Written by
- Dr. Joseph K Lalfakzuala jzuala@gmail.com

Remna Ni: ‘Remna tluantling kawng zawh zelin’


Remna Ni vawi 39-na chu kan lo thleng leh ta. Remna a lo awm kha Mizote tan chuan kan hnam leh ram tana bung thar kaina kawng pawimawh tak a ni reng tawh dawn a ni. He hun a lo thlen hian mi tam takah chuan ngaihtuahna a thar leh ṭhinin a rinawm. A bikin Mizote’n zalenna kan sual a, nunna hlu tak chân tate chhung leh lainate tan chuan a hlu leh zual ngeiin a rinawm. Chutiang bawkin remna a thlen theih nan kawng engkima theihtawp chhuahtute kha kan hnam chanchinah hian chhinchhiah an ni reng tawh ang.

Remna Ni leh Mizo nationalism:

Remna Ni lo pian theihna bulpui ber nia lang chu ‘Mizo nationalism,’ ram leh hnam hmangaihna vang a ni ber mai. Nationalism tih thumal hi khawvela hnam hrang hrangte’n kan buaipuiin kan hnam dinchhuahna atana hmaraw ṭangkai ber zingah hmân aṭanga tun thlengin kan la hman lar ber a ni hial awm e. Ram politics kal zelah pawh a chuha kan inchuh nasat a ni a, Mizote pawh kan bang bik awm lo ve. A bik takin ‘rambuai’ khan Mizo nationalism a kai harh nasa hle a nih kha. Thu leh hla lam mai bakah, ram leh hnam tana tawrhna kha a nasa zual awm e.

Rambuai hian Mizo chanchinah a ṭha zawng leh a chhe zawngin nghawng tam tak a nei ngei ang, he lam chu lo dah ṭha hrih phawt ila. Kan ram politics-ah ngawng a neihna hi chhinchhiah tlak niin a hriat. Tun thlenga kan ram hruaitu lawk tam tak hi rambuai politics aṭanga rawn zi chhuak ti ila a sual awm lo ve. Mahni hmazawn ṭheuha ram leh hnam tana phak ang tawka ke pên an nih mai bakah, remna kawng zawhnaah pawh hma nasa taka latute an ni tih hai rual a ni lo. Tun hnuah political party hrang hrang hruaitute ni tawh mah se, rambuai tuar a, remna palaia ṭangte an ni tih hi mipui pawh hian kan hriatsak a pawimawh hle awm e. Hei hian a entir chu remna hi tu political party ta bik mah a ni lo a, ram leh hnam hmangaihna aṭanga rawn inṭan a, kan hnam kal zelnaa rahbi pawimawh a ni.

Mizo mipui tawrhna rah Remna Ni:

Rambuai chungchang zir bing (research project) hian Zoram hmun eng emaw zat ka tlawh bakah, rambuai hun laia sorkar (centre leh state) thuruk (secret document) leh vairam chanchinbuin a lo chhinchhiahte eng emaw ni zat, a bikin Assam State Archive aṭangin ka hai chhuak a. Ka rilrua thil pakhat lo lang ta chu, Zoram mipuite hian an lo va tuar nasain an lo va chhel em, tih hi a ni. Heng a tuartu tam takte hi chuan mual an liam tawh a, a la damte awká ngei aṭangin thil hriat ṭhenkhat phei hi chu sawi chhawn leh pawh a châkawm loh a ni. Zoram khawvar leh nghakin chhel takin an tuar tlawk tlawk mai a ni tih hian a sawifiah awm e. Ram leh hnam tan an tuar a ni tih hi kan hriat nawn fo a ngai. Heng mite tan chuan Remna Ni tluka ni ropui kha a hun lai chuan a awm bik awm lo ve. He ni hi malsawmnaah ngaiin beiseina thar nen nun bul an ṭan leh zawk a ni. Remni Ni-in a rawn keng tel, ‘Thuthlung’ kha mahni hmasial nan leh politics-a hlawk nan hman an tum lem lo. An tu leh fate tan ram hi ralmuang se, remna hnuaiah ram ṭha zawk a awm theih nan dik tak leh fel takin ram hruaitute’n ram enkawl se tih hi a tuartu mipuite beiseina sang ber a ni. Chumi kawng chu kan ram politics hian a zawh em tih hi kan inzawhna ni fo se a va ṭha em.

