Written by
- Lalrinliana Colney
COMPENSATION UM UCHUAK ṬHIN MIZOTE
Ṭum khata han hausak hluai chu a chakawm bawk a, compensation a awm thei dawn a nih chuan, kan inchuh luai luai mai ṭhin a nih hi.
Compensation kan lak dan: Zep nak emaw, Tuirial Hydel Project leh, Lengpui Airport siam dawn ṭuma compensation kan inchuh nasatzia kha! Tun hma lama ram nei sa lo pawn, thiltihtheihna hmangin, ram kan nei sup sup a, bill a tam lehzual theih nan, huan tlai leh teak thing lian sa lo phun chawp duh velte pawh kha sawi thawm awm a. Hlawkpui tak tak pawh kan awm nual kha. Keini ang mi thil ti thei ve lo chuan, kan pute aṭanga phai huan min rochun, serthlum rah pawh kan lo ei ve hluam hluam tawhna ni mah se, compensation dawng thei lo pawlah min dah laiin, a ram pawh tun thlenga la hmu lote khan, an tel lawih bawk si a. Kan rorel dante hi a nuihzatthlak mah mah zawk.
Central sum hman tur a nih vangin, hleihluak tak maiin compensation lak kan tum a, khaw hmu lo leka kan duham ṭhinzia hi chu zep theih pawh a ni lo. Hetianga chet vel hi chu, zah nachang hre ve tawh ila a duhawm khawp mai.
Development daltu: Hmana PWD Officer pakhat thusawi ka la hre reng a. Thingtlang khaw pakhat kal pawhna tur an survey a, compensation pek tur a tam lutuk avangin an lu a hai a, sorkar aṭanga sum hman tur kha Rs. nuai 50/- chauh a awm si. Compensation sem vek chuan Rs. nuai 100/- lai sen a ngai dawn a.
An mangang lutuk chuan, khawtlang hruaitute an ko khawm a. Kawng an mamawhzia te, tuna sorkarin a sunction laia an khawih theih loh chuan, an khaw tan a la pawi theih dan tur te, tuna compensation an dil ang ang an pek vek chuan, hna thawhna tur a awm dawn loh thute an hrilh te te a. Compensation tlem thei ang bera siampui turin an nawr a. Khawtlang hruaitu hmalakna azarah, compensation la duh lo tam tak an awm tak avangin, chu khaw kawng chu Rs. nuai 40/- leka an siam zawh theih tak thu a sawi. Tunah chuan an khaw changkan tawhzia, ha hipin a sawi kha, rilruah a la cham reng mai.
Officer-in a sawi zel dan chuan, compensation a awm dawn tih pawh hre lo tam tak an awm laiin, hlawkna lo zawng ve an awm a. Chung mite chuan compensation claim hna zawng zawng lo thawhsak a, 25% lo ei ve duh kha an ther huang mai a, chungho hmachhawn chu a khirh em em a ni awm e!
National highway leh compensation: Tun hnaiah, Act East policy avang tein central sum hmanga National Highway siam a rawn lar leh ta. Compensation lak tam tumin kan inchuh leh luai luai mai. A kawng ruh nuam leh hnai zawk tur awm reng pawh, compensation dawn tam loh hlauh vang nge? khaw ṭhenkhat chuan harsatna an lo siam vel a, an khaw paltlang tir hram duhin, nawrhte an huaihawt vel a!
Hnam changkang chuan National Highway hi an khaw kal tlangtir an duh loh laiin, keini chuan changkanna zawkah kan ngai emaw ni? Tunah kawng pangngai takin kan khua a pal tlang tawh tho a, National Highway in a pal tlang kher kha hlawkna em em tur a awm emaw ni? Ṭhangthar lo awm zel turte hian min la dem maithei zawk a nia.
Kanpur khawpuia kan awm laiin, Mumbai leh Delhi inkalpawhna kawngin, an khawpui KM 10 lai a pal tlang a. Chu National Highway chu hnawk tiin kawng chhawng an siam phah a, an khawpui chhungah, highway-a tlan motor reng reng ding lovin, an tlan tlangtir vek zawk asin. Keini chu sawrkar hma lak mek dang bet zawngin kan che a!
Kan ram ṭhanna tur a nih dawn chuan, sawrkar thau sawka lo intih hausak vak hi i tum lo teh ang u. He ram hian hmasawnna tur a la ngah si a.
Sawrkar pawh che na ngam ve rawh se: Ram development-na turah chuan, sawrkar pawh huai taka chet tum ve ṭhin se. India ram khawpui hmun hnihah ka mit ngeia ka hmuh, huaisen taka sawrkar hmalaknaah chuan, khawpui kawng zauh hna an thawk a. Compensation rate an ti sang ve ur ur lo, an rate siam ang pawisa an pe chhuak vat a, JCB leh police nen hma an la mai a ni. Mi in an sut chhiat hi kan thlir doh doh mai ṭhin.
Mizoramah chuan, sawrkar in mi in a sut chhiat emaw, force nena mi ram a laih tlang hmuh tur a awm ve lo, mipui lungawina zawng reng rengin, sum kan seng ṭeuh ṭeuh a. A nih loh leh, a roreltu lam mah mah khan, lo hlawkpui ve tumin, sum siam kan lo tum ve phet bawk a. Ram hi kan hmangaih lo tlang a nih ber hi maw?
Sum awlsam i um lo ngam ang u: Sum awlsam hi kan um dul dul a, uchuak taka lak kan hreh reng reng lo. Sum hmuhna awlsam hian mi a siam ṭha lem lo tihte hi pawm ngam ila, tuna awlsam taka sum ka hmuh tam hian, thlah kal zelah nghawng ṭha lo a nei thei tihte hi i pawm ngam ang u.
Kan ram hmasawnna tur hi a la tam si a. Mi state-in an neih, kan neih ve loh a tam lutuk. Hawh teh u, compensation um luat vanga hmasawnna dal zawng hian chet lak loh tum tlang tawh ila. Mipui leh thuneitute hi pianthar i tum tawh zawk ang u.