MIZO (HNAM) FLIGHT-VT-EHL (Victor-Tango-Echo-Hotel-Lima)
Tlai dar 5:45, Thawhlehni (Tuesday), 1st July 1986 a ni a, kan chenna quarter N-4/3, Multi-Store Flat, Sector-13, RK Puram, Delhi-ah ka nupui fanaute nen TVC kan en laiin door-bell a lo ri a. Ka ṭhiannu Rosie Zohmingliani’n kawngkhar a va hawn chuan, “Memsahib, urgent message for Commander Joe from Operation Control Room deliver karna ke lie aia,” a ti a. Message rawn kengtu chu Home Ministry despatch rider a ni. Urgent message chu ka han en chuan:
FLYING-PROGRAMME
(VIP COMMITMENT)
• Mission : To convey Mizoram-Peace-Accord Team from New Delhi–Silchar (Kumbirgram)
• Aircraft : AVRO HS-748 VIP Version Call-Sign-VT-EHL
• Date : 2nd July 1986 (Wednesday)
• Departure : 0715 Hours
• Crew : Wg.Cdr. J. Lalhmingliana, Commander
• Co-Pilot : Capt. Suresh Beri
• Navigator : Wg. Cdr. B.D.Gandhi
• Flight Status : VVIP/VIP
• Flight : As per SOP for VIP Commitment
Preparation
Message ka hmuh veleh ka thawhpui tur crew-te telephone aṭanga hrilh nghalin, an mawhphurhna ṭheuh ti nghal turin instruction ka pe a. Darkar chanve hnu lawkah chuan telephone a rawn ri leh a, Pu Rokunga Chhungte, Ashoka Hotel-a chef a lo ni a, “Pu Hming, Peace Accord signed a ni ta hi a lawmawm em mai, Delhi aṭanga Silchar in thlawh chhoh huna kawng tluana in ei tur chaw/refreshment, Ashoka Hotel aṭangin ka lo tum ve ang e. Mi engzat tan nge ka lo buatsaih ang a, darkar engzat nge in thlawh ang?” a rawn ti a.
Chhuah zîn a ngaih dawn avangin mu hma tura kan inpuahchah vel mek laiin telephone a rawn ri leh a, Pu Laldenga a lo ni a, “Hminga, engvangin nge in thlawhna passenger list-ah hian mi leh sate pakhat mah an tel ve loh,” a ti a. “Pu Deng, passenger list hi Operation Control Room aṭanga buatsaih a ni a, ka hriatpui ve lo,” ka ti a. Pu Denga chuan, “Chuti a nih chuan ka mite tel ve ngei se ka duh hle mai. Chungte chu–Aichhinga, Pu H Vanlalauva, Pu R Lalawia, Pu Lalhmingliana, Pu P Siamliana te an ni a. Home Ministry râwn leh kher ngai lovin, nangma thuin passenger kal tur zingah i lo telh ve mai thei em?” a ti a. “Thei e, zing 6.30-ah Delhi Airport VIP Gate-ah ka lo awm ang a, tlai lo turin rawn tir phei la, a bak chu ka kutah dah vek mai rawh," tiin ka chhang a. “A ṭhat chu, tlai lo turin VIP Gate-ah chuan ka rawn tir phei ang,” a ti a, phone a dah ta a. Home Ministry VIP Flight-a thlawk tur hian Airlines thlawhnaa kan thlawh dawna ticket kan lei phawt ṭhin te, check-in leh luggage bûk te, security paltlangte a ngai ve lo va. Motor-in passenger, thlawhtheihnaa chuang turte chu thlawhtheihna thlengin a phur lut mai ṭhin a ni.
