Written by
H. Lalthanliana Republic Veng
Aizawl

SORKAR MOTOR

Tun hma sorkar hna kan thawh chhoh ve vanglaite ka ngaihtuah chuan, tunlai ṭhangtharte hi kawng tam tak ngaihtuahin an fel ka ti ngawt mai. Keini ho hunlaia sorkar hnathawk hoin sorkar property kan dim loh bakah kan ren loh baksak zia ka ngaihtuah let phei chuan nasa takin ṭhangthar hunah hian hma kan sawn niin ka hria a, thildang chu sawi loh, hnathawh awlsam zawk nana sorkarin lirthei min kawltir kan han sawp duhdah dan ringawt te pawh kha ka ngaihtuah letin hma hi chu kan sawn khat niin ka hre ve tlat a ni.

Han ti ve khanglang ila, kan hunlai ve kha chuan sorkar motor a nih dek tawh chuan dim tumna te chu kan nei mang bar hlawm lo a ni ber mai a, duhna apiangah chin tawk reng awm loa hman zel mai tur ni khan kan hria a ni ber, khawi ilo kalna apianga hawl chhuah zente chu inthlahrun chu sawi loh intihtheihnan leh hawi pir nan tak kan hmang zawk a. Len vah nan te, chhiatni ṭhatni pawipang zawng zawng kal nante, inkhawmpui kal nan leh work camp kal nan te kan hmang a, a ṭhenin ramvah nan leh luikal nan te an hmang bawk a, ZRG ngeia sazuk kihreu han phurh haw bur bur maite kha thingtlangah chang lo Aizawlah ngei pawh khan ropui kan ti ṭhin khawp mai.

Tin, sorkar motor kawl tawh dek kha chuan naupang sikul kai hruai nana hman tur emaw kan ti deuh vek a ni ber. Khang hunlai kha chuan tunlai angin sikul ṭha a tam lo a, sikul ṭha awmna Kulikawn aṭanga Tlangnuam panna lamlian chho zimteah khan sikul kai hun vanglai chuan sorkar motor a inhnawh chho chiam mai ṭhin a, motora kalna nei ve lo naupang ṭhahnem tak kea kalte tan a hlauhawm hle thin reng a. Chuvangin ṭumkhat chu Chief Secretary in Mizorama hlemhletna do dan tur a puanchhuah zulzuiin Mizo Union Christian Democratic Socialist Party ho khan sikul kai hunlaiin volunteer duty insiamin sorkar motora zirlai naupang hruaite kha an lo chhinchhiah ta nghauh nghauh a, motor kawltuin a lo chhiar turin lehkha an sem zel bawk a.

Chumi thu chu khang hunlaia kartin chhuak chanchinbu lar ber ZOENG ah khan ‘Mirethei fa an chilhlum dawn’ ti khan a rawn chhuak ta uaih mai a. Chief Secretary in thupek tichhuak nghalin keini office pawhin kan hotupa hoin staff meeting kan nei nghal a. Kan agenda ber chu kan sawi ṭan dawn chauh tihah kan hotu pakhat a lo ding a “Ka motor kawl a ni a, ka thu a nia ka duh duhin ka hmang ang chu, ka duh leh che lo chang loin thlakhat ka dintir ang a, ka duh leh Ngaizel khamah ka va nam lum ang a, enge sawi tur an neih? An tihtur hre lo phengin enge chutia ka motor number te an lo chhinchhiah an zak lawm ni, tihtur dang an hre ngang lo em ni?” a ti ta phiar phiar mai a, a thusawi chu kan pawm tlan zawng tak a ni chek a niang chu, thui pawh sawi chhunzawm loin kan ṭin leh ta mai a ni. Kum 1982 a GAD Secretary in rikrum thilah lo chuan sorkar motor hi office hunchhung piahlamah a kawltu officer in thildang engahmah an hmang thiang lo tia thupek a tihchhuah copy te pawh file ah kan kawl ve reng kha a ni a, mahse tumahin chulam pawh chu kan sawi ri ta lem hlei lo a.

