Written by
- Lalchhuanawma Tochhawng
KRISMAS TREE
Mizoramah Krismas Tree kan uarna hi a la rei lo hle a. Thing tak tak hmang an awm a, siam chawp hmang an awm bawk a; a enga mah hi hnualsuat bik theih a ni lo.
Eng tik aṭangin nge Krismas Tree hi a lo awm tih hriat theih rual a ni tawh lo va. Hmanlaia German rama Krismas urlawk nia Paradise Tree an tih hi a bulṭanna a ni thei mai awm e. Krismas urlawk ni hian Biak In tualah Bible thuchah lemchan hmangin an entir a, ziak leh chhiar thiam lo mipuiin Bible an hriat thiam theihna tura tih a ni awm e. Paradise Tree chu Krismas urlawk niin khawlai an fanpui a, Biak in tuala an lemchan tur an puan darhna remchang a ni a. Krismas urlawk ni, December 24 hi Adama leh Evi puala an serh a ni a, Paradise Tree hian Eden huan a entir a ni.
Chiang taka hriat theih chinah chuan Latvia rama Riga khuaa Krismas leh kum thar lawmnaa thing an hmang kha Krismas Tree hmasa ber a ni thei ang. Chu chu kum 1510 kha a ni. Tun thleng hian he khuaah hian hriatrengna an siam chu a la awm a. Ṭawng chi hrang hrang pariat laiin “The First New Year’s Tree in Riga in 1510” tih an tar nghe nghe. Hei hi thing tak tak ni lovin Paradise Tree an tih mai hi a nih an ring a. Mipa rualin lukhum dum khumin an lawm a, a tawpah an hal ral ta a ni. Chu chu Yule Log an hman ṭhin dan a nih hmel hle. Kum 1584-a thuziakah chuan Riga khawlaiah thing an cheimawi a, nula leh tlangval an lam luih luih a, an hun hman zawhah an hal leh ta tih a ni.
German ramah chuan kum 1521 velah Krismas Tree ang reng hi an lo siam tawh thin tih hriat a ni a. St Boniface an tih chu England aṭangin Chanchin Ṭha hril turin German ramah a kal a. German hnam, thingbul lungbul bia, oak thing biak nana mipa naupang hlan tur hi a tawng fuh hlauh mai a. A thinrim em em mai a, Oak thing chu a kit a. Mak tak maiin Oak thing zung aṭang chuan far kung a lo ṭo ta a. St Boniface chuan chu chu Kristian tana chhinchhiahna pawimawh tak niin a ngai a. Zan thimah St Boniface chuan German ho chu Chanchin Ṭha a hrilh theihna turin a ṭhuihruaiten far kung chu sathaukhawnvarin an chei ta a ni an ti.
A tirah tumahin anmahni inchhungah Krismas Tree an dah ngai lo va. Khawlai an fanpui ṭhin a. Mahni in chhung ngeia Krismas Tree dah hmasa bera ngaih chu Kohhran Siamṭhatna sulsutu Martin Luthera a ni e an ti. Zan khat chu, krismas dawn zanah amahin a haw a. Thing buk hmun, vurin a khuh hnuaia a kal laiin chunglama thingzar inkara arsi tam tak lo pe un mai chu a thlir a; thing hnahte chu vurin a khuh a, a tle sep sep mai a; mawi a ti em em mai a. In a thlen veleh a fate hnenah, van arsi mawi tak tak awmna hmun kalsana leia lo piang Lal Isua a hrechhuak lo thei lo tiin a sawi a. German rama krismas tree an siam ṭantirh lam chuan a cheimawina atan ei theih chi hlir an hmang ṭhin e an ti bawk.
Sawi dan dang a awm a. Krismas urlawk zanah hian ramhnuaia khawsa chhungkaw pakhat hian mei lum an ai a. An buk kawngkhar chu an rawn kik kauh kauh a. Kawngka a va hawn chuan mipa naupang, rilṭam leh vawt tuar, kawng bo hi a lo ding reng mai a. A khawngaih em em a, a hruai lut a, eitur an pe a, an fapa naupang ber khumah an mut lumtir a. Zingkhua a lo var a, krismas tûk a lo ni ta. An chhungkua chu vantirhkoh zaipawl zai riin a ṭhawng tho a. Zan lama naupang khawngaihthlak tak an ṭanpui kha Isua a lo ni reng mai a. A lawmzia entir nan far ṭang a thliak a; zan lama a thlen inte chu a pe a. Tichuan, he zan hriatrengna tur hian krismas tree hi an ching ta zel a ni an ti.
