Uttarakhand Spring Bird Festival
Dt.6th February 2014 to 9th February 2014 ah khan, Uttarakhand state chuan a vawikhatna atan Spring Bird Festival an buatsaih rup a. He festival hi Uttarakhand Forest Department leh Dehradun-a inkulh NGO pahnih, Titli Trust leh Nature Science Initiative ten ṭang hoa an huaihawt a ni. Sum leh pai lamah Ministry of Environment and Forest, Uttarakhand Tourism Development Board, Uttarakhand Forest Development Corporation leh Ajeevika (NRLM) ten an sponsor bawk. He festival hi a hlawhtlingin, zawngchhang zel tlak niin an hria a ni chek ang, Uttarakhand Spring Bird Festival vawihnihna nei leh turin an inbuatsaih mek a ni.
A ni hmasa ber, Dt.6th February-ah hian Wildlife Institute of India, Dehradun-ah Workshop-a bul ṭan a ni a. He workshop-ah hian scientist (sava lam mi thiam bik) ten presentation an nei a, a bengvarthlak hle.
Presentation hmasa ber hi sawi zau hlek ila. Mute chi khat, Amur Falcon (Sialsir) sing tam tak, Mongolia aṭanga Africa-a an pem dan satellite hmanga an en zui dan leh zir chian dan tlangpui, “Satellite tracking the autumnal migration of the Amur Falcon Falco amurensis from Nagaland, India to Africa” tih thupui hmangin Dr. Suresh Kumar, Scientist, WII chuan a present a, a zir chiangtu scientist ngei a ni bawk a, a ngaihnawm hle.
Heng Amur falcon-te hi kum tin Mongolia aṭangin Africa-ah an pem ṭhin a. He an zin kawngah hian India hmarchhak state ṭhenkhat an paltlang ṭhin. A bik takin Nagaland-a Doyang Lake-ah Africa pana an thlawh chhuah hma hian an hahchawl ṭhin a. Hetih hun lai hian a chhehvela miten len leh hmanraw dang hmangin an that a; kum khatah Amur falcon nuai chuang fe an that ṭhin nia report a ni a, a mak rapthlak hle. Hei hian sawrkar laipui beng a thleng ta hial a, heng savate humhalh tur hian nasa takin sawrkarin hma a la ta a. Dr. Suresh-a te hian sava pathum, an hming atan Naga, Wokha leh Pangti (Wokha leh Pangti hi khaw hming a ni nghe nghe) tia an vuahte taksaah chuan satellite transmitter, a bik taka design an vuah a; an zir chiang ta a. Zin kawng thui tak an zawh dan te, chawl hauh loa Africa pana an thlawh dan kalkawng ngaihnawm tak mai chu anni hian an finfiah thei ta a ni.
Heng sava pathum zinga pakhat, Naga chuan chawl hauh loin kilometer 5600 zet, ni nga leh darkar sawm chhung (Nagaland aṭanga Somalia a panna kawngah) a thlawk a ni. Hetiang sava (raptors) zinga chawl loa thlawk hla ber record a tling hial. Heng sava ṭhenkhatte hian Mizoram pawh an paltlang ve ṭhin a ni.
Sawrkarin nasa taka hma a lak avang hian Doyang Lake-a chhiatna rapthlak thleng kum tin ṭhin pawh tihtawp a lo ni ta a. Nagaland chuan Amur falcon a humhalh ṭhat em avangin chawimawina an dawng ta fo bawk. Doyang Lake bula khaw te tak te, Pangti khua chuan Amur falcon an humhalh ṭhat em avangin Royal Bank of Scotland Conservation award an dawng hial a ni.
Mi thiamten Bird Watching hmanga sum lakluh dan te, Bird watcher ho enkawl dan leh tourism promote-na atana hman ṭangkai theih dan te pawh ngaihnawm takin an sawi a, Birds festival puala lehkhabu siam, “Threatened Birds of Uttarakhand” Dr. Asad Rahmani & Dr. D.Mohan te buatsaih chu tlangzarh a ni bawk. Document pawimawh tak tak, “Uttarakhand, A birdwatching Haven,” tih bu te, “An Updated Checklist of the Birds of Uttarakhand,” tih te, Sava chi hrang hrang hram ri (Bird’s songs of Uttarakhand) CD te pawh he mi ni hian an sem tel bawk.
