Written by
LT. Zohrânga

ZORAM MAMAWH THLANMUAL SAWNGBAWL DAN THAR

Ram changkang apiangin mihring piang an ngai pawimawh ang bawkin mitthi sawngbawl leh a dahṭhatna Thlanmual an ngai pawimawh ṭhin. Khawtlang thil maia kalpui lovin sawrkar an che ṭhin. An thlanmualte chu hmun mawi leh nuam takah khualzinte tlawh atan an ruahman ṭhin.

Zofate tun ang dinhmun kan nih hma (mawl leh zual lai kha chuan) mitthi chu sumhmun hnuaiah te, in hnuaiah te an phum mai ṭhin. Hun a lo kal zel a, thlanmual neih nachang an lo hria a, tun dinhmun hi kan lo thleng ta. Hmanlai chuan thlanmual te hi sam fai thiang loah an ngai ṭhin. Khang hun kha a liam a, tunah chuan samfai chu sawi loh thlan hmun renchem taka hman a nih theih nan terrace te kan lai ta.

Kum 2000 vel khan YMA Committee-ah kuang siamsa neih a ṭulzia sawiin agenda-ah ka thawh a. Hun a la rei lo hle na a, khang lai kha chuan member-ten kan la hrethiam lo viau a, rapthlak an ti em em mai a, kan rel thlu lo ching kher mai! Mahse tunah erawh chuan khawpui chhung veng tin deuhthaw hian kuang siamsa chu neih loh theih lohah kan ngai ta; nei lo i la kan buai hlawm ngawt ang. Veng ṭhenkhatah chuan hmun hla tak takah thlanmual tur an lei a, thlan laihsa an nei ta mek mai. Hnatlang bakah ṭhenkhat chuan hlawhfa la in an laihtir bawk.

Kan khawvel ṭhan dan ang zela kan in her rem thiam a kan tih ṭhin te tih rem tawh lo a awm laiin kan tih ngai lohte tih a ṭul dawn ta niin a lang. Chuvang chuan he thu pawh hi kum 2013 khan tlema zawng chu ka lo ziak tawh a, ṭhenkhat ngaihven tak an awm laiin ṭhenkhat tan erawh chuan nuihzatthlak tak pawh a la ni mai thei e.

Thlanmual

sawngbawl dan thar

kan mamawhna chhan:-

1. Kan thlanmual a chep hlawm ta hle a, hmunhma in min daih ta meuh lo.

2. Kan hmun neih tawk a nih avangin ren takin thlan kan lai a, kham awih deuhah pawh rem leh rem lovin kan in phum a ngai a, hei hi tih loh theih loh a ni reng a ni.

3. Mihring kan pun ang bawkin mitthi kan pung a, kum khatah veng ṭhenkhat phei chuan mitthi 40-50, Aizawlah chuan 100 chung zet te pawh an nei ta fo mai. Hei aia tam pawh hi kan la kai chho lovang tih a sawi theih loh. Chuvang chuan thlan thar a tam a, kan thlan te chu kum hnih thumte a ral loh chuan kan siam/ lung phun te kan ti mai lova, hetiang avangte hian furah lei a lo nem a, kan thlan chhung te tuiin a hawrh a, thlanmual min kan tuar kan tuar ta mai a ni. Thlanmual min hi kan la tuar dawn chauh niin a lang.

4. Tunlai hian Zofaten hna hrang hrang kan thawk ta a, ṭhalai nu leh pate pawh kan nihphung, khawvel changkannain a hrin a ni, tumah in dem thei kan ni awm love. Hetiang a nih avang hian hmun ṭhenkhatah thlan lai tur la ṭha viau mahse, hmun tam takah chuan kan ṭha thei ta meuh lo a ni. Hei hi mi tam takin kan tlawmngaih tawh loh vang leh kan Mizona a dal tawh vang niin an ngai
ṭhin a, a nihna awm bawk mahse tam tak hi chu a ni hran lovang. Kan eizawnna leh hna thawh kan hun hman dante a danglam nasat tawh vang a ni. Heng avangte pawh hian ruahmanna thar kan neih a hun ta hlein a lang.

