Mizovin farmer kan tihte hi tute nge ?

Mizoramah hian farmer kan han tih mai hian leilet nei te, huan neite hi kan kawhtir ber niin a lang a. All Mizoram Farmers Union-ah pawh hian hmasang
aṭanga Mizorama Farmer nghet ber leh tlo ber tlangram lo neitute hi a dan chuan a huam tel tho naa; a ngaih pawimawh ber leh hma a lakpui berte anni em ka hre lo. Pu J. F. Laldailova Dictionary kan en chuan,‘Farm’ chu thlawhhma, leilet leh ran huan, tihnate a ni a. Chuti a nih chuan kan tlangram loneitute hi keini ramah chuan a tum (focus) ber te ni mai awm tak a nih zawk laiin; Zoram mipuite hian ‘farmer’ kan tih hian kan tlangram lo neitute kan kawhtir chiah lo a ang deuh.

Tlangram lo neih bawk hi ka sawi leh dawn: Kan kal kawngah a kaihhnawih lo langte ka bawh zui bawk ang. Tlangram lo neih theihna ram kan neih dan khaw tlemte han thlir lawk ila: Saichal khua chuan kum sawmah an nei chhuak a, Chhawrtuiin kum sawmah, Vanchengpuiin kumkuaah, Khawhaiin kum riatah, Tualtein kum rukah, Ngopaah Lo number pawt 350 anni a, kum 10-ah an nei chhuak, Darlawnah In 70 vel chauhvin lo an nei a, Kum 7 velah an ram an nei chhuak a. Kan thingtlang khaw hrang hrangah kan vaia kan intawm ram hetiang tiat kan la humhim thei hi lawmawm ka va ti em. Zo khawtinte i ṭang sauh sauh teh ang u, heng hi nei lo ila chuan mi chhumchhia leh hmeithaite, mahnia ram nei ve thei ngai reng reng lo turte chan tur hi ngaihtuah teh u. Ram bik neih a tha kan ti a, kan sem a. Ṭhenkhatin Teak leh thil dangte pawh kan ching a, a puitlin hmain ei harsat avangin mi hausa hnenah hralh a ngai leh si a. Hman tuk ka in leng pa chuan ram a lei tam tawh ho a sawi a. Mahse a duh thua a lei chu pakhat chiah niin a sawi. A dang zawng zawng chu mi harsaten an harsat vanga an hnawn luih vek niin a sawi. Chung harsatna avanga an ram hralh ta te chu khawi maw laiah ram nei lova insawi a, ram kan pe nawn leh zel a nih phei chuan kum tam ral hmain kan ramah hian Landlord tam tak kan siam ang a. Kan lo neih theih ram, kan vaia kan intawm hi kan tiriral ang a. Kan tu leh fate chu ram nei lo, mi hausa rama inhlawh kual tur an la ni mai dawn a ni.

Sawrkar leh khawtlang hruaitute hian an ngaihtuah chian a ngai khawp mai. Heng thlawhma neih theihna ramte hi sem ral mai mai lovin humhalh ṭha ila. Buh leh sum chang thlai an thar hlawk theihna tur leh an thar te thlawh lai ngeia an hralh theihna tur ngaihtuahpui ni se la. Chutiang a nih theih nan thingtlang lo neitute awmna khuaa an thlawhhma zau zawng zawng khua aṭanga kal pawhna Motor kawng,(Link Road) siamsak ni se la. Tichuan an fur thlai leh Sawhthing thar chhuahte pawh thlawh laiah ngei an hralh tawh ang a. An buh thar te ko va phurh ngai lovin In an thlen thei tawh ang a. An lo (farm)-a feh turin Lir thei chi hrang hrangin an liam zut zut tawh mai ang a. Nula tlangval feh kawnga in chhawm ṭhinte kha Bike-in an in phur tawh ang a. Chutianga kan tlangram lo neih kan tih changtluna, eizawnna ṭha zawk a awm phawt chuan exodus ropui, khawpui tawt lutuk chhuahsan a, mi in hnuai luah lo va, mahni in leh lo neih theihna ngeia awm duhin khawpui kan chhuahsan ruih ruih mai ang. Chu chuan khawpui chep lutuk nasa takin a tizia awm ang a. Mi harsa eizawnna mumal nei lo leh in hmun nei lo sawrkarin a buaipui em em te hi an fihlim duak ang.

Chumi kawnga a kaihhnawih pawimawh tak lo lang kan hma tel duh chu ‘Kan in luah tirte hi a ni’. Thingtlang lo neih kan sawichhiatin a nghawng tha lo deuh chu: Ei zawnna mumal nei chuang si lo va khawpuia pem luh a ni. In nei si lovin mi Inhnuai man to tak takin kan luah a. Kan in luahte lah chuan Ek-in ṭha pawh a nei lo va, inbualna a mumal lo va, tukverh hawn ṭhat theih mang loh; tui chhe paihna tha bawk si lo; bang chhak lah lei bang rin, fur laia hnam deuh roh, huh chur reng mai, a rawn min ang tih hlauhawm bawk si, chutiang a ni chunga In neitute mitmei ven reng ngai nen. Kan In inluah tir tam tak hi chu mihring khawsakna awm pawh a ni lo. Khawsak loh theih a ni lo va kan khawsa mai mai a ni. Chungtiangah chuan In hlawh chawpin kan khawsaa, inhlawhna hmuh loh chang chuan mangan thlak tak a ni. Ei zawnna thianghlim leh thianghlim lo pawh thliar a harsa tawh a nih hi. Chutiang dinhmun aṭang chuan nunphung pangngai leh standard vawn a harsa em em mai. Kan tlangvalte lo sual deuh leh, nu leh pate lo hlemhle deuhte hi dem mai hleih theih pawh an ni lo ve. Hetiang hmun hrehawm taka awm reng ai chuan thing- tlang lo neih hlawk zawk leh hahdam zawka siam a nih phawt chuan mahni in leh lova awm turin mi tam tak hi an chhuak duhin ka ring. Sawrkar leh AMC-te pawh hian In luah tura In neituten an tihte hi a standard siam sela, mihring luah atan a him em? a hrisel tawk em? Choka, Bedroom, leh sittingroom a nei em? Tui chhe paihna a tha tawk em? tukverh a awm tha tawk em? tihte enfiahin dan siam sela, AMC/Sawrkar approve loh chu luah theih loh ti hmak sela ka va ti em!!

