Written by
Lalnunṭawma Fanai

Kum 1952-a CYMA Gen Secy, Pu C Rokhuma nge Pu Rokunga?

YMA chanchin ziaktu pahnih C Lalropuia Sihphir, hun rei tak CYMA office a thawk tawh leh C Vanlallawma, Mission Veng te lehkhabu ziahah, kum 1952 a CYMA General Secretary-ah hming chi hnih kan hmu a. Khawi nge dik zawk tiin ka um zui a, chuta ka thil chhui zui dan leh ka hmuh chhuah dan hi YMA History atan a pawimawh dawna ka hriat avangin ziaka dah ṭhat ve ngei ka chak deuh a, hetiang hi thil awmdan chu a ni.

C Vanlallawma lehkhabu, 'YMA History 1935-1996' phek 15-ah chuan, kum 1952 a YMA General Secretary chu "Rokhuma" tih kan hmu a. C Lalropuia ziak, "YMA chanchin (YMA Golden Jubilee (1935-1985) nghilhloh nan) tih bu, 1985-a tih chhuah, phek 34-ah chuan kum 1952 a CYMA General Secretary chu "Rokunga" tih kan hmu thung a. YMA General Secretary hi Pu C Rokhuma anih ringin, June ni 1, 2016 (Nilaini) khan a chenna Inah ka hmu a. Kum 99 mi a lo ni tawh a, a hriatna a la ṭha hle a, kan titi dun thei hle mai.

Ka thil hriat duhte chu ka hrilh a. A biodata chu a va la a, kan han keu a, uluk takin sap-
ṭawnga ziakin a lo dah ṭha thlap a. Phek 2-naah chuan, "Non - Government/ Voluntary Works" tih hi a awm a, no 1-ah chuan, 1953-1957, president CYMA' tih hi a inziak a, a bak YMA lam ziah a awm lo a. Tichuan, kan inzawt chhunzawm a, "CYMA ah khan ziaktu ka nih awm reng reng ka hre lo tlat mai a. Ka president hma khan kum khatte chu ka lo ni emawni dawn le?" a ti charh charh a. Rokhuma tih chu amah ni lo Rokhuma dang an ni ang em tih te, hla phuah thiam Rokunga kha a YMA âwm a hriat chiah loh thute a sawi thung a. Hla phuah thiam Rokunga kha 1914 a piang a ni a, amah chu kum 1917 a piang anih thu leh an inthlauh loh thute kan sawi a, beidawng angreng takin ka ṭinsan ta rih a.

Sikulpuikawnah ka chho a, kum 1949 a CYMA Asst Secretary leh 1951 a CYMA G/S lo ni tawh leh thil chhinchhiah taima Pu Bawlliana inah ka tlan lut a. A kum a lo upa ve ta deuh nen, a hriatna a chak tawh vak lo a, ka thil hriat duhte ka hrilh hnu chuan a document te lo hai a, ni hnih khat hnua ngaichang leh turin min ti a, ka ṭinsan a. Pu Lalhruaitluanga Ralte, (Zoram Varṭian) ziaktu chu ka zawt leh a, ani chuan, "Rokunga Memorial Society hian a chanchin hi kum 10 chuang kan lo buaipui tawh a, YMA hruaitu a nih thu hi kan la hre ngai hauh lo a. CYMA hruaitu ni se chuan a fate Rev Thangdela (L) te leh a naute pawh khan min hrilh ngeiin ka ring a, CYMA hruaitu anih ngai ka hre lo a ni, " a ti a, ka thil chhui lai chu chhui zui zel turin phur takin thurawn min lo pe thung a. RMS a hruaitu tho Pu Rochamliana, Johnson College zirtirtu chu ka zawt leh a, ani pawh chuan Rokunga chu YMA hruaitu anih ngai reng reng an hriat loh thuin min lo chhang a. CYMA hruaitu hlui tho Pu C Vulluaia ka zawt leh a, ani chuan an hun hma anih avanga a hriat bik loh thu te, mi dang zawt mai turin min lo ti ve bawk a, ka duh chu ka la hmu ta chuang lo a.

In ka thleng a, ‘YMA History’ leh ‘YMA Chan­chin’ chu keuin, kum 1935 aṭanga YMA hruaitu hrang hrangte hming chu uluk takin ka en nawn leh a, kum 1952-ah bak Rokunga hming a lang lo tih bawk chu ka hmu nawn leh a ni ber a. He lehkhabu pahnihah hian Rokunga sulhnu emaw, YMA hruaitu a ni tih lan theihna emaw an ziak lang miah lo ve ve bawk si a. Heng hun lai hian YMA leh Kohhran kha an inhnaih hle a, YMA thil tih nikhuaah Pu Vankhama nena an hla phuah an sak ṭhin thu erawh hmuh tur a awm thung a. Lehkhabu aṭang chauh chuan bei a dawng dawn ti tih ta mai a.

