Written by
- Sangtea Lalramsanga Pautu

ZÍRLAI (STUDENT) LEH ZÌRLAI (LESSON/ COURSE) I TI ZEL ANG AW

Tunlai hian mi ṭhenkhat chuan a thupuia kan hman, "zírlai" leh "zìrlai", Mizote'n noun thumal kan neih mek, a inzawma kan ziah ṭhat reng reng lai hi "zír lai, zìr lai" tih tur tiin "grammar evidence" nei ṭha inti deuhin an sawi leh zauh ṭhin. 

An ṭanchhanah chuan "lai" hmanga phrase siam theih hrang hrang, a titu mihring sawina – lam lai, zai lai, thawk lai, ei lai, kal lai, adt. leh kan thil va tih mek, object sawina – siam lai, laih lai, chhiar lai, adt. nen an khaikhin a. Chutianga "lai" nena noun phrase kan siama kan ziah ang chiah chuan "zír lai, zìr lai" tih tur a nih thu chu grammar thu dik tiin an tlangaupui ta a ni a. Tin, ngai teh, sawi dik, grammar man fuh, Mizo ṭawng siam ṭhatu an va han inti teh lul em! 

Puan ṭhui ka zir mêk a, "puan ṭhui zir lai" ka ni a, ṭingṭang perh ka zir a, "ṭingṭang perh zir lai" ka ni leh mai. Tin, Lem (milem) ka ziak a, chu thil chu lem ka "ziah lai" a ni a, tengtere den ka ei mêk a, chu thil chu ka "ei lai" a ni leh mai. 
A chunga "lai" nen kan thil sawi khi "noun phrase" an ni a, ziah zawm an ngai lo (thumal kha ziah hran zel tur).  

Hetiang phrase ṭawngkam ṭhenkhat hi chu kan belhbawm (compound) a, thumal thar kan siam ṭhin a. Hetianga phrase ṭhenkhat kan compound hian a anpui apiang kha compound zel tur tihna a ni lo. 

A bik takin sikul, college, university, adt. a a hun bituk chhunga zir tur chin nei, a hun bituk a zawh dawna pass leh fail theih exam hmachhawn ṭhin, marksheet leh certificate pawh neih theih (a tlangpui thu-ah), chutianga va inziak lût mihring chu "zírlai" tiin compound word atana kan neih mêk a ni. 

Chutiang bawkin chutiang zírlaite'n a hun bituk chhunga an zir tur chu "zìrlai" tiin compound word atan kan neih ta bawk a. Hei hi ei lai, siam lai, ziah lai, adt. phrase nen khan huang khata khung luih tlat chi a ni lo. 

"Thawk lai" an lo kal dul dul mai. 
"Zír lai/ zírlai" an lo kal dul dul mai. 
In thil siam chu 
"siam lai" har tak a nih kha! 
In thil zir chu "zìr lai/ zìrlai" 
har tak a nih kha! 

A ziah dan, a inzawm leh zawm loh chu thu hran ni se, compound noun atana kan hman hi chuan a chunga sentence kan dahho ang khi han thlir vang vang teh ang u; phrase nen chuan a inang lo ve ṭhin viau a nia. 

Kan sawi ṭhin pakhat belh leh lawk teh ang. Zírlai (student) leh zìrlai (lesson) ti-a compound word kan ziah hi grammar aṭanga ziah dan turah ziah zawm ngei ngei a ngai em? 

Ngai hran lo e. Compound word hi ziah zawm pawh a theih a, a dik tho a, ziah zawm loh pawh a theih, a dik tho. 

Chuti si, engati nge 
"Ziah zawm zel ang aw," i tih si? 

Ziah dan dik awm thei pahnih inkarah duh kan thlan a ngai a, kan ziah ṭhan dan sa, mi nawlpuiin kan pawma kan hman dan ni lai mek, MLC pawhin a pawma ziah dan tur a tih, compound word ziah dan dik thlap tho bawk si hi tuna atana ziah dan dik leh a hmangtu Mizo, thu ziak ṭhin zawng zawngte'n inang tlanga kan ziah zel theih nana ziah zawm hi dik leh ṭha ti kan ni e.