Written by
-

Cordyceps Pá lei theih tura buatsaih a ni

He thuziak hian tárlan a tum ber chu, India hmarchhaka kuthnathawktute’n ‘Pá Khawi’ hmanga eizawnna bulfûk an ṭan theihna tura hmalâkna hi a ni. Prof. Sandeep Das (Dept. of Biotechnology) & Dean of Bodoland University, faculty of science and technology hi he zirchianna kalpui a nih theihna tura súl lo su hmasatu a ni. Khawvêl ram hrang hrangah zirchianna neiin; a lo zinchhuak tawh ṭhin a, kuthnathawktute hnênah pawh : basic mushroom, advanced mushroom leh super mushrooms in vivo, in vitro leh commercialization thengin zirtirna a lo neihpui tawh ṭhin a ni. He thuziak hi Prof. Sandeep Das-a’n hlawhtling taka zirchianna leh enchhinna a neih aṭanga tárlan a ni. Prof. Sandeep Das a hi St. Paul’s Higher Secondary School, Aizawl aṭanga matric pass chhuak niin 1993 batch a ni.

A chungchang tlem
Pá hian protein, vitamins, minerals leh anti-oxidants-te a nei a. Chu chuan hriselna atâna chaw ṭha leh chakna tam tak min pe thei a ni. Cordyceps-te hi parasitic fungus, chi hrang 400 chuang khawvêl ram hrang hrangah hmuhchhuah a lo ni tawh a. Chûng zînga a tam ber chu rannunga parasitic-te leh rannung aia lian zâwkah te leh fungi-ah te pawh parasitic tlêm azâwng hmuhchhuah an ni hlawm a ni.

A ṭangkaina
Cordyceps hi áwmná, khuh benvawn, thâwk lama harsatna nei, kãl ṭha lo, zuncheh, mipatna lama harsatna nei, taksa dawldâng, lung lam ṭha lo, thin ṭha lo, luhai, chau ngawih ngawih, ri hriatna lama harsatna nei, taksaa thauchhia nei leh opium ngawlveite tâna damdawi ṭha tak mai a ni a. Taksaa natna dotu ṭha tak mai a nih bâkah, infiam mite tâna chaw ṭha, kum phu lova taksa tilang tar thei laka vêngtu, nunna pawtseitu, thin tâna damdawi ṭha leh thinlian laka vengtu damdawi pawimawh tak mai a ni. Cordyceps hi chi hrang 400 chuang hmuhchhuah tawh a ni a, Cordycepssinensis leh Cordyceps militaris-te hi hriselna kawnga hmanraw pawimawh tak a nih avangin zirchianna neih a lo ni tawh bawk.

Cordyceps tualṭo pangngai takte hi chu hmuh mai a harsat bâkah, laboratories lama khawi pun tur hian a la hautak hlê bawk a ni. Cordyceps-te hi immuno-modulating effect, anti-aging, antiviral leh energy booster effect a neih ṭhat êm avang hian ‘Super Mushroom’ tia sawi a ni a, zirchianna neih niin pho lan pawh a ni nghe nghe. A man pawh a to thei hlê a, a rova bûkin KG khatah Nuaih 8 mante a ni. Vanneihthlâk takin, DBT-Gol Technology Incubation Centre on Mushroom, Bodoland University hian a khawina hmunhma leh dah ṭhatna turin, laboratory pawh kum 2017 aṭang khân an lo peih fel tawh a ni. Scientific paper an buatsaihah pawh, H1N1 leh influenza virus tâna damdawi ṭha tak a nih avang hian huamzau zâwka a darh theihna turin hma an lo la tawh bawk a. Kum 2012 aṭang khân laboratory lama dan pangngai taka enchhinna leh zirchianna nei turin an lo seng lût tawha ni. 
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25037880/

Cordyceps Pá khawi, a hun chhung leh a buaithlaknate
Ni 60 chhûng hun a duh ve a. A puitlin theihna tur atân hian a hun taka êng leh thim (photoperiod), a khawina chemical hman ngaite leh a tihṭona tur phui tak (encapsulated environment) a mamawh a. A chhehvêl hnaia awm thlai dangte aṭanga chaw insiamna tur atâna an mamawh chhêkkhâwla lo ṭawmpui ve mai thei a ni. A khawi puitlin theihna tur atân hian vegetative, egg & dead pupa, only egg and alive pupa (natural host)-te a mamawh a. Mihring puitling pangngai hian 0.5 aṭanga 3gm a ro hi an mamawh a ni. Cordycepro 150gm hi a mi nâwlpuiin chakna thahrui kan mamawh ṭhin chu a ni.

Lei theih tura buatsaih
Pá hian damdawi lamah hlutna thûk tak a lo nei tawh ṭhin a, darhzau zêl turin hralh chhuah lam thlengin theihna nei a ni. A ṭiak tir aṭang hian hralh chhuah theih a ni a. Cordycepin azirin hlut dan hrang an nei ṭheuh a, khawvêl puma a man zâtpawh hi a danglam thei hlê a ni. Khawvêl huapa a man hi a vegetative or egg and dead pupa or only egg or alive pupa an nih dan azirte hian a danglam ve thei a ni. Cordycepin azirin a man pawh hi a inang lovin, Nuai 8 aṭanga Nuai 9 thleng pawh a ni thei a ni.

Engtin nge kan ṭangkaipui ang:
Tûn dinhmuna Covid-19 hmun hrang hranga kan tawrh mêk avang hian, kan ni tin ei leh in tur kan ngaihtuah mêkna kawngah a chi leh hnahte hi khuahkhirh hrih an ni a. Hei hian a nghawng thlen pakhat chu chhûngkaw tam tak, ramhnuai lama ei leh in tur ngaihtuaha innghatte hi an ni ngei ang. Pà khawi leh hralh chhuah hi eizawnna ṭha leh awlsam a nih mai bâkah thawhtheih awlsam tak a ni bawk a. A khawi puitlinna kawngah pawh hian sik leh sâboruak danglam bik mamawh hran lovin; mihringte khawsak theihna boruak, sik leh sâte chu a ṭawmpui ve mai thei zêl a ni. Thil harsa a ni hran lova, awmze nei taka thar chhuah a nih theihna tur atân hian a mamawhna neih ang erawh kan hriat a pawimawh hlê thung a ni.