CAB (CAA) CHUNGCHANGA KA MIMAL NGAIHDAN

Kan ram hi hun rei tak chhung independent suala kan buai hnuah, kum 1986 khan India sorkar laipui nen inremna (Peace Accord) sign a ni a, February ni 20 1987 khan India ram Constitution 53rd Amendment hmangin Mizoram chu Indiarama state 23-na ni tura puan a lo ni ta a. Khami ni ram puma kan lawm dan te kha a hre pha chuan in la hre reng awm e. Kum 30 chuang India ramah federal state kan ni tawh chung hian kan in zirtir dan, in hrilh dan, ngaihdan leh pawm dan dik loh vang nge ni, India ram mi ni lo anga inngaihna nei kan la ṭhahnem hle mai. 

Chutiang rilru pu zinga tam tak chu kan ram buai hre pha map lo an nih a rinawm. Kei pawhin ka hriat theih chin chu curfew an puan laia Aizawl Bazar pui vela naupang rualin Zorro Pistol hmanga kan in rallem chan lai sipaihovin min hnawt haw ṭhin kha a ni mai awm e. Ka pa hi MNF sipaiah a ṭan vangin a malpuia kah hliam tuar a ni a, a u phei chu a lal pawl niin India sipaiin an kap hlum ta nghe nghe a ni. 

He kan ram buai vang hi a ni thei awm e, hnam dang, a bikin vai huat hi kan awlsam khawp mai. A sapṭawng takin kan racist viau niin a lang; mahse mingo erawh kan ngaithei leh phian lawi thung a. Vai huat hrim hrim hi kan thisenah a bet laklawh ti dawn ila, ṭhalai vai haw ve hrim hrim tam tak hi buai hre pha miah lo an nih a rinawm. Buai tuar pha tan erawh vai sipaiin kan pi leh pute, kan Mizo puite kut an thlak dan an hre pha ngei ang a, an huat a reh

lo a nih pawhin ka hriatthiam pui viau mai. 

Engpawhnise, remna a lo thleng a, India ramah state meuh kan lo nih ve takah chuan India mi kan nihna pawm ve mai hi kan tihawm tak ni turah ka ngai. Independence te kha lo sual hlawhtling ta ila eng tak nge kan thlen chin ni ang? Kan political leaders leh ‘sem policy’ hmanga an mi leh sate min veh thlem ṭhinte han ngaihtuah hi chuan kan nawi niaih niaih viau mai lo’ng maw? Ka ngaihdanah chuan Pathian hian Independent state ni tura min duh a nih chuan India kan do lai khan min hlawhtlin tir ngei ka ring ve tlat. Mahse kan tana ṭha tur zawkte pawh a ni mahna, lungawi takin kan hruaituten inremna an lo sign a, India khua leh tui nghetah chhiar kan ni chhunzawm ta a ni. 

India mi ni lo tlata inhriatna rilru pu hi kan la ṭhahnem viau mai. Kan independent thei chuang hrih lova, eng ram mi nge nih kan duh chuang ang le? China rama in rin luh kan duh ve ngawt a nih chuan sakhaw zalenna an rah beh nasatzia te, tun hnai maia Hong Kong buai dan te kan hre ngei ang a; Tibet ram an awpbeh dan te thleng hian kan hre ngei tur a ni. Myanmar ramah in rin luh duh ve ngawt ta ila hmanni lawkah an ram mi kan hnawt haw chum chum a nih kha! Kan ṭhenawm pakhat zawk Bangladesh phei chu kan la ngaisang lo ve khanglang lehnghal (Development Index-ah India min lehpel daih tih te hi kan hre tur a ni). 

Ka ngaihdanah chuan India Consti­tution hnuaia awm hi keini ram mipui uihum zat lek tan chuan a him ber niin ka hria. Chuvangin, vai kan tihte hian min pawm emaw pawm lo emaw, Indian kan nihzia nasa zawka lantir hi kantih tur a ni dawn lo’m ni? India rama kan tel vanga hlawkna kan tel tamziate hi chhiar thiam a ṭha hle in ka hria. Income Tax pawh chawi ve miah lo hian state dang hausate thawh khawm zar kan zo nasa em em a, thawh chhuah mumal kan nei lova, Medical College phei chu pakhat kan nei ṭan ve leih leih chauh a nih hi. 