Bird festival hi Eco-tourism tihhmasawnna leh intihlarna hmaraw ṭha tak a nih bakah, awareness ṭha tak a ni bawk. Dehradun bul lawka tuikhuah, Asan Barage-ah Bird watching programme, ni thum zet an hmang zui a. Hemi hun chhunga an sava hmuhte hi a list siamin an record a, photography exhibition te, sava lama tui mite tan thlalak dan te, inkaihruaina leh tips te pawh Asan hmunah hian mi thiamten lecture leh presentation hmangin an entir bawk a. Hetiang lama tui mite chuan chhun zan zawmin an chenchilh a; hotel awmte pawh an lun hle.
Mizoram ang ram leilung, ruah tui tlak tamna, hnim leh thing bitna hmunah chuan ramsate hi hmuh an harsa chungchuang hle. Ramsate hi kan National Park leh Sanctuary-ah te hian an rem zo tawh tihna pawh a ni lo a, kan ramhmulin a zir em avangin bihrukna an nei ṭha a, hmuh an harsa a ni.
Uttarakhand state angah te hi chuan safari-in han chhuak hlek ila, ramsa tam tak hmuh tur an la awm. Heti chung hian, khualzinte zingah ramsa hmu chakte thawm a ring a, “He park/sanctuary ve hi... eng mah a awm lo, an enkawl ṭha lo a nih hi,” tih an hlawh ṭhin chu thawi dam dan zawngin, sava hmanga khualzin hip a, khualzinte tuihalna thawi damsak an tum ta a, an fing hle a ni.
Savate hi nungcha chi hrang hrang zingah chuan Pathianin chi hrang a siam tam berte zinga mi a ni. Ram pum huapa sava vang em em, Wreathed Hornbill (Kawlhawk) te, Blyth’s tropogan leh Hume’s pheasant leh adt. pawh Mizoramah an la awm a, ram danga awm ve lo sava te pawh kan la hmuchhuak lo ang tih sawi theih a ni lo.
Tun hnaiah pawh CEP chuan Ngengpui Wildlife Sanctuary an zir chiannaah sava chi hrang 101 zet an chhinchhiah a. BirdLife International hnuaiah pawh Important Bird Area (IBA) atan Phawngpui National Park, Dampa Tiger Reserve, Lengteng Wildlife Sanctuary, Murlen National Park leh Palak Wildlife Sanctuary bakah, Ngengpui Wildlife Sanctuary pawh IBA atan puan an ni.
Savate hi Pathian thil siam zinga mihring hipna nei ṭha ber pawl an ni hial awm e. Ramsa dang angin an ṭi ve lo a, ramsa dang angin anmahni tihlumtu (predators) lakah tlanchhe reng rengin an hun an hmang ve lo a; hei vang hian savate hi an ngam hma em em a. An awmna hmun leh ram azirin danglamna eng emaw tak an nei zel a, hei vang hian chi hrang lah a tam. A zir mi tan zir belh tur a awm reng a, a hmu chaktute tan lah sakei leh sazuk anga ramhnuai pilril tak taka veh veh ngai a ni lo lehnghal.
Tun hnaiah ASEP chuan, “Shoot with Camera, not with a gun,” tih thupui hmangin, sava veh runpui an huaihawt a. Sava hlutna leh pawimawhna hriaa hetiang hun an hmang hi a lawmawmin, zau zawka huaihawt a, tihtakzeta beih chhunzawm zel atan a ṭha hle mai.
Nungcha zingah Sava hi kan hausakna ber a ni hial awm e. Khualzin hipna atan te, kan savate kan humhalh ila, Birds Festival hi han nei thei ve ta rup mai ila; eng nge, anthurium festival, grape wine festival, Ṭhal favang kut adt. pawh kan ti a ni lo’m ni? Kan rama awm sa ngei, kan hausak vena lam tak, venhima pung mai thei, sum hnar ṭha ni bawk si hi, ṭangkai zawka hman dan awm se; Sava ngainatute hi a maka maka tam khawvelah hian an awm si a. Kan ram hruaitute sawi fo, eco-tourism leh tourism promote nan te hlei hlei hian a va han ṭha dawn em.