Heng hi tak tak an ni ngei tih a chiang lo va. Ngaihdan pakhatah chuan Krismas urlawk nia Paradise Tree nena tual an fang a, an lam ṭhin kha an sahawk tial tial a. Kum zabi 16 bawr velah an khap ta hial a. Khawlai fanpui tur Krismas Tree an neih theih tak loh avangin mahni in lamah an siam ta mai a ni an ti bawk a. Krismas Tree lo chhuahna hi thu a chiang tak tak thei lo a ni awm e.
A ṭobul chiang tawh lo viau mah se bansan leh theih rual lohin Krismas Tree hi a lar ta a ni.
Krismas Tree nena Krismas hman hi German aṭangin England-ah an seng lut a. Queen Victoria pasal Prince Albert (German mi) kha England rama krismas tree siam hmasa ber niin an sawi. England aṭang hian America lamah an la lut a. A tir lamah dodalna awm bawk mah se khap beh theih lohin an ching zui ta zel a ni.
Krismas Tree hi sathaukhawnvar nen an chei ṭhin avangin kangmei a chhuak zauh zauh ṭhin a. Kum 1885-ah Krismas tree a kan avangin Chicago khawpuia damdawi in pakhat chu a kang ral a. Kum 1908-ah chuan Insurance Company ṭhenkhat chuan Krismas Tree chei nana sathaukhawnvar hman khap turin an nawr a. Kum 1895-ah American pa pakhat Ralph Morris an tih chuan Krismas Tree cheina tur electric bulb a siam chhuah tak avangin zawi zawiin sathaukhawnvar chu electric bulb-in a luahlan ta a. Krismas Tree cheina tana lights hman tam ber chu 194,672 zet a ni a. Belgium rama Malmedy-ah kum 2010 khan an siam.
Krismas Tree hi kan mamawh ang tiat zela siam mai theih a ni a. A len zawng leh a san zawng bithliah a awm lo. Krismas Tree lian bera an sawi ṭhin chu Kum 2001 kuma Brazil rama an siam kha a ni a; feet 170 zeta sang a ni.
Islam sakhaw lalna ram ṭhenkhatah Kristianten Krismas Tree hi langsar takin an siam ngam lo va. Keini erawh chuan zalen takin kan pho lang thei a, kan vannei em em a. Krismas Tree kan hmuh hian kan vanneihna hi hre thar zel ila a ṭha ang.
Krismas Tree atan hian far thing kher an hmang vek lem lo; hnam ṭhenkhatin an chenna rama thing leh mau milin an siam ve fo mai. Balhla kung hmangte pawh an awm a ni awm e. Krismas Tree hi Bible-ah a lang ve hauh lo va. Tlaikhawhnua phuahchawp a nih hi hria ila, kan hnam mil zawnga kan hman mai hi a rem lohna a awm lo vang. Krismas Tree kher lo pawh, Bible-a lang lem lo, kan tih ve fo ṭhin ṭhenkhat hi chu mingo-ho tih dank an entawn mai mai an ni hlawm a; a tlukpui kan hnam thila a awm a nih phawt chuan kan hnam thil zawk kha dah langsar mai ila, vanram kai loh phahna tur a nih ka ring lo.
Krismas Tree hi an han sawi tak tak chuan, hmakhawsang, ‘Kristian sakhaw awm hmaa thing an lo serh ṭhin dan kalhmang entawn a ni,’ ti tlat pawl an awm nghe nghe a. Chutiang chu a lo ni mai thei. Mahse thilsiam eng pawh hi Pathian fakna leh chawimawina atan a hman theih tih te, engkim chunga thuneitu kan Pathian hian hmanlai miten an sakhaw hluia hmanruaa an lo hman ṭhin pawh a thunun thei a, a chhuhsak thei tih a tilang a. A tawp khawkah hnehna chu kan Pathian ta a ni tih min hriattirtu ni se a ṭha ang.