Kan subject aṭanga lo lang tel leh tlat pahnihna chu, ‘Mi retheite tana in sak’ hi a ni. Tu sawrkar tih nge ka ngaihtuah lo. Mi rethei hmangaihna aṭanga tih chu a ni phawt mai, chu rilru chu a tha e, amaherawhchu mi rethei awmkhawm ti a mi’n an sawi tur veng siam ngawt mai hi thil tha ber a ni em tih ngaihtuah chian ava ṭha em!Mitdelte leh bengngawngte school hran bika kaltir chu anmahni an indah hniamin, mi pawhin kan en bing ang ti a integrated school-te an ruahman laia, mi rethei chenkhawmna tur in lo sak hi a fuh chiahin ka hre lo ve tlat. India state danga an lo tih tawh an hlawhchham tawhna a ni a. Rel kawnga tlan paha kan hmuh Andhra Pradesh kawng sira leirawhchan inte tak te te an sak, luah lohva tawl ta mai maite khu, mi rethei In an saksak a nih khu. Mahse an hmun thlan chu mi retheite tana ei zawn theihna hmun a ni lo. Eng nge a chhan? an eizawnna tur awm hek lo. Ram an nei si lo va, mi hausa hnena kut dawh leh inhlawh a eizawng an ni a. Chung mi hausa awmna khawpui aṭanga hla te khuaah engtin nge ei an zawn ang. Keini mi rethei in sak pawh hi thlir ta ila. A bul velah eizawnna tur a awm si lo va, Aizawl khawpui a la hnaia a ziaawm e. Mahse chu ai chuan Lo (Farm) an neih theihna tur, huan an neih theihna tur, anmahni thlawh hma ngei an lak theihna tur ram awmna thingtlang khuaah engati nge kan saksak mai zawk loh. Ruahmanna chu a tha kan hmun thlan erawhin a zir lo a ni. Khawpuia inawmtir tumna kan nei lian lutuk ni deuh lo maw!!

Nikum hmasa fur lai khan thingtlang khaw pakhatah khawmpui kan nei a. Hualtu khua aṭangin hmeithai pakhat hian Lakhuih thei a rawn phur nghek mai a, kan leisak hlawm a. A chanchin ka’n zawh chuan thingtlang aṭangin Aizawl-ah khawsak a awlsam deuh takin tia pem lut an ni a. A lo awlsam si lova, mi In luah hawhin, a faten damdawi an ti ve ang tih hlau zek zekin, ei zawnna mumal nei thei si lovin, rilru hah takin a awm ṭhin a. Thingtlangah mahni in neih theihna, huan neih theihnaah ka pem let leh dawn tiin Hualtu VC-te a dil a lo ni a. Annin In hmun chuktuah huan zau tawk tak neih theihna an lo pe a, chu huan chu taima takin an enkawl a, Lalkhuih thei hralh tur tam tak an thar thei ta a lo ni reng mai a. Rilru zalen zawkin tu mitmei mah veng lovin, ei zawnna thianghlim taka ei zawngin mahni In ngeiah a fate nen hlim takin an khawsa ta.

Zalen taka eizawn theihna tur ram kan vaia kan inṭawm, tu ta bik mah ni lo kan nei kan vanneihzia hi i ngaihtuah teh ang u. India state danga eizawnna tur ram nei tawh lote tan phalsak ta mai ila, kum khat chhungin kan ram hi an dap nghal tlat ang. Buh kham tharna tur lo nei ila, chutah vek chuan a khatin sawhthing a chin theih a, hmarcha a chin theih bawk a, chhawhchhi a chin theih a, chu bakah fur thlai tin reng sum chang thlai a la chin tel theih bawk. Sawrkarin kan thlawhhma (Farm) a fehna tur motor kawng min sialsak bawk ang a. Kawng kal hah ngai miah lovin hna kan thawk ang a. Kan thlai tharte a hmunah kan hralh tawh ang. Kan thlawh hma (farm) ngeiah kan thawh rah sum kan dawng ang a. Chutiang tih theihna tur ram kan nei kan vanneihna hi hriain intodelh nan leh dinhmun tha zawk siam nan i hmang ṭangkai teh ang u. Kan sawrkar hian kan farmer hlun tlangram lo neiha eizawngte tanpuina tha leh ngelnghet zawk ngaihtuah sela, sum erawh chu sem hauh lovin, chutichuan, khawpui lama In leh lo mumal leh eizawnna mumal nei lo tam tak hi a hip anga, khawpui kan bye bye ang a, Ex Minister Saikapṭhianga pain a tih angin ‘Aizawlah ka awm peih lo, balhla in bunna khua, keinin a buin kan in chhawp si’ kan ti ve mai dawn alawm.

- Commissioner Lalkiamlova

Tuikual South