Written by
-C.Lalhriatpuia

Sorkar suih têt - Part One

Mizoram budget-a 80% vel hi sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh sorkar inrelbawlna sensoah a kal ral ṭhin a, development hna thawhna tur hi 20% pawh a tling ngai meuh lo. Hei hi vei tlang viau mah ila, thawk leh khata siamṭhat thut theih a ni si lo. Sorkar hnathawk hlawh leh pension hlawh a tlem thut thei lo a, sorkar inrelbawlna senso hi thawk leh khata tihtlem nghal ngawt theih a ni hek lo. Huaisen taka ruahmanna fel tak siam a, kum eng emaw zat kalpui hnua hlawhtling thei chauh tur a ni.

Sorkar inrelbawlna senso sang lutuk tiziaawm turin department tam lutukte hi a theih chin chin chu suih fin leh a ṭha ngawt mai. Congress sorkar khan he rilru pu hian Trade & Commerce department leh Industries department a lo suih fin tawh a. Sum tam tak luan ralna sorkar enkawl board hrang hrangte nuaibo a, hnathawkte department hrang hranga sem darh dan tur leh pension tir dan turte pawh ruahmanna a siam vek hman a. A hnua sorkar awm lehte'n an bawhzui ta lo a, a pawi hle. Tun thlengin an la awm mai a ni lo a, chairman-te hlawh thlengin a lêt tam takin kan la tisang ta ulh ulh zawk a nih hi; Year of Consolidation puang chungin!

Mizoram hian sorkar hnathawh dan tihchangkan a, computerise chhoh zel a, thawktu tihtlem hret hret te, privatise/outsource tam hret hrette hi kan mamawh tak zet niin a lang. Sorkar department zinga hnathawktu ngah ber pakhat chu School Education department a ni a, anni ringawtin budget an ei ral pawh tam tham tak a ni. Siamṭhat a, tihhmasawn kan tum a nih chuan senso tlem zawk sia sikul ṭha zawk kan neih dan turte thleng hian ngaihtuah a ngai ta niin a lang. School management tihdanglam a, sorkara a ngheta thawk zirtirtu tihtlem hret hrette hi kan mamawh ta! Huaisen erawh a ngai viau ang.

Sorkar school, zirlai nei tlem si, a bikin elementary section-a mite hi titawp hret hret ila, school campus leh building te, a school chawpin local body - kohhran, society, etc kuta hlan ila, adhoc emaw, deficit status-ah emaw dah ila. Zirtirtu hlawh sorkarin tum sak se, school management kha local body kutah awm vek se, sorkar hi inspection lamah intichak thung se a fuh zawk mai thei. A ṭul chuan school-te control a, management ṭha lo school-te fund tihtawpsak leh recognition hlih thlengin sorkarin thuneihna nei se la, fir takin endikna lamah sorkar kal se a ṭha ngawt ang.

He system hnuaiah hi chuan school management committee-in mithiam, anmahni veng/khuaa awm nghet thei tur zirtirtu an la ve mai ṭhin ang a, sorkarin hlawh a pe thung ang. A ngheta thawk tur zirtirtu la tawh rih lo ila. Chutih rualin, hotute thawh fuh loh tuk emaw, sorkar inthlak hleka ban mai mai theih ni bik lo turin contract fel tak an ziak ang. Hetia kan tih hian kan harsatna lian ber pakhat transfer problem a bo nghal dawn a, Education bika pension leh healthcare, staff tam tak hlawh, etc. atana sorkar sum senso nasa takin a tlahniam ang. Zirtirtute chuan insurance company-ah healthcare ṭha tak leh pension scheme ṭha tak an la ang a, nghet charh lo mah se, dinhmun chhiaah an ding dawn chuang lo a ni. Zirtirtu hna hi a tlem phah chuang miah lo bawk ang.

Mizoramah hian hetianga enkawl deficit school ṭha tak tak - Synod HSS, PC Girls School, St. Pauls HSS, Baptist HSS, Helen Lowry HSS, Modern HSS, PG H/S leh a dang tam tak kan nei tawh a; a tih theih tih a chiang em em a ni.

Hetianga tihdanglam theih, sum senso sang lutuk tihziawmna tur hi department dangah pawh a tam ang. Mahse, sawi leh sawi hnu, tihlawhtling tur chuan huaisen viau a ngai thung ang.

- C Lalhriatpuia