Kei ngei pawh State quota-in phai rama Medical College ṭha-ah doctor ka zir ve theih phah a, Scheduled Tribe ka nih anga ka chanvo ka chan ve liau liau a ni. Hnam dang ka zirpui tam zawk chu entrance test kaltlanga rawn zir an ni thung. Chutiang avang chuan a tirah chuan min helh ru viau, ngaihtuah chian chuan an thiamawmna chen pawh a awm; min hmu hniam a ni tih pawh an tilang fo. Mahse chu chuan anmahni huat let min zirtir lova, huat aiah anmahni aia taima zawk, thiam zawk nih duhna thinlung min pe a ni. Chutiang chu ka ni thei tih an hriat chinah chuan a tira min ngai thei lotute ngei pawh exam dawn meuh chuan ka bula zir an inchuh titih ta zawk nia. 

History kan zir aṭang te in India ram constitution a him ka tih chhan chu, sakhaw hrang hrang zalenna, intluk­tlanna, hnam chak lo zawkte hriatthiamna thukte a awm vek a, chu vang renga Article 371 pawh siam an ni. Tuna BJP sorkarin Jammu & Kashmir duh thala a han ṭhuai let thlir hi chuan an duh ang chu an kalpui hmiah hmiah a ni tih a lang reng. India khua leh tui nih theih dan, fing taka sakhaw behchhan a, sakhaw thliarhranna rawng kai zep ru chunga India constitution laimu tidal zawnga khawih danglam tum a, he Citizenship Amendment Bill (Act lo ni ta) an han pass rup mai hi chu do loh chi-ah ka ngai ve tlat lo. 

Mizo ka ni a, Aizawlah piangin seilian mahila Serchhip District hi an rilru a nat chuan ka na ve dawn lo’m ni? Chutiang chiah chuan India ram state dang mipuite an rilru a nat chuan ka na ve dawn lo’m ni? Tuna CAB (CAA) in min ‘exempt’ tih lai tak phei hi chu ka ngaihtuah chian poh leh India khua leh tui takah min ngai lo emawni ka ti hial zawk nia! Khawnge intluktlanna chu ni ta? Min exempt avang hian kan lungawi ngawt dawn em ni? India ram constitution a secular lungphum an sawi nghin vang zawk hian kan do tur a ni dawn lo’m ni? 

Engpawhnise, Lok Sabha a kan MP neih chhun Pu Rosanga hi Election campaign laiaa au hla kha "CAB hi a tawp thlengin ka do dawn" tih a ni. "Min exempt chuan ka do lovang" tih a sawi reng reng lo. Pathian rawngbawltu ṭhin a ni a, a thusawi-ah ding nghet turin ka lo beisei lian hle. Mahse a pawimawh hunlai taka a intiamna ang lo taka CAB a support leh si kha a ni min tinatu zawk chu ni! Kan hnam hian hruaitu ‘hero’ tur, mi nghet cherh chawrh kan duh a, kan mamawh a, kan tuihal a ni. Kan beisei sang lutuk ti te pawh in awm mahna; kan beiseina a san loh chuan eng tin nge hruaitu ṭha leh huaisen kan neih theih reng ang ni? 

Kan state hi kan pachhe em a, central sorkara innghat lo thei lova kan khawsate hi a tlawm ngaih thlak ṭhin hle. CAB (CAA) hmanga vuak dup kan nih dan phei hi chu a na zual khawp mai. Chuti chung chuan kan do ang kan tih chuan retheih phah dawn mah ila do mai ila; chu zawk chu a ni keimah ang bawka he rilru pu mi te hian kan duh chu ni! 

Mizo kan nih angin kan retheih emaw pachhiat ang ang pawhin kan zahawmna humhim hi ka mimal duh dan a ni. CAB (CAA) kan duh loh hian ruling party kan do tihna a ni lo ve. Kan ram hruaitute pawh kan ṭawngṭai sak zel ang che u.