KAN RAM HIAN HARHNA A MAMAWH

- Reuben Lalnunthara Hnamte

Thlarauva khah hi ringtu leh rawngbawltu tan hian a lo pawimawh tak zet a. Kohhran pawh hi Pathian din leh buatsaih a ni a, thlarauva a khah a ṭul khawp mai. Tunlai hunah biak in ṭha leh kohhran hausa nih hi kan intlansiak nasa tawh hle mai a. Pathian ram thilpekte pung zelin, kohhran hi a hausa tih loh rual a ni lo. Chutih rualin, thlarauva khahna lam hi kan tlachham ta hle niin a lang a; dan ang maia kal leh rawngbawlna hi kohhran hrang hrangah a tam ta hle. Kohhran hruaituteah lah thlarauva khat lem lo, inkhawm peih tak, neinung ve khat bawk si, kohhrana ṭangkai an pung zel a. Nimahsela, thlarauva khahna tak hi kan tlachham ta hle thung. Camping leh crusade chu kohhran hrang hrang hian kan nei deuh reng a, retreat lah kan ti châmchî bawk. Mahse, thlaraua khat kohhran hmuh tur kan vang ta hle; ropuina lamah te, hausakna lamahte kan insawrbing ta em ni ang tih mai tur a ni zo tawh.

Tirhkohte Thiltih han chhiar hian Pathianin a ngaih pawimawh ber chu thlarauva khahna a ni a. "Tin, an ṭawngṭai zawhin an awm khawmna chu a lo nghing a, an zain Thlarau Thianghlimin an lo khat a, huai takin Pathian thu an hril ta a" (Tirhkohte 4:31). Isua pawh khan van a lawn dawn khan a chah ngun ber chu thlarauva an khah phawt a pawimawhzia a ni. Kohhran tinah rawngbawltu thlarauva khat si lo kan pung tual tual a, mi neinung leh milian deuhte an tlatlum tual tual. Thlarau mi, Pathian ṭih mi ni si, khawvel thila awmthei leh neinung ni lem lote chu sirah hnawlin an awm a, mi hausa leh ropui deuh lo tan chuan kohhranahte pawh tlaktlum a har ta hle. Lal Isua ngaih pawimawh ber thlarauva khahna hi sirah kan hnawl ta em ni tih mai tur a ni ta. Mi a hauhsakna hriat lem loh, sorkar hnaah pawha hmingṭha lem lote pawh mi chaltlang an nih chuan kohhran chuan kan tlawn huam ta mai a nih hi. Hetianga kohhrante hi a kal zel chuan Thlarau Thianghlim hian kohhran hi a hlat tual tual ang a, a hausa hle ang a, a ro tual tual ang.

Kohhran hruaitu ṭawngṭai mi, Pathian ṭih mi, thlarauva khat hi kan va mamawh em kan ram hian. Ṭhalai hruaitu ṭawngṭai mi, thlarauva khat hi ṭhalaite hian an va mamawh em! Isua zirtirte anga ṭawngṭai mi leh thlarauva khat mi kohhran hruaitu leh ṭhalai hruaitute hi nei ta ila chuan khawi kohhran mai pawh hi a va nuamin a va hlim dawn tehreng ve le! Kohhran hi khawvel ropuina leh sum leh paia châwm tum tur a ni lo va, thlarauva châwm a ni tur a ni a, chu chu a innghahna lungphum a ni. Tunlai khawvelah chuan khawvel hian kohhran hi a hnûk kal tawh a ang ber mai. Isua'n “Hêng thu hi in hnênah ka sawi tawh hi, keimahah hian in thlamuanna tûrin. Khawvêlah hian hrehawmin in awm ṭhin; nimahsela, thlamuang takin awm rawh u, keiin khawvêl ka ngam ta,” (Johana 16:32-33) a tih chu tunlai kohhranah hi chuan hla tak a ni. Lal Isua’n khawvel a ngam tawh, keini kohhran hruaitu leh ṭhalai hruaitute pawh hian khawvel kan ngam ve em?

