HYPOCRISY
Hypocrisy tih hi Mizo ṭawnga han sawifiah nghal mai a har deuhin ka hria a, JF Dictionary chuan ‘Pawnlang maia ṭhat tumna, ṭhat derna’ tiin a sawi a, kan hrethiam mai awm e. Inbumna hmanraw ṭha tak niin, mi tam tak lo kal sual ṭhin tawhna leh mualpho phahna pawh a ni a, kum tam tak kal tawh aṭanga vawiin thleng pawhin ram hrang hrangah sawi tur a awm. Politician, sakhaw rawngbawltu leh mi tinin lemchanna atana kan hmanraw ṭangkai tak la ni reng a ni tiin sawi ta ila a dik thei bawk awm e.
Mimalah emaw, khawtlangah emaw, sumdawnna lamah emaw, he thu hi kaih luh ka tum lem lo a, ram rorelna lam hawi, a bik takin politics lam hawiin he thu hi sawi ka tum zawk a. Khawvel politics kalphungah hian pawnlang maia ṭhat tumna hi thil thar pawh a ni hauh lo a, hmân aṭanga vawiin thleng pawha la awm reng a ni bawk.
Hypocrisy policy inconsistency: Politician pakhat chuan sorkar sum leh pai hmanna dodalna campaign a neih reng laiin anmahni bial tana hlawkna turah chuan project lian tham tak takte chu a thlawp thei reng tho mai.
Moral double standards: Hruaitu, anmahni ngei pawhin nungchang mawi lo taka thil tihnaah an inhnamhnawih laiin dodaltute eirukna a dem thei bawk.
Changing stance: Political party pakhat chuan politics hlawkna atan thubuai pakhatah an dinhmun an thlak danglam thei a, tun hmain mi dangte chu chutiang dinhmun an chelh avangin an sawisel tawh chung pawhin. Politics lama inngaihhlutna hian hruaitu leh rorelna lama rinna a tichhe thei a, chu chuan thusawi leh thil tih inkarah inthlauhna a pholang a ni.
Entirna atan politician pakhat chuan climate change lamah thawh hlawk hle mahse la carbon emission titlem tura nasa taka hma lain ṭha tak takin thusawi ṭhin mah se, ama inah air conditioner a hman tlat si chuan awmzia a awm lo thei. A dang lehah chuan chhiah pek chungchangah ngei pawh chhiah pek chu mi tin tih tur a ni a, mi tinin sorkara an tih ngei ngei tur a ni tiin thiam takin thusawi ṭhin mah se la amah ber chuan chhiah âwl ruk a tum tlat emaw, bill neuh neuhte pawh a pek ṭhat duh loh chuan engmah lo mai a ni thei.
Ram ropui leh changkang kan tih zingah ngei pawh hian ram hruaitute chuan hypocrisy hi an lo nei lian ve tho mai tih a hriat. Al Gore kha climate change lamah a thawh hlawk hlea hriat a nih laiin, amah ber kha thlawhnain a zin nasa a, chu chuan boruak a tihbawlhhlawh nasat avangin miin an sawiselna a ni. Boris Johnson pawh Covid hripui len lai khan UK-ah lockdown khauh taka kalpui a nih laiin party pakhatah a tel tih hriat a ni a, sawisel a hlawh nasa a, mi â ang maia ngaih pawh a hlawh hial a nih kha.
Kan ramah pawh kum 1952-1972 chhunga District Council kan neih aṭang tawha keimahni ngeiin ram hruaitu kan thlan chhuahte khan pawnlang maia ṭhat tumna hi an lo nei tawh a, a tak taka thawh hi a lo tlem viau ṭhin em ni tih turin sawi a lo awm tawh ṭhin. District Council hun laia ram hruaitute khan ram an lo hmangaih hle tih pawh an sulhnu hrang hrangahte hian a hriat a, a bik takin dan an siamna kawngah an fakawm hle.
