Good Teacher Vs Bad Teacher

WhatsApp-a message ka hmuh pakhatah chuan heti hian a inziak a: America ramah chuan VIP pahnih chiah an awm a, chûngte chu scientist-te leh zirtirtute an ni, France ram court zahawm takah chuan zirtirtute chauh chair-a ṭhut phalsak an ni, Japan ramah chuan zirtirtu man ngai an awmin police te’n sorkar hnên aṭangin zirtirtu man theihna special permission an dil kher a ngai, Korea ramah chuan zirtirtu te’n India rama Minister-te neih ang hamṭhatna (facilities) zawng zawng an nei ve vek an ti. Zirtirtute hi ram ropui leh changkang tak takah chuan an lo dahsang khawp mai. India ramah erawh chuan kan dinhmun kan hria.

Mizo Zirtirtu pakhat chu a student hmeichhe tleirawl pakhat a ‘v’ ve a ni âwm a. Zak chung chungin loh theih loh avângin office-a kalin a beng bulah Sir, ka ‘v’ a tiin a va hrilh ru a. Zirtirtupa, naupang hriatthiamna nei dêr lo chuan mi dang zawng zawng hriat theih tûra ring mangkhêngin ka ‘V’a a? a lo ti a ni âwm a. Chu zirtirtu bulah chuan zirlai chuan a harsatna chu a hrilh leh tawh kum khua lo ang. Chutiang chu kan dinhmun a ni. Mizoram state zirtirtu te’n zah kan hlawh tâwk loh chhan hi kan nihna kan hriat loh vâng a ni thei ang em? Zirtirtu ṭha leh ṭha lo khaikhin dâwn teh ang.

A hnaah a tui: Zirtirtu ṭha chu a hnaah a tui. Professional teacher a ni tih a inhriat avangin taima takin a zirtirte hmasawn dân tur a ngaihtuah ṭhin. Zirtirtute hi ‘builders of the nation’ tia koh an nih bawk avangin a mawhphurhna sânzia a hre reng ṭhin. Chutih laiin, zirtirtu ṭha lo erawh chu a hnaah a tui thlawt lo. Professional teacher-ah pawh a inngai lo. Zirtir hna aiin hlawh leh sum tih vel a tuipui zawk. A hna hi hlawh hmuh nân lekah a ngai. A hna âiin a motor te, a dâwr te, a lo te, a huan te, a ran vulh te, a ram te, kohhran leh khawtlanga a rawngbawlna te, a in hmun leh thil hrang hrangte a tui pui zâwk.

A changkâng: Zirtirtu ṭha chuan a zirlaite leh school tâna ṭha zawk tûr thil thar a ngaihtuah chhuak thiam (innovative) hle. Kawng tin rêngah hmasawn zêl tumin a inzir peih. Incheinaah pawh uchuak taka inchei chuang loin a hunlai mil zelin a inchei ṭhin. Chutih laiin, zirtirtu ṭha lo chuan thil thar ngaihtuah nân a thluak a hmang peih lo. Hmasâwnna tûr leh thil ṭha zâwk a ngaihtuah ve ngai lo. Miin an ngaihtuah chhuah pawh a la sawiselsak zui. A ṭul lo a ti ṭuah hum zel. Incheina zahawm a ngai pawimawh lêm lo bawk. Zirlai te’n a rûkin an nuih tet tet tih a hre dêr si lo.

Ṭawngkam a duhtui: Zirtirtu ṭha chuan zirlaite benga ngaihthlâk nuam (inspiring) tûr zâwngin thu a sawi ṭhin. A ṭawngkam hman tûr a thlifim hmasa ṭhin a, ṭawngkam mawi lo lam chi rêng rêng a hmang ve ngâi lo. Zirlai te’n thil an tisual a nih pawhin ngeiawm tak takin a hau ve ngai lo. An nun siam ṭha tûr zawngin a zilh ṭhin. Hei vâng hian a ṭawngkam pakhat lek pawh a zirlai te’n an ngai pawimawh hle. Chutih laiin, zirtirtu ṭha lo chuan ṭawngkam a thlahdah hle a, thu hnu dâwn miah loin ṭawngkam chhe tak tak a chhak chhuak ṭhin. Hei hian zirlai tam tak a tithinur a, huatna thinlung an neih phah a ni. ‘Negative reinforcement’lampang chi hmangin zirlaite a ti ve hrep ngai lo.

Hun a vawng dik: Zirtirtu ṭha chuan hun a vawng dik ṭhin. A hun takah school a thleng a, a hun takah a haw leh mai ṭhin. A hun takah class-ah a lûtin a chhuak ṭhin. Vigilance duty a neih paw’n a hun takah a hlen chhuak thlap ṭhin. Chutih laiin, zirtirtu ṭha lo chuan hun a vawng dik ve lo. A hun takah school a thleng ngai lo a, tlai ber ni siin haw hmasa ber nih a tum tlat ṭhin. A hun takah class-ah lûtin a chhuak ve ngai lo. A thinchhe hlur ringawt mai.

A inzir peih: Zirtirtu ṭha chu a inzir peih hle. Ka thiam lo ti mai loin assembly kaihhruai dan te, drill tihpui dan te, sports lam thilte bakah devotion-a thuhril leh zai leh lam thlengin inzir chawpin a tihpui ṭhin. A ṭhiante moral support a pe ṭhin a, zirtirtu ṭha lo erawh chu a thiamsa bâk zir a tum lo a, ka thiam lo, ka zei lo tih a ching hle. Co-curricular activities lamah thiam loh leh zei loh vâng pawh ni loin thatchhiat vâng zâwkin a tel peih ve ngai lo.

A entawntlâk: Zirtirtu ṭha chuan sakhua leh khawtlang nun an ngai pawi-mawh a, a siam ṭha zâwngin hma a la ṭhin. Inpumkhatna leh remna a zirtir ṭhin. Zu leh zûk leh hmuam lakah a fihlim a, a zirlaite sahimna a ngai pawimawh hle. Fâina leh changkânna a ngai pawimawh bawk. Zirlaite a hrethiam a, an chhûngkaw dinhmun azira enkawl dan tâwk a thiam hle. Mi dinhmunah a indah chhin thiam (empathetic) a, chu chuan zirtirtu fel takah a siam ṭhin. Zirtirtu ṭha lo erawh chuan sakhua leh khawtlang nun a ngai pawimawh lo. Zirlaite en hran a ching hle. Zu bâkah zûk leh hmuam a ti nasa hle a, zirlaite sahimna ngaih pawimawh ahnêkin a khawih chhetu-ah a ṭang fo. Zirlai tân entawn tur a awm lo. Hmangaihna leh duhsakna tak tak a nei ve lo.

Ram changkânga zirtirtute an zah leh ngaihsân anga zah leh ngaihsân kan nih ve theih nân dinhmun ṭha phût ringawt loin zirtirtute hi insiamṭha hmasa phawt ila, kan rinawmna leh taimâkna hian zahawmna leh ngaihsânna chu min pe ve mai dâwn a lo ni.

- Miltona, Vaivakawn