EXAM PRESSURE
Kum 2024 high school leh higher secondary bchool board exam result-te a lo chhuak a, kan fate mark hmuh a sang tawh hle. Subject tina letter mark hmu vekte pawh an awm tawh a, distinction-a pass-te an awm ṭeuh a, first division an tam tawh hle. Second division leh third division phei chu an ni deuh vek a ni. A lawmawm hle. Chutih lain, la hlawhtling rih lote pawh high school-ah 26.63% leh HSS-ah 21.96% an la awm a; la hlawhtling rih lo kan fate chu an rilru a na hle ngei ang.
Facebook-a ka chhar, Singapore khawpuia high school pakhata an principal aṭanga exam hmachhawn tur zirlai nu leh pate hnena lehkhthawn hi, distinction leh first division-a pass thei lo leh exam hlawhtling rih lo naupangte leh nu leh pate hnem nan tarlang leh ila a ṭha awm e.
Nu leh Pate u, In fate exam chu ṭan a ni thuai dawn a. In fate’n an tih ṭhat in duh hle ang tih ka hria e. Mahse, hei erawh hi lo hria ang che u. Exam bei tur zirlaite zingah hian artist a awm a, ani tan chuan mathematics thiam a ngai ve lo. Entrepreneur a awm bawk a, ani chuan History leh English Literature-te a ngaituah lem lo. Musician a awm a, ani tan pawh Chemistry-ah mark eng zat nge a hmuh tihin kawng ro a su lo. Athlete a awm a, ani tan chuan taksa fit-na (physical fitness) chu Physics subject aiin a pawimawh zawk daih a ni.
In fate’n mark sang an hmuh chuan a ropui e. An hmuh loh pawhin, khawngaihin mahni inrintawkna leh an zahawmna an hnen ata laksak lul suh ang che u. ‘A pawi lo, exam mai mai a ni e’ tiin thlamuan zawk u la, exam aia hringnuna thil lian zawkte atana siam leh ruahman an nihzia hrilh ang che u. Mark eng zat pawh hmu se la, in hmangaih tho a ni tih hrilh u la, in sawisêl lo ang tih hrilh bawk ang che u.
Khawngaihin chutiang chuan ti ang che u. Chutianga in tih hunah chuan in fate’n khawvel an hnehzia in hmu ang. Exam vawi khat hmachhawn vang leh mark hmuh tlemin an duhthusam leh an thiamna bîk (talent) a lak bosak lo ang. Chuan, doctor leh engineerte chauh hi khawvela mihlim theite an ni tih ngaituahna nei miah suh ang che u. (https://steemit.com/steemstem/...)
“Netherlands rama sikul naupangte chu khawvela naupang hlim berte an ni,” tiin he thu ziaktu ṭhian pakhat chuan vawi khat chu a sawi a. A chhan chu, an nu leh pate’n exam-naah mark hmu ṭha turin pressure an pek loh vang a ni. A sawi zelnaah chuan, chanchinbumite’n top 3 nihna hauhtu sikul naupang an interview-naah, “Tlemin taimak han chhuah deuh ni la, topper i ni thei ang chu,” tiin a ngaihdan an zawt a. Ani chuan, “Topper nih chu eng atan maw? Lehkha chauh zir ka tum hlei nem. Dance leh thil dangte zir tel ka duh bawk a, hlim tak leh pressure awm lova ka nun hman ka tum asin. Chuvangin, lehkha chhiarna atan chuan tuna hun ka pek theih zat hi a tawkin ka hria,” tiin a chhang daih a ni.
Dutch professor pakhat fapa neih chhun pawh pawl 12 a pass a, a pass mark pawh a ṭha a, law school-ah emaw, medical school-ah emaw kal thei tur a ni. Mahse, chawchhûm leh eisiam hotu (chef) zir a duh zawk daih a. A pa chuan, “Ka fapa, kei, i pa hian professor hna ka thawk a, Dutch pawisa Euro ka hlawh a, nangin chef hna i thawk ang a, Euro i hlawh ve tho ang. Danglamna a awm lo ve. Chef school-ah chuan kal ang che,” tiin lawm takin a pawmpui theih thu ka ṭhianpa chuan a sawi tel bawk. Kan ramah ni se la chuan, “Professor fapa mal neih chhunin maw, pawl 12-ah mark hmu sang tho siin doctor emaw, engineer emaw zir lovin chaw chhum a zir zawk dawn maw?” tiin mak kan ti hlawm ngei ang.
Mark hmuh san inelna (competition) a hautak tawh hle. College leh university ṭhatea admission hmuh theihna tur te, all India service, central service, state service leh hna dangte hmuh theihna tura mark bituk zatte a sang tulh tulh bawk. Kan fate’n an tih ṭhat theihna turin nu leh pate’n pressure kan pe lutuk palh ang tih a hlauhawm hle. Tun laia kan fate chu nu leh pate’n pressure kan pek loh pawhin, anmahni duhthlannain lehkha chhiar taima an ni hlawm tawh. Naupang ṭhenkhat phei chu lehkha hlir chhiar mai lo tura hrilh an pawimawh tawh zawk a ni.
Zirlaite mahni intihlumna (suicide) hi exam result chhuah hun lai velin a tam duh ṭhin tih hmuhchhuah a ni a, a pawi hle. Chuvangin, Singapore principal thurâwn pek hi kan rama nu leh pate pawhin zawm ve thei i tum ṭheuh ang u. Board exam tihtlem zawk pawh a ṭha tawh mai thei. Ṭul lova naupangte tana pressure titamtu a nihna lai a awm tlat. Pawl 12 chauh hi board exam ni se a tawk. Pawl 8 leh pawl 10 pass-te’n zirtirtu, LDC, etc hnate an dil thei tawh chuang si lo.
Chu bakah, kan state-a high school, higher secondary school leh college zirtirtute hian thiamna leh nun puitlinna lamah an naupangte hruai lovin exam pass theihna tur leh mark hmuh sanna lam hawiin naupangte zirtirin an kaihruai palh ang tih a hlauhawm hle. Exam-a mark hmu ṭha em em si, thiamna (education) tak tak nei chuang si lo, nun puitling lo kan kawl ṭeuh ang tih a hlauhthawnawm hle bawk. Chuvangin, thiamna tak tak zirtirna school leh college-te an nih hlawm theihna turin sawrkar leh kan premier university Mizoram University-te hian nasa takin ṭan an lak a pawimawh em em a ni.
Zirnaa hlawhtlin leh degree neite hi a ṭha. Chutih rualin, khawvelah hian pawl 10 leh 12 pass lo leh, degree nei loh pawhin thawh theih tur hna tam tak a awm. Eng hna pawh thawk ila, Pathian hriatna leh ṭihna nena taima tak leh rinawm taka kan thawh chuan kan ṭha mai ang.
Lalpa chuan heti hian a ti: “Mi fing chuan a finna chhuang suh se la, mi chak chuan a chakna chhuang hek suh se la, mi hausa chuan a sum leh pai chhuang hek suh se. A chhuang apiang erawh chuan hei hi chhuang rawh se, kei Lalpa hi, ngilneihna te, rêl dikna te, felnate he leia hmang ṭhîntu chu ka ni tih mi hriat a, a hriat thiamna chu. Hêng thilte hi ka lâwm zâwng a ni si,” tih hi Lalpa thuchhuak a ni (Jeremia 9:23-24).
- Laiu Fachhai