Kum sawmhnih (1952-1972) chhunga Mizorama District Council rorel hun chhung hian thil thar leh vawiin thlenga kan la hman a, kan ṭangkaipui thil tam tak ruahmanin bul an lo ṭan a, chungte chu a pawimawh zual tlem han tarlang ila. Hmun lo ram sem, village council siam leh chhiah lakna tur dan leh dun an siam nghal a; leiman tuk leh khawn, ram leilung, in leh huan chhiah an siamte pawh vawiin thlengin kan la hmang. January 13, 1953 aṭangin ngenluih kuli tihtawp a ni a, April 29, 1954 aṭang bawkin Lushai District tih chu Mizo District tia thlak a ni. Assam sorkar dan siam ‘Lushai Hills (Acquisition of Chiefs’ Right) Act of 1954’ angin April 1, 1955 aṭangin Mizo lal 259-te bân an ni a, April 14, 1956 aṭangin Pawi leh Lakher lal 50-te pawh bân an ni. Sa chhiah, thirdeng sa, khuai chhiah leh chi khur chhiah tihban thu Oct. 6, 1952-a District Council dan siam ‘Lushai Hills Act No. 11 of 1953’ angin June 1, 1953 aṭangin tih tawp a ni a, Fathang pawh Zoram chhiah tia thlak a ni.
District Council aṭangin kum 1972-ah union territory-ah hlankai kan ni leh a, heta ṭang phei hi chuan sorkar hna thawh tur a lo tam a, sum leh pai pawh a tam tak deuh bawk vang nge ni, ram hruaitute zingah inhruipawhna pawh a na ṭhin hle. Ram leh hnam hmangaihna vang ngawr ngawra ram rawngbawl chu an awm nameuh nâin, ṭhenkhat chuan ram rawngbawlna chu an hausakpui hle ni pawha sawi a ni. Hruaitu kal tate zingah vawiin thleng pawha kan la sawi fo chu Pu HK Bawichhuaka chanchin a ni; hlemhletna ata a fihlim dante leh tih tak zetna nena ram rawng a bawlna kha vawiin thleng pawha a chanchin sawi nuam kan tih lai a ni ṭhin. Amah ang bawk hian Pu Ch. Chhunga, Pu C. Pahlira leh mi dangte pawh an nunah entawn tur a awm bawk ang.
State kan nih (kum 1987) hnuah hian ram hruaitute zingah pawnlang maia ṭhat chhuah, a taka hna thawh tak tak hriat tur awm si lo hi an awm chhunzawm zel nia sawi a awm. Traffic jam awm lohna khawpuia Aizawl buatsaih tum thu pawh ram hruaitute aṭanga kan hriat hmasak ni awm tak a ni. SEDP dawng turte chungchang pawh inthlan hmaa sawi a ni a, sorkarna an chan hnuah an sawi ang hi a ni chiah em? Party thliar loin sem a ni em? Hre fumfe lo mah ila hetianga an thusawi hi ram hruaitute kan rinna leh rin loh phahna tur a ni thei ang.
Thil dangte pawh sawi tur tam tak a awm ang a, heti chin aṭang pawh hian ram hruaitute pawimawhna chu kan hrethiam theiin a rinawm. Kan ram hi ram dang nena tehkhin ngam lohna tur chhan hi tam tak a awm a, UT kan nih rualpuite emaw state-a hlankai kan nihpuite emaw nena tehkhin ngam lohna chhan tur hi thaw loa thui tak sawi thei kan awm furin a rinawm.
Kan sorkar tharah hian mipui beisei a sang a, mipui beiseina zawng zawng erawh a hlawhtling vek kher lo mai thei. Mipui beiseina hi ṭawngkam mai ni lo, a taka tihhlawhtling tura ram hruaitute hian ke an pên chu a ṭul viau dawn a ni. A chhan chu, sorkar kan lo hrawn tawhtea beidawng hi mipui zingah an tam em mai a, mipui beidawnna thlen leh hi a ngamawm tawh kher awm loh e.
- Mahmuaka Chhakchhuak