Written by
R.C. Thanga
Senior Govt. Advocate
MIZORAM-CACHAR RAMRI BUAINA: DAN TARMIT AṬANGIN
Mizoram leh Cachar ramri hi a khat tawkin tihrik a ni leh ṭhin a. A rik dan tam berah chuan, ‘1875 Notification-a Foreign Department of Govt. of India-in a tarlan kha a ni e’ tih a ni tlangpui. Amaherawhchu, dan mithmuhah erawh chuan Inner Line Notification, 9th March, 1933’-a tarlan kha ni ngeiin a lang. Danin hei hi Cachar nena kan ramri a ni a tih dan hi chhiar puata hriatthiam har tak a nih avangin, hriatthiam awlsam thei ang berin tarlan ka han tum teh ang.
1. Kum 1875 khan Government of India, Foreign Department chuan Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 Section 2-in thuneihna a pek angin, Cachar District chhim lam Inner Line a rin a, (vide Notification No. 2299P, dated 20th August, 1875). He Notification-in a sawi hi khawii laiah chiah nge a kal tih hi tunah chuan hriat harsa tak a ni. He Notification-in a sawi hi kan ram political party ṭhenkhatin ‘Cachar nena kan ramri’ an tih ṭhin hi a ni.
2. June ni 4, 1930-ah khan Officiating Chief Secretary to the Government of Assam chuan, ForeignSecretary to the Government of India, Simla-ah 'Inner Line for the Lushai Hills District’ siam a rawt a. Chu a lehkhaah chuan, Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 chu Lushai Hills District-ah hman ve ni se tih leh, chu Inner Line chu Lushai Hills District hmar lam ramri ni nghal se tih a rawt tel lehzel a. Tin, Cachar Inner Line tihbo a rawt bawk.
3. Assam Chief Secretary-in a rawtna chu Govt. of India chuan a remtihpui ta a. Tichuan, Governor General-in Council remtihnain, Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873, Section 2-in thuneihna a pek angin, Assam Chief Secretary chuan Notification No. 9102 A.P dated 28.8.1930 khan chhuahin, Inner Line of the Lushai Hills District chu a lo siam ta a. He Notification Note No. 2-ah chuan, “The northern boundary of the Lushai Hills district is coincident with the Inner Line of the Lushai Hills district” tih hi a chuang kher a. A awmzia chu “Lushai Hills hmar lam ramri chu he Inner Line nen hian a kal kawp ang” emaw, “He Inner Line hi Lushai Hills district hmar lam ramri a ni nghal ang: tihna a ni.
4. He 1930 Inner Line hi Assam sorkar chuan kum 1933 khan ṭhiatin, Notification No. 2106 A.P., dated 9.3.1933 a chhuah a, Inner Line of the Lushai Hills district chu a siam ṭha a. He Notification Note 2-ah chuan, “The northern, western, southern and eastern boundaries of the Lushai Hills district are coincident with the Inner Line of the Lushai Hills district” tih hi a chuang leh kher a. A awmzia chu, “Lushai Hills district hmar lam, thlang lam, chhim lam leh chhak lam ramri chu he Inner Line nen hian a kal kawp ang” tihna a ni.
5. He 1933 Inner Line Regulation hi a hnu lamah ṭhiatna emaw, tihdanglam emaw, belh emaw engmah a awm lo. Tin, Cachar chhim lam Inner Line 1875 Notification ṭhiat takah khan, ‘He Inner Line hi Lushai Hills district hmar lam ramri a ni nghal ang’ tih hi a chuang ve lo. Bengal chhak lam ramah muanna a awm theih nana inner line hi siam a ni. Cachar D.C. phalna la hmasa lovin British khua leh tuiten he inner line hi an paltlang phal a ni lo.
6. Kum 1947-a India a lo indan khan, heng British sorkar rorel laia dan siamte hi Govt. of India Adaptation of Laws Order, 1947-in hman zui zel turin a rawn awinung a. Chungte chu Govt. of India Adaptation of Laws Order, 1950-51-in a rawn awinung zel a. U.T-a hlan kan lo nih khan hman zui zel turin Mizoram Adaptation of Laws Orders, 1972 leh 1974 khan Mizoram UT-a hman zui zel turin a rawn awinung chho zel a ni. State puitlinga hlankai kan nih khan, Mizoram Adaptation of Laws Order, 1987 khan hman zui zel turin a rawn awinung zel a ni.
7. Kum 1971 khan India sorkarin India ram hmarchhak ram hrang hrangte dinhmun nasa takin a sawi danglam a. India Parliament-in dan langsar tak pakhat The North-eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 a siam a. Chu dan hmang chuan Manipur, Tripura leh Meghalaya te chu State puitlingah hlankai a ni. Chu Dan Section 6 chuan Mizo District pawh U.T-ah a hlang a. Tin, Section 7 chuan Arunachal (NEFA) pawh U.T-ah a hlangkai a. Tichuan, Mizo District, Khasi & Jaintia Hills, Garo Hills leh NEFA te chu Assam aṭanga hlehthlak a lo ni ta a ni.