Tin, seat a la awm a, thlawhna a rih lutuk (overloaded) loh chuan thlawhna commander (pilot)-in a ṭul angin passenger chuang tur lak beih theihna Discretionary Power sang tak a nei a. Thlawhna a thâwl ṭum chuan nupui fanaute pawh kan phurh ve chang a awm fo ṭhin. Pi L Tochhong (Seni), IAS pawh pasal nei tura Delhi – Guwahati Sector-ah amah chauhvin VIP thlawhnain ka phur tawh a. Hemi tum hian Minister of State for Home Affairs Pu LR Laskar, Gauhati aṭanga hruai tura ka thlawh chhoh ṭum a ni a. Positioning flight a nih avangin inthlahrung hauh lova hmelhriat duhsak zawng ka phurh ve ṭum a ni ta a ni.
South-West-Monsoon vung lai tak (khaw chhiat runpui lai) a nih avangin kawng tluanin khua a chhe dawn a ni tih ka hre lawk a. Thlawhna kawng tur Delhi–Farukabad–Lucknow–Varanasi–Patna–Kishanganj–Bangdogra–Guahati-Silchar hi monsoon through-line, khua a chhiat berna lai zel zawh a ṭul dawn tihna a ni. Khaw ṭha pangngai chu ni se darkar 4:30-a thleng tur kan nih laiin hemi ni hi chuan a ṭul hun apiangah khawchhia pumpelha kan thlawh kual a ngaih ṭhin dawn avangin kan thlawh rei tur chin hi chiang leh dik taka sawi lawk theih a ni lo. Weather/Meteorological Office-in weather forecast min pek aṭang ringawtin thutlukna siam tur ni ta ila chu, thlawh chhuahna tur chi khua a ni lo hrim hrim. Airlines flights tam tak, khawchhak lam kal turte pawh khaw ên deuh nghakin flight tam tak delay/cancel a ni rêng a ni.
Khua chu chhe raw sek sek, Peace Accord sign a nih tawh avangin a tua pawh kan phûrin kan hlim tlang hle a ni ta ve ang, flight cancel lam chu ka rilruah a lang lo hrim hrim. Kei atan tak pawh a phûrawm leh zualna chhan chu, Mizo passenger, Mizote zinga politics leh sorkarah pawh a langsar leh a lawk zual ṭhalh mai phurtu nih chu a phûrawm dan a danglam hle a ni. Hemi nia VIP,
Pu Lal Thanhawla, Chief Minister leh passenger dangte an rawn thlen kim hnuin Delhi Airport chu zing 07:45-ah kan chhuahsan ta a. He Mizo Hnam Flight-a passenger chuang zawng zawngte chu:
1. Pu Lal Thanhawla, Chief Minister – VIP
2. Pi Lalriliani (Mrs. Lal Thanhawla)
3. Pu Rokamlova, Minister
4. Pu Zalawma, Minister
5. Pu Lalhuthanga, Minister
6. Pu Liansuama, Minister
7. Pu Vanlalnghaka, Minister
8. Dr. C Silvera, MP
9. Pi Lawmzuali (Mrs. Silvera)
10. Pu F Lalthlamuana, Treasurer, MPCC
11. Pu Lalkhama, Chief Secretary
12. Mr. Vasudevan, Joint Secretary, MHA
13. Pu Aichhinga, MNF
14. Pu H Vanlalauva, MNF
15. Pu R Lalawia, MNF
16. Pu Lalhmingliana (Tarmita), MNF
17. Pu P Siamliana, MNF
18. Dr Nupuii
Delhi Airport chhuahsan kan han thlawk kâng chiah chu, kan rit lutuk (over-loaded) a ni tih ka hre nghal a. Ni danga thlawhnaa kan chuan dawn apianga kan tih ṭhin bungruate a rih lam uluk taka bûk ṭhin angin tih theih a ni ve lo va. Hemi ni hian thlawhna chuang reng rengin excess baggage avangin pawisa tam tak chawi a ngai dawn lo a ni tih an hriat avangin an in lei âm deuh a lo ni a. Colour TV leh generator hawn te, portable wardrobe leh Mirzapur Carpet pathum lai hawnte pawh an lo awm nual a ni. Chumi hnuah tt. 18,000-a sanga thlawkin, Lucknow chung kan thlawh laiin ei leh in tur Mizo duh zawng taka Pu Rokunga Chhungte-in a buatsaih chu kan sem ṭan ta a. Thlawhna PA system (thupuanna)-ah pawh puan tur awm apiang chu Mizo ṭawng ngatin ka puang bawk a. Arsa leh vawksa erfu duh tawkin kawng tluanin kan lim tlang a ni ber mai. Pu Vasudevana, Joint Secretary, Govt. of India erawh chuan ei tur a lo nei ve hauh lo mai lo niin. Pure vegetarian a nih vang a ni a, a rilṭam nileng a ni ber mai. A khawngaih thlak lehling khawp mai.
