chuan kuthnathawktu zingah a zatve aia tam daih mi rethei kan ni awm e. State-a kan luh tirh laia kan dinhmun aia a ram pum mipui te, changkanna lama kan danglam nasat tawhzia hi kan hre ṭheuh a. Hetah hian kuthnathawktute pawhin nun danglam tak chu kan nei ṭheuh a ni.

Mahse, kan rama kuthnathawktute eizawnna hi en ila, hmasawnna a awm miah lo tih theih hial a ni. Thlai lian leh daih rei lam chingtu ni lote pawhin lo nghet leh huan nghet neia ei zawng turin kan infuih a ni a. An lo/huan sawngbawl danah eng nge hmasawnna an neih?

Buh leh eichawp thlai ch$nna hmun nghet kan nei dawn a nih chuan, kawng nena a inzawm ṭhat a ngai ṭhin. Tin, a lei siam rem te, lei ṭha pek leh tui pekte a ṭul a ni. Tui lak leh pump-a, thlai chawmna khawp dahkhawl leh thlai tui pekna pipe line siam te, a ṭul anga thlai sawngbawlna emaw dahṭhatna neih te, thlai thar ang ang pawisaa chantir zung zungna market thlengin an pawimawh em em vek. Heng thilte hi kuthnathawktuten anmahnia an tih theih loh thilte an ni hlawm. Sawrkar lam mi thiamten remruatpui a, pawisaa ṭanpui bawk a, beneficiary-te nen ṭanghova tihhlawhtlin chauh chi a ni.

Tin, inhlawhfa chawpa eizawng tan, hnathawh dan awmze ṭha zawk, kalhmang mumal tak kan nei lo bawk. Ran vulha eizawn tum tan te, workshop siam tan leh kuthnathawhna kawng dang reng rengah pawh, an mamawh ang zela mi thiamten a ruahmanna tluantling siampui leh a mamawh ngei te financial support atan loan awlsam leh ṭha deuh buatsaih sak te a ṭul hle bawk.

Hetiang lam zawnga kuthnathawktute dinhmun han thlir hian, state puitlinga kan luh tirh lai aia eizawnna ngelnghet leh tluantling ṭha hmasawnna eng mah hmuh tur a la awm chuang lova, kan lo neih/huan neihdante changkang chuang lovin, kan ngai reng a, kan ram hmasawnna hian kuthnathawktute a kal kahl>n kan ti a ni.

Flagship programme

State puitling kan nih aṭang khan flagship programme pawimawh tak neiin kan kal ṭhin. Mi retheite chawikan nan tih te, kuthnathawktute hamṭhatna atantea tih a ni ber ṭhin. MNF hunah Jhum Control leh Mizoram Intodelh Programme (MIP) kalpui a lo ni tawh a. Congress rorelna hnuaiah Land Use Policy (LUP) leh New Land Use Policy (NLUP) kalpui a ni vethung a. Hemi atana an sum dah hi a tam tham ta hle a, vaibelchhe sang tel tehmeuh a ni.

Hemi sum hi a tam ber chu beneficiary-te hnenah a pawisa faiin an pe a. An trade thlan azirin eng emaw zat chu a thil (kind)-in an pe bawk a. Sum dawngtute hnena hian, an sum dawn chu an trade thlan anga hna an thawhna tur a nihzia chu an hrilh hre viau a ni. Sawi tawh angin heng sum dawngtute tan hian anmahni trade thlan ṭheuhah hian hmasawnna tluantling nei turin thil
ṭul, anmahnia an tih theih loh, sawrkar tih ngei chi a tam em em a, sawrkarin a tih tur a tih si loh avangin an sum dawn hmangin kutthlak vak ngaihna an hre lo niin alang. Chuvangin, a tam ber chuan eichawp lei nan te, duhzawng chi hrang hrang lei nan te an hmanga. An inchhunga sum, a sing tel lut ta chu an hmang tṭngkai lo tih rual a ni lo. An awh zawng leh an mamawh thil eng eng emaw chu an neih phah a ni. Mahse, eizawnna hmasawnna bul ṭan nana hmanga, ngelnghet zawka eizawnna neih phah ta chu an tlem pharh pharh awm hle mai. Zirlai exam angin NLUP hi mark pek ni ta se, pass mark chanve pawh a hmuh ka ring lo. A hlawhchham chiang hle a ni.

Flagship programme hlawhchhamna chhan

(a) A bul r>tah, trade thlanna aṭanga a tluanchhuaka, a market thlenga ruahmanna a awm lo.