Kohhran hruaitu, ṭhalai hruaitu khawvel ngam lo, khawvelin a a duh duha a hnuh kal kan tam lutuk hian kohhrana kan rawngbawlna pawh a tinung lo va, thlarauvin kan khat thei lo a nih hi. Nihna leh ropuina kan duh si a, chu mi khêl rêng rêng chuan kan khawsa a. Hei vang hian kohhran tin mai hi a mutthlu deuh ṭhup mai a ni. Zakaia anga simna tak tak kan nei duh hek lo. Mi ṭhenkhat hi chuan khawvel ropuina leh duhamna nena chawh pawlh hian a lemin rawng kan bawl a ni. Thlarau Thianghlim hnathawh hi lâm leh emotion zawnga chót ngawt a ni lo; khawvel sualna lak aṭanga inlak hranna, khawvel hnehna, simna tak tak zawk a ni. Emotion te, lâmte chu a keng tel ve chauh zawk a ni. Thlarau aṭangin khawvel hi hneh ang u hmiang, i hnûk zawk ang u. Isua zirtir Petera leh a ṭhiante’n Thlarau Thianghlim an chan meuh kha chuan an nun a danglam daih a, an huaisen a, thlarauvin an khat a, thiltihtheihnain a thuam a, khawvel ngam tawh loh nun chu an nunah a lo lang a ni.

Ram hruaitu te, sorkar department hrang hrangte pawh hian harhna an mamawh a ni. Kan ram zîm têah hian hmân aṭang khan kan ram budget-te hi a nihna takah hmang ila chuan kan ram hi amah Pu Zoramthanga, Ex Chief Minister ṭawngkam takin 'Switzerland of the East' kan ni tawh hial mai thei sin. Winston Churchill chuan, “Hmasawnna chu insiamṭhat hi a ni a, famkimna chu insiamṭhat fo hi a ni,” a lo ti ṭhin. Kan ram hmasawnna tur chuan insiamṭhat fo kan mamawh a, chu mi tur chuan simna tak harhna kan ngai a ni.

A dik tak chuan Pathian leh kan ram hi kan ṭawngka chiah hian em ni kan hmangaih tih mai tur a ni ṭhin. Kan thla khat hlawhte hi chu eng anga officer lian pawh ni se hausak thur thûrna tur a awm lo. Sum hi kan pathian hlawm tawh a, duhamna hi kan pianpui tawh emaw tih mai tur a ni. Pathian thu chuan duhamna chu milem biakna nen a inang reng a ti a nih kha. Ringtu inti si, milem bia kan lo tam awm mange. Chuvangin, kan ram hian Zakaia anga simna nun tak tak, a hlêp ruk pawh a lêt lia rûl duh khawpa simna tak kha kan mamawh. Kohhran pawh hi a inen lêt a ngai; khawvel hian kohhran hi a hnûk kal tur a ni lo va, kohhran hian khawvel hi a hnûk tur a ni zawk.

America rama ṭhalaite zinga harhna thleng chu a la tawp mai lo, hmun dang dangah a kang kai zel a ni. Kan ramah pawh ṭhalaite zingah harhna thleng ve se ka va ti em! Ṭhalaite hi a hmahruaitu i ni ang u. Ṭawngṭaiin, chaw ngheiin tih tak zetin Lalpa i au ang u.

Kan ram ṭhalai tam takte ruihhlo, rûkrûk, hmeichhiat mipatna bawihah tam tak an tang mek. Heng mite chhanchhuak tur hian kan ramah harhna a thlen a ngai. Ṭhalai tam tak chhantu ngaiin an rûm a, Setana chuan hun tlemtê chauh a nei tawh tih inhriain nasa takin ṭan a la a; chung mite chhanchhuak tur chuan kan pên chhuah a ngai a ni. Chumi tur erawh chuan keimahniah simna, harhna tak a thlen hmasak a ngai.

Khawvel hi sualna, indona, chhiatnain a khat zo tawh. Krista avanga hrehawm tuara martarte'n Lalpa an au va, Amah avanga hrehawm tak tuartute ṭahna hi Lalpa’n ngaihthlak leh hmuh hrehawm a ti em em a ni. Khawvel hi kan kumhlunna tur a ni lo va, Vanramah thlarau bo tam tak kan hruai theih nan ṭhalaite u, Lalpa tan pên chhuak ila, hma hruai ila, huaisenna, chakna leh thiltihtheihnate kan neih theih nan thlarauva khata kan awm theih nan tih tak zetin Lalpa i au ang u.