Khatih hunlai khan kan engineer ṭhian pakhat chuan sorkar motor a nau kan hruai theite chu hah taka lehkha kan zir rah a nih thu thiam takin a sawi ṭhin a, fing kan ti khawp mai, a ngaihtuahna kha hetiang kawngah hian keini ngawt ai kha chuan a lo advanced deuh pawh a ni mahna le. Sawi leh sawi hnu, khang hunlai kha chuan kan rilru puthmang kha a la hniam lehchhawng viau mai a, ziahbo dan hriat phawt chuan bulldozer pawh ziahbo mai tur ti a infuih hunlai ngang kha a ni a, zep thu a cheng lo a sorkar officer tam zawk te pawh kha kan la civilize tehchiam lo a ni ber mai a, kan tih tawk vel kha kan ti a ni ber mai.

Tlem lai aṭang khan kan veng aṭangin Saikhamakawn lamah exercise ka la haw lam hi Kulikawnah thingpui in in ka chawl haw zauh zauh ṭhin a, sikul naupang hruai an rawn che chhuak ṭan a, an rawn inzui duah duah mai ṭhin. Traffic police fel tak pahnih hian Tlangnuam lam pana kalte chu tunhma anga innawr buai ngai lo in Upa Thanṭhuama kawt lamah an lo hui thla zung zung mai a ni. Ka han thlir ṭhin a, naupang hruai motor chuti zozai inzui kawi duah duah zingah chuan sorkar motor hmuh tur hi a awm tawh lo tluk a ni ber a, sawi tur ting chuan Raj Bhavan motor leh Assam Rifles motor hmuh tur a awm a, anni hi chu thuhran lo ni ta se. Tin, police motor niawm tak pahnih khat hmuh tur a awm leh zauh ṭhin bawk. Car sei pakhat, AMC tih intar, AMC a thawk tu emaw official car niawm tak, designation plate te pawh inbel var ve va mai erawh hmuh tur a awm ziah mai thung a, private motor chuti zozai zingah chuan a langsar ṭhin hle mai a, mipui aṭanga chhiahkhawn ṭhin tute tih atan thil inhmeh pawh a ni lo a, tin, a kawltu hriatpui lohin driver in a fate hruai nan a lo hmang ṭhin zawk a nih phei chuan Council pumpui tan mipui laka mualphona a nih ve avangin rang taka khap chi niin a lang.

Chu AMC car tih loh phei chu mimal motor a ni ta deuh vek mai, sorkara nihna pawimawh tak tak chelh ka mi hriatchian Joint Secretary tihte leh engineering dept. lama SE te meuh pawhin an private motor hmanga an tu leh fate an hruai han hmuh te leh officer ṭhenkhatte phei chuan taxi leh two wheeler a an rawn hruai diah diah mai han hmuh hi chuan tunhma lamte ka ngaihtuah let a, Mizote hi kan lo va changkang ve ta em ve aw, kan rilru a lo va pangngai ve ta em ka ti a, kan thianpa fiamthu ang deuhin hnuk te hi a ulh lek lek ringawt nia mawle! Heng thil hi tunhnaia thleng thar thut ni lo in hun engemaw ti aṭanga inṭan daih tawh a ni nghe nghe tih ka thingpui in ṭhinna nuin min hrilh chu ka pawm zawng tak a ni a, “Tunlaiah mi an changkang tawh a, tumahin sorkar motorin fate an hruai duh tawh hleinem” a ti ve tlat.

Tunah chuan officer tam zawk chuan loh theih lohna in a tlakbuakte a nih ngawt loh chuan nau hruaina te chu sawi loh, kohhran leh khawtlang thilah pawh sorkar motor an hmang duh meuh tawh lo. Kan ṭhian pakhatin fiamthuin “Sorkar motor hmanga rawn inkhawm tlat chite hi rawngbawlna chanvo kan pek chhung chuan keini kohhran chu mihring mithmuhah leh Pathian mithmuhah pawh kan sang vak lo ang” a ti ṭhin a, ngaihtuah zui theih tak a ni. Mipui mitmei venna nei lem lo a langsar taka eirukna chi khat a ni miau mai a, eng ang pawhin insawithiam tum mah ila miin an pawm tawh lo a ni ber mai. Mipui mimir rilru puthmang hi a danglam ta khawp mai a, keini ho hunlaia kan intihtheihna ang ṭhin kha tunah chuan thil zahthlak a chang chho ta mek a, pate motor kawl hmanga lo intihtheih ve ringawt te, pasalte motor kawl hmanga lo hawi pir vel leh nupuite motor kawl hmanga lo in lak bora ve ringawt hun kha a liam mek a ni.