He Special VIP Flight-ah hian VIP Pu Lal Thanhawla Mizo, ei leh in tur buatsaihtu Pu Rokunga Chhungte–Mizo, Pilot-in-Command Wg.Cdr. J Lalhmingliana – Mizo, kawng tluana announcement leh inbiakna leh fiamthu thawhna thlengin Mizo ṭawng khawvel pian tirh ata vawiin ni thleng leh khawvel lo awm leh zel turah pawh he flight tluka Mizo-Hnam-Flight tia vuah phu a la awm ngai lo va, a awm leh thei ngai pawhin a rinawm lo.
Khawchhia hêla kan thlawh kual nasat em avangin thlawhna tui (aviation turbine fuel) pawh a nih tur aiin kan hmang hek lo thei lo va. Varanasi chunga kan thlawh laiin ka crew dangte nena kan inrâwn hnuah programme siam danglam a ṭul ta a. Thlawhna tui (ATF–Aviation Turbine Fuel)-in min daih dawn loh avangin Patna Airport-a ATF thun belh tura ṭum a ngai ta a ni. Patna Airport-ah hian darkar khat emaw kan awm hnuah Silchar panin kan thlawk chhuak leh ta. Khua a la chhe viau na chungin Kishanganj (West Bengal) kan thlen chuan ni eng kan hmu thei ṭan ve ta a.
Khaw ṭha, chhum leh ruah thlawh tlang ngai lova kan thlawh lai hian Pu Rokamlova leh Pu Lalkhama pawhin eng emaw chen chu thlawhna hi an khalh chhin ve nghe nghe a. Pu Lalkhama phei chuan, “Hminga, thlawhna in khalh hian in ke leh kut zungṭang te in tiche zeuh zeuh a, lei lam a khat tawkin in be leh ringawt a, in hna hi a lo harsa lem lo khawp mai,” a ti nghe nghe.
Tluang takin, ruahsur leh chhum hlauhawm chi (CB clouds) pumpelh chung zelin Halflong tlang kan thleng a. Silchar Airport-ah ruahsur nasa in chhum hniam chi (low clouds) a tam em avangin Control Tower-in Agartala-a ṭum zawk turin min hrilh a (due to rain, poor visibility and low clouds, landing not possible, divert to Agartala). Silchar-a ṭum a ṭul tlat si avangin, “Vawi khat ṭum ka tum chhin ang a, a theih tak ngang loh chuan Agartala/Guahati-ah ka kal ang,” tiin ka chhang a (Will make one attempt, if unable to land, will divert to either Agartala or Gauhati). Fimkhur taka NDB (Non-Directional Becon) let-down (instrument approach) ka tih hnuah Silchar Airfied-ah chuan chawhnu dar 3:30-ah him takin kan ṭum thei ta a. Hemi ni hian NE Sector (Gauhati, Agartala, Shillong, Tezpur, Imphal leh Silchar)-ah khaw chhia avangin flight an lo cancel vek a lo ni a. Tluang taka kan ṭum thei hi kan vannei hle a ni.
Tichuan, Mizo Hnam Flight VT-EHL (Victor Tango Echo Hotel Lima) chu 2nd July 1986 chawhnu dar 3:30-ah hlawhtling takin Kumbhirgram Airport, Silchar-ah a ṭum ta a. He flight tluka Mizo history atana pawimawh flight dang a la awm ngai lo va, a awm leh zen zen pawhin a rinawm loh a ni.
- Wg.Cdr. J Lalhmingliana