Remna Thuthlung ennawn fo a ngai:

‘Memorandum of Settlement’ hi Peace Accord tih te, Remna Thuthlung titein kan sawi lar ber a. Hming ziak hnantute kha hnârkaitu ni mah se, Mizoram leh Mizo mipuite tana ziak a ni tih kan hriat nawn fo a ngai. Thuthlung ziah hi thil awl a ni ngai lo a, chutiang bawkin a tihpuitlin hi thil harsa tak a ni bawk. Chutihlaiin, Zoram rambuai a reh thei nana Peace Accord ziakna phek hi Mizote chauh ni lovin, India chanchinah a chuang reng tawh dawn a ni. Hemi atana sûlsutute pawh a hming a dai tawh lo ang. He thuthlunga inziakte tihpuitlin kawnga kan hmalak zel dan erawh ennawn fo a ngai awm e. Tihhlawhtlin tam tak awm tawh mah se, hmalakna tur tam taka la awm a, engtiang chiahin nge hmalakna kalpui a nih tih hi mipuite’n kan thlir reng ṭhin. Party, pawl leh mimal anga hlawkna thlen hi he thuthlung hian a tum a ni lo va, ram leh hnam anga kan hmasawnna atan a ni zawk.

Remna Thuthlung avang hian India Danpuiah Article 371G belh a ni a, he Article hian kan hnam dan, kan sakhua, kan kawtlang nun leh ram inhlan chhawn danah kan State Assembly remtihna lo chuan India Parliament dan siam pawh hman theih a ni lo. Chuvangin, Mizote chuan Article 371G hmang hian kan hnam leh sakhua tana ṭha lo tur nia kan hriatte - UCC, Forest Law, adt. chu kan do zel mai tur a ni dawn lawm ni?

Remna tluantling:

Remna Thluthlungah khan engkim ziak vek sen a ni lo va, ziak loh thil tam tak Remna Ni hian a keng tel a ni. A bik takin he inremna hian Mizo leh Mizo inkarah inremna thlen zel se, ram leh hnam tan chuan a him ber a ni. Hun eng emawi ti aṭang khan rambuai chungchang lehkhabu ziak a rawn tam chho a, a taka tawngtu ngeite’n an ziak ngat phei chuan ngaihlut a hlawh hle. Chutih laiin, chung thuziak aṭang chuan party politics inbeihna ang zawnga kaih luh a ni lek lek ṭhin erawh ram leh hnam tana nun hlantute thlarau a zahawmin, a tuartu mipuite pawh a tihrilhhai fo ṭhinin a rinawm.

Rambuai hun laia pawl leh party anga kan inepnate kha tun hnuah tharthawh leh ṭhin hi kan ram ṭhan zelna atan a ṭangkai lo a, kan kalsan a hun tak zet tawh a ni. Rambuai avanga kan ram leh hnamin a tawrhna kha keini Mizote chauh hian malsawmnaah kan chantir thei a ni. Chumi tur chuan keimahniah inremna tluantling a awm a ngai. Zalenna ngiat a, India sorkar doa he hnamin ke a pên avang pawh khan indemna tur a awm lo, khawvelin huaisen taka ke pen ngamte hi a dah hniam ngai lo vang. Mizo hnam pawhin zalenna kawng a zawnnaah theihtawp a chhuah tih hi eng hnam mah hian a hai lo a, a ngaisang zawk hial awm e. Remna Ni hian party politics piah lam, ram leh hnam politics-ah min hruai lut thuk zel zawk se la, remna tluantling kan nei thei ngei ang.

- Dr. Joseph K Lalfakzuala

jzuala@gmail.com