8. Assam-a district pakhat ni ṭhin, U.T of Mizoram a lo pian dan leh, chumi-in Cachar-Mizoram ramri a nghawng dan lo thlurbing ta ila. He North-eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 Section 6-ah chuan - “6. Formation of the Union Territory of Mizoram - On and from the appointed day there shall be formed a new Union Territory, to be known as the Union Territory of Mizoram, comprising the territories which immediately before that day were comprised in the Mizo District in the existing State of Assam and thereupon the said territories shall cease to form part of the existing State of Assam,” tih hi a chuang. Mizo ṭawngin lo dah ta ila, a awmzia chu hei hi a ni: “Mizoram Union Territory siam thu.-Ni ruat bik ni (chu ni ruat bik ni chu Mizoram Adaptation of Laws Order, 1972-in a sawi angin, January ni 21, 1972 kha a ni) aṭangin Union Territory thar a lo piang ang a, chu chu Union Territory of Mizoram tih a ni ang; a huam chin tur chu Assam ram chhunga Mizo District a awm lai (January ni 21, 1972 hma lam chiah)a Mizo District-in a huam chin kha a ni ang a, chu Union Territory a pian aṭang chuan Assam ram chhunga awm a ni tawh lo vang.” He Northeastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 Section 6 avang hian, Government of Union Territories Act, 1963 pawh U.T of Mizorama hman theih turin siam ṭhat a lo ngai ta a. Tichuan, Government of Union Territories (Amendment) Act, 1971 chu a lo piang ta a. U.T-a kan awm chhung khan chu U.T. Act, 1963 chu siam ṭhat a nih ang chuan kan hmang ta a ni.
9. January ni 21, 1972 hma lam, Assam-a Mizo district a beh laia Cachar nena kan ramri chu kan tarlan tawh angin, 1933 Inner Line kha a ni. Tin, Cachar Inner Line of 1875 leh Inner Line of 1930 te kha chu kan tarlan tawh angin, a bo tawh a. Cachar - Mizoram ramri chungchang thua dan nung awm chhun chu 1933 Inner Line Regulation kha a ni. Northeastern Areas (Reorganisation) Act, 1971, Section 6-in a sawi kha he 1933 Inner Line Regulation hi a ni.
10. Kan hriat angin, India sorkar leh MNF Inremna Thuthlung (Memorandum of Settlement) kha June ni 30, 1986 khan ziak a ni a. Kha Inremna Thuthlung paragraph 4.2-ah khan, U.T of Mizoram State puitlinga hlan kai a nih theihna tura India Danpui (Constitution) siam ṭhat a nih tur thu a chuang a. A dawt chiah paragraph 4.3(1)-ah chuan Mizoram State lo piang turin a huam chin tur a tarlang. Hetiangin: “The territory of Mizoram shall consist of the territory specified in Section 6 of the North eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971.” A awmzia chu, “Mizoramin a huam chin tur chu Northeastern Areas (Reorganisation) Act, 1971, Section 6-in a tarlan ang a ni ang,” tih a ni. Tin, India Danpui siam ṭhatah chuan hei hi a chuang tel ang tih a tel kher nghe nghe a ni. Section 6-in a sawi chu Inner Line Regulation of 1933 tho kha a ni.
11. Tichuan, India sorkar leh MNF inremna ang hian India Danpui chu siam ṭhat a lo ni ta a. The State of Mizoram Act, 1987 chu a lo piang ta a. Chu dan chu February ni 20, 1987 aṭanga hman ṭan lo niin, Mizoram State lo pian ni a ni ta bawk a.
12. India sorkar leh MNF Inbiakremna Thuthlung paragraph 4.3(1)-a ramri chungchang thu chu hetiang hian The State of Mizoram Act, 1987 Section 3-ah nemkai a lo ni ta a ni: ‘On and from the appointed day, there shall be established a new State to be known as the State ofMizoram comprising the territories which immediately before that day were comprised in the existing Union Territory of Mizoram.” Mizo ṭawngin a awmzia chu hei hi a ni: “Ni ruat bik ni aṭangin (chu ni ruat bik chu the State of Mizoram Adaptation of Laws Order, No.2, 1987-in a ruat angin, February ni 20, 1987 kha a ni) State thar State of Mizoram a piang ang a, a huam chin tur chu Union Territory of Mizoramin February ni 20, 1987 hma chiaha a huam chin kha a ni ang.” Hetah pawh hian State of Mizoramin a huam chin tur a sawi chu 1933 Inner Line Regulation bawk kha a ni.
India sorkar leh MNF inremna thuthlung khan he 1933 Inner Line Regulation hi Cachar-Mizoram ramri atan a pawm a, chumi tipuitling tur chuan Parliament-in Danpui siam ṭhain, The State of Mizoram Act, 1987 a passed a, chu Dan Section 3-ah chuan a khung fel ta a ni. ‘Ka ziak kha ka ziak zo tawh’ tih ang kha a ni e.
13. Pu Ch. Chhunga, Mizoram Chief Minister hmasa ber khan, January 1974 khan Prime Minister hnenah, 1875 ramri anga Mizoram-Cachar ramri rin ṭha tur leh, Mizoram 509 sq. mile lai forest reserve chhunga rin luh lo ni tawh pawh, Mizorama rin lut tel turin memorandum a theh lut a. Chu lehkha chu Home Ministry-in 17th January, 1976 khan a rawn chhang a. Hetiangin (vide Letter No. 13034/94/73-MZ/196 dt. 17.1.1976): ‘Inner Line Notification 9th March, 1933-ah khan Mizoram leh Cachar ramri chu tarlan a ni a. Kha kha North Eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971-ah seng luh a ni tawh bawk a. Parliament-in dan siama a lo tihngheh tawh rin ṭhat leh hi ṭul kan ti lo’ tiin.