Written by
Zobiakvela (Masena)

Ran leh ramsa thih chhan chhui chian ni teh se

Tunlai Mizoram chan-chinthar luahtu lian tak chu ‘Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome’ (PRRS) vanga vawk thi tam lutuk hi a ni awm e. Hetih rual hian state pawn aṭanga NLUP bawng lakluh thi mekte erawh a thawm a lian lem lo va. Chutih rual chuan Mizoram state animal ‘Saza’ (Serow) thi te pawh a thawm a reh viau.

June ni 9, 2016 thleng khan PRRS vanga vawk thite hi 3367 vel nia chhut a ni a, an la pun belh zel tura ngaih a ni. Vawk thite hi Lawngtlai, Serchhip, Lunglei leh Champhai district a mi te a ni. Sorkar chuan ram dang (Myanmar) aṭanga vawk lakluh pawh a khap tawh a ni. Vawk pul hri (PRRS) lo kalna hi khawchhak lam a nih a rinhlelhawm.

Khawpui leh thingtlang lamah vawksa Kg. (rate) hi a inang tlangpui a, Rs.250/- a ni deuh vek awm e. Heng vawk thi ta te hi a puitling, talh rual pawh an tam a, chawhrualin pakhat 50kg tling tawhah ngai ta ila. Vawksa Kg 168,350 man chu Rs. 4,20,875,00/- (vaibelchhe li chuang) vel tihna a ni.

Hetiang man zozai hun rei lote chhunga a luanral chhan hi hriat a ṭul. Lo lam hna thawk chhunga kut hnathawktu chhungkaw tam tak innghahna vawk a thi ṭeuh hi an lainatawm a, a chhan zawn chhuah sak hi sorkar mawhphurhna a ni.

Hetih rual hian kum 2012 - '13 vela state pawn aṭanga NLUP bawng lakluh vanga Sihphir leh a chhehvela bawng thih tamzia leh an vulh sa te an máng nasatziate chu thu kal tawhah dah ta ila. Kumin 2016-a NLUP bawng state pawn (Shillong) aṭanga lakluh 34 zinga 15 an thi leh, 10 dang pawh dinhmun hlauhawm taka an awm mek thu hriat a ni leh a.

Sorkar-in NLUP bawng pahnih a dawngtu tur hnenah Rs. 1,30,000/- a sanction vangin NLUP bawng pakhat man hi Rs. 65,000/- angin a chhut theih a. Tuna NLUP bawng 15 thi tawh man (amount) chu Rs. 975,000/- a tling tihna a ni. Hetianga sorkar sum luanral chhan hi chhui a ngai hle bawk.

Hetih lai hian Mizoram state animal ‘saza’ (serow), ramsa vang tawh tak chu, E&F department chhinchhiah danin 74 vel, thi tawh anga chhinchhiah (an ruang chhar) nia sawi a ni. Hei pawh hi NLUP trade pakhat ‘Kel’ (goat) lakluh hri lêng aṭanga kaichhawn nia sawi a awm a. Heng ‘saza’ te hi kham kara chêng an nih avangin a ruang chhar loh khawi emaw laia thi tam tak an awm ngei ang.

A chunga kan sawi tak PRRS vanga vawk hei zozai thi te, NLUP bawng leh ‘Saza’ thih chhante hi a bulthum tak hriat hi mipui chanvo a ni. Sorkar sum tam tak a luangral a, chhungkaw tam tak innghahna leh eizawnna a chhiat phah bawk.

Khawchhak (Myanmar) ah vawk pul hri a leng reng tih hre chungin vawk note lakluh a ni em, chu mi vanga PRRS hi lo darh ta a ni em, thuneihna hmang sualin vawk pul hri lên thu pawisa lo vin, supply hna an kal luih tir em tih te, Shillong bawng chi ṭha lo supply a ni em, eng vangin nge an thih tak mai mai, kan state animal ‘saza’ thih chhan te thlengin sorkar hian mipui hriatah puang ngei se la.

Khuarel chhiatnaah puh mai lo vin, a chhan leh vang chhui chiang tur leh, ṭum dangah hetiang a thlen zui tawh loh nan Judicial Inquiry emaw Majisterial Inquiry hmanga chhui chhuah hi sorkar tih tur leh, a hmingṭhatna tur a nih a rinawm. A mualphona tur maiah pawm lo vin sorkar huaisen a nih a, corruption an phoro ngam takzet a nih chuan High Court hnuaia tham ve theih loh Judicial officer rintlak kaihhruaina hnuaiah heng ran leh ramsa te thih chhan hi chhui chhuah tum teh se.

- Zobiakvela (Masena)