(b) Sawrkarin, retheite chhanchhuahna atan policy an siam a ni tak na a, Pastor Saiaithanga ṭawngkam takin, an ‘bapui thukphum’ chu, an lal zui theihna tur zawnga hman tum tlatna a ni. Hei hi ṭawngkama an sawi lan hauh loh, NLUP an kalpui dan
aṭangin a lang chiang hle si a ni.

Sawi tawh ang khan, kuthnathawktuten hmasawnna ngelnghet leh hlawk an neih theihna tur chuan, an mamawh mi malin an tih theih lohte sawrkarin a tih vekna hnuaiah kuthnatawktuten ei zawng sela, an hlawhtling hlawm ngei ang. Mahse, chu chu sawrkar tan pawh kal paha tih mai theih a ni lo va, thapuia beih a ngai. Chutianga thapui leh sumpui senga an beih chh<ngin inthlan a lo hun leh mai dawn si a. Vote neitu mipuite hriat thiam phak em em lohva hun leh sum tam tak sen ai chuan, NLUP beneficiary-te hnena sem lam zawng hian an vote a pawt chak zawk daih dawn tih an hmuh chian em em avangin hetiang hian an ti ta mai ni ngeiin a ngaih theih a ni. Tichuan, NLUP hian beneficiary-te hlawhtlinna-ah parchhuang lovin, a rel chhuaktu sawrkarte lal chhunzawm theihna turin par a chhuang ta hlauh zawk a ni.

Youth Commission

Kan sawrkarin Youth Commission a din a, kan nula tlangvalte tan Zoram pawn lamah hna an hmuh sak hlawm niin a lang a. Sipaiah te eng emaw zat an thun a, hna an hmuh theihna turin mi eng emaw zat an training tir bawk a ni awm e. Sawrkarin kan ṭhalaite hetianga a ngaihsak hi a lawmawm takmeuh a ni.

Amaherawhchu, heng hi a thei deuhte tan a ni zela. A thei deuh nula tlangval eng emaw zatin hna an hmu a nih pawhin, nula tlangval zinga a tam zawk leh, Mizorama kan eizawngtu nu leh pa, Mizo mipui nih la tlingte kha eizawnna hna
ṭha nei lovin, kal kahl>nin an la awm tlat a ni. Ram mipuite eizawnna ngaihtuahna kawngah sawrkar ngaihtuahnain a la f<n kim lo hle kan ti a ni.

Mizorama kan politician, rorelna chang­tute reng reng hian, inthlan huna an ṭhatpui dan tur (election oriented) a thil kalpui lovin, ram puitling zawka politician puitling zawkten an ram an siamna rilrute pawh zira entawnin kan ram hi min hruai ve tawh se kan va duh tehlul em.

Party-te policy kha

Mizoram University Students Discussion Forum (MSUSDF)-ten political party-te nen inkawmna huaihawta, party hrang hrangte an policy a sawitir-ah khan kei chuan Congress-in New Economic Development Policy (NEDP) an tih leh MNF-ten “Eizawnna bul ṭanna atan financial support pek” an tum thu an rawn tarlante khan, ka beng a verh zuala. Kum 2018 tawp lamah khian inthlang leh turah kan inngai a ni a. Chumi hunah pawh chuan Congress emaw MNF emaw tling leh mai tur angin tun boruakah hi chuan an lang a ni.

Kha an policy ve veah khan, kuthna­thawk­tute hmasawnna ngelnghet atan ruahmanna tluanchhuak a awm pek ang em aw! Mi rethei zawkte hamṭhatna tur namn<l leh kal kahl>nin, inthlan lo awm tur atan tawktarh buk leh $tawm atan an siam mai mai a ni leh ang em? Kum 30 chhunga min hruaitute hian ram economic hnukpui min la thlenpui tlat lo. An tan ram rawngbawlna ṭha hi Pathian rawngbawlna
ṭha a ni asin.

Ṭhanharh a hun

Mipuite hian ram hmangaihtu leh mahni lalna lam zawng mi hi kan thliar thiam a hun. Pa pakhat chuan, “Tun hma khalehchenah khan, kan thlan tlinte zar kan zo ngai lo, tuna cheng singtel min petute hi eng vangin nge ka vote loh vang?” a ti a. Chu chu an mite min hruai luh an tumna, an hlawhtlinna ri chhuak a ni ngei ang. Chutiang rilru tawi, eichawp hmuh tum chauh, kutdawh rilru pua sawrkara eng emaw dawn beisei reng nunah mi tam tak chu kan lut tawh a ni. Ram roreltu, ram siamna hna hahthlak thawk peih lova, eichawpa mi tihlawm tuma pawisa chelek ching mi chu, retheihnaa mi hnuk lut tur mi an ni zel ṭhin.

- Rev. Darchungnunga