Ka pension dawn hnaih lamah khan ṭumkhat chu district pakhat tlawhin kan zin a, bawrhsap nghet an neih loh avangin district dang aṭangin bawrhsap pakhatin a lo hmui mek a. A hmuitu chuan chu district bawrhsap office a motor te chu uchuak takin ama mimal thilah a lo hmang vak vak mai hi a lo ni a, an motor ṭha ber, bawrhsap hmasa ten an uluk ber ṭhinte chu bawngek phurh nan te a lo hman sak rawl nen, thawktute lungawi lo in keini ho chu min lo hrilh ve tliar tliar hlawm bawk si a, Aizawla kan let leh hnuah file ah kan ziak ve ta a, bawrhsap thar ruat a nih hma chu an motor engemawzat leh driver chawpin Aizawl lamah hotuten an la rih ta hial nghe nghe a, bawrhsap thar an neih hnuah chauh an release leh ta hlawm a ni. Chumi chu a lungawi lo hle tih thawmte pawh kan lo hria a, a pension hnuah thil ṭha duh pawl eng engah emaw te pawh a han inrawlh ve ṭhin tak naa, rilru hian mi tak takah a chhiar thei tawh lem lo.

Kawmchhakpa hian a sawi ṭhin a, sorkar motor a kawlna rei ve tawh zia leh a pension dawn ṭep thlengin chhungkaw thilah takngial pawh han hmang ve dawn se inthiam lohna a neih nasat ṭhin zia, chutih laiin tute emaw chuan motor an han kawl pha ve ṭan dek dek a, a pa ro a khawm ta emaw tihturin inthlahrung lem hauh lo in an hmang nghal bawrh bawrh mai bawk si a mak a tih ṭhin thu a sawi. Amah hi ka hrechiang a, a dik pawh ka ring khawp mai. Heng thilah hian a pawimawh ber chu rilru puthmang hi a ni ber mai a, kan moral ah hian a innghat thui hle mai. Sorkarin circular leh notification te tichhuak fo bawk mah se a deldulna remchanga hmang thiam tak hi kan awm zel a, loophole lah a awm lo thei si lo a, chu chu mahni ṭanghma hai thiam tan chuan hmanraw ṭangkai ber a lo ni bawk si a, mahni lam harsatna chauh hre ranin inthiam chawp chungin dan te hi chu kan bawhchhe zar zar mai a ni. Mizote hi inhriatthiamna ngah kan ni a, hotute bulah tuin emaw thiam taka a harsatna a han sawi zar zar tawh hi chuan ‘aih’ lo tih fo lah nuam kan ti hlawm si lo a, rilru hmin zan lo pawhin kan lo ‘aw’ leh mai ṭhin a. Hotute bulah mahni tana harsatna sawi thiam takte lah hi officer fel leh ṭha pawl an ni duh lo fo lehnghal.

Tunah erawh chuan ṭhangthar officer fel tak tak an lo chhuak ta zel a, mipui lam lahin chhiah an pek tlingkhawm te hi tute emaw nawmchenna mai mai tur a ni lo tih kan hre chiang zel bawk a, mipuiin chhiah kan pe tam tawlh tawlh ang a, sorkar motor hman sual tihte hi chu a bo tawlh tawlh dawn a ni. Mipui kan harh miau chuan sorkar hnathawkte pawhin awmdan an thiam chhawm mai a ni. Tunah pawh a nawlpui chu an fing tawh a, Aizawl khawpuiah ngat phei hi chuan officer zinga sorkar motor la hmang duhdah ho hi chu, tun kan ṭawng lo haw lo se, thingtlang aṭanga rawn insawn thar awmdan chintawk la man thiam lo an nih loh vek pawhin a hnukhawi deuh chi an ni duh khawp, mipuite i harh zel ang u.

- H. Lalthanliana

Republic Veng, Aizawl