Pu Lawmtea chu ka titi pui tawh avangin June ni 2, 2016 (Ningani) khan lehkhabu ziaktu pakhat zawk Pu C Lalropuia te in Sihphirah ka han kal leh a, chawhnu her thleng YMA document a kawl buaipuiin hun kan hmang dun a. A ṭhen chu a thler tawh a, a hlui tawh hlawm hle a, a uk khek khuk hlawm tawh a ni ber a. Document aṭanga a lan dan chuan, kum 1951 January ni 5 a CYMA G/S Pu Bawlliana meeting minute-aṭangin Rokunga leh YMA inlaichin dan chu ka hmu ṭan ta a. Hemi ni hian Pu Rokhuma, Dawrpui inah CYMA hruaitute an meeting thu te, Chairman chu President Pu Vankhuma niin, mi 15 an kal a, Dân bu ennawn te, YMA Hostel sak leh ṭul hrang hrang an rel a; Pu Rokunga pawh telin, member kal hming ziahna pathumnaah a hming a ziak a. CYMA meeting hi November ni 20, 1951-ah Pu Biaktluanga in Kulikawnah an nei leh a, member kal ('presents' an ti) ziahnaah chuan Rokunga chu pahnihnaah ziah lan a ni leh thu leh hemi ṭum hian mi 13 an kal thu a chuang kalh bawk. Hemi ṭum hian 1952 a YMA Conference neih dan tur te, YMA fee leh YMA Social chungchangte an rel a, thingtlang zirlai YMA thlahna neih an rel thu leh an thu rel chu bawhzuiin, November ni 23-ah thlahna an neih tâk thu leh Pu Rokunga leh Pu Vankhama ten thlahna thu ṭha taka an sawi thu a lo chuang leh zel a.

Kum thar January ni 25, 1952-ah chuan YMA General Conference chu Thakthing vengah neih a ni a, 'Hostel sak thu, 'Zu,' leh ṭul hrang hrangte an rel a. General Election atan nomination an siam a, CYMA G/S leh Asst Secretaries atan mi pali an rawt zingah Pu Rokunga chu telin, mi pathum dang chu Pu Chawngzika, Pu Ngila leh Pu Thanzinga te an ni a. Zan lamah ME School Hall-ah an inthlang a, chuta hruaitu thlan chhuahte zingah chuan CYMA G/S-ah Rokunga chu thlan tlin a nih thu, hetih lai (1951) a G/S Pu Bawlliana minute-ah kan hmu leh bawk. Rokunga YMA G/S a nih chhunga meeting minute a ziah ṭuma a tawpa ni, thla leh kum a ziah hmuh theihte chu; 24/3/52, tihte, 27/5/52 te, 12/1/53 te a ni. Rokunga hian 12&13 March 1953-a meeting minutes hi Typewriter hmangin a chhu thlap a, a tawp lamah chuan, “...kei chu YMA General Secretary ka nihna ata ka lo chawlh dawn tawh avangin ka lawm hle a....tuna ka hna ka lo kalsan tur hi ka duh lohna avang ni lovin, ka tlin lohna avang zawkin a tihzia hlein ka hria a..." tihte a ziak tel a, a tawpah Rokunga, Gen. Secy. Central YMA, 14.3.53 tiin,” a dah thlap a ni.

A naka zen ngei ka la duh zel avangin June ni 2, 2016 (Ningani) tlaiah Synod Archive-ah ka kal leh a, ṭha takin min lo dawngsawng a, ka lawm hle. YMA din tirhah khan YMA pual chanchinbu kha an nei hleithei lo a, Kristian Tlangau bu tawp lamah YMA chanchin ziahna bik, ‘YMA thubelh’ tiin hun rei tak an ziak a. Kristian Tlangau, 1952 a chhuak phek 11-ah chuan, 25.1.1952 a Thakthinga YMA Conference leh CYMA hruaitu thlan chungchang leh hruaitute hming chu 1951 a General Secretary Pu Bawlliana’n report a lo ziak kalh a, hetah pawh hian Rokunga chu CYMA G/S ngei a ni tih kan hmu. Ni 27/5/1952 a meeting minute-a a signature chu thla ka la a, hre chiang ber tura ka ngaih Pu Lalhruaitluanga Ralte bawk chu ka va finfiah tir leh a, ka ngaih a ngam zual ta a ni.

He thil ka buaipui chhan hi kan veng, Electric Veng YMA in Golden Jubillee kan lawmna tura 'Inter Branch YMA Quiz' kan buatsaih turah kan hruaitu ten YMA chanchin buaipui tura min tih vang a ni a. CYMA office ah ka leng a, Pu Lawmtea lehkhabu hi a soft copy chiah an lo nei tawh a, min lo pe a. Pu Ropuia ziak hi Pu Awia, Dawrpui hnen aṭangin ka hawh bawk a. Chumi ka chhiar aṭanga 1952 a YMA G/S, Rokunga leh Rokhuma tia an ziah inang lo ka hmuh vanga hetianga chhui zui ta hi ka ni. YMA chanchin ziaktute hian an ziak
ṭha hle a, YMA tan chuan a hlu kumkhua tawh ang. Helai bika Pu Lawmtea thulakna hi a sual palh emaw, typing mistake emaw a nih hmel a, ka thil hmuh chhuah hi amah pawh ka va hrilh tawh a, a lawm thiam hle. YMA History a chuang reng tawh, lehkhabua awm si lo kan finfiah nawn ta leh Rokunga leh YMA inlaichin dan, mi tam takin kan lo la hriat ngai loh thlenga ka hre thar ta hian min ti hlim hle mai. Hei lo pawh hi ziah belh tur ngaihnawm tak tak ka la ngah a, ka hriat dan ang ni lo; document dang nena rawn ziak thei kan la awm lehzel a nih chuan a hlu lehzel ngawtin ka ring.

- LalnunṬawma Fanai