5. Lungphun a hautak lutuk a, mi tam takin ṭhenrual, chhung khat takngial pawh khawm ngam lovin lung kan phun ta mek a ni.

6. Veng tam tak chuan kan thlanmual a khah tawh avangin thlanmual thar tur hmun hla tak takah kan lei ṭan ta mek mai. Mahse han lei thar ṭhin mah i la, kan kalphung pangngai; Thlan khur thuk tak laia in phum kher kan tum zel chuan a chep leh thuai ang a, a min dur dur reng tho ang. Mipui/ khawtlang buaina hi a nasa tulh tulh ang a, mipui buai tur erawh kan tlem tulh tulh dawn si a ni.

Engtin nge hmalak dan thar kan ruahman ang?

1. Thlan khur lai kher loa in phum dan
ṭha tak a awm tho a, ram tam takin an hmang mek.

2. Kan thlanmual chu a theih ang angin feet sawm vela zauin terrace kan lai ang.

3. Terrace-ah chuan a vang tan zawngin kuang leng tawkin brick hmangin thingrem ang deuhin kan siam ang.

4. Chungte chu a hmun hma a zirin insi
ṭhapin (a bang inṭawmin) kan siam ang.

5. A mawng lam bang chu kuang thawlh luh nan kan zuah awng ang a, kuang thawlh luh hunah kan ping leh mai dawn a ni.

6. A pian zia inang ṭhapin kan siam ang a, lung phunna tur pawh kan ruahman sa diam ang.

7. Kuang dah luh zawhah kan plaster nghal vek ang. Mitthi chhungte tan thlan nghah tuk emaw, a thlan siam ṭha leh sum seng ṭeuha buai leh thlan siam duh hunah pawh sum in sen hran vak a ngai tawh lovang.

8. Hmun ṭhenkhatah a remchan dan azirin chhawng hnih chhawng thum pawhin siam theih a ni.

9. Thlan siamsa; sawmhnih sawmthum englai pawhin kan nei reng ang.

A Ṭhatna tur

1. Thlan hmun renchemna ṭha tak a ni. Kan thlante chu chhawng thum lai pawhin hmun ṭhenkhatah chuan a tih theih dawn a.

2. Thlan lai turin khawtlang/ ṭhalai buai chuk chuk a awm tawh lovang.

3. Mi harsa tan pawh hautak taka thlan siam a ngai lovang. (Khawtlang/ sawrkarin a siam sa vek dawn avangin) a lung phun ziak chauh mitthi chhungte buaipui tur a ni tawh ang.

4. Kan thlanmualte chu hmun mawi takah kan chantir ang a, khualzinte tan pawh tlawh chakawm takah kan chhuah dawn a ni.

5. Khawtlang leh chhungkua buaina tam tak kan pumpelh ang. A hun leh hmun ṭul dan a zirin mi pali pang lek pawhin kan inphum fel zung zung thei tawh ang.

6. Thlan khur laih vak vak a awm tawh dawn lo a, lei min/ thlanmual min lakah a him tawh ang.

7. Mitthi engmah hre tawh lo nimahse thlan khur thuk taka kuang ri rum ruma kan vur ṭhin hi; kan tih loh theih loh ni bawk si mahse mitthi chhungte rilru tina zualtu leh ngaihtuahna kalthui tirtu a ni fo. Ruahmanna tharah hi chuan chutiang chu a awm tawh lovang.

Aw le, ka ruahmana zawng zawng ziak sen a ni lo a, power point-in a drawing-te kim chang takin ka siam a, tunah chuan a tlangpui chauh kan tarlang thuak thuak a, heta ṭang hian ngaihtuahna han seng ve teh le. Thlanmual sawngbawl dan thar hi kan mamawhin i hria em?

- LT. Zohrânga