Written by
- Rev. K.LungMuana

Kum thar leh moral reform

Kan pi pute chu sawi loh khawvel siam tirh ata, tute mah la hman bik loh, kum 2015 a lo her chhuak ta ruau mai. Eng thil takin nge rawn her chhuahpui ang, i lo thlir ang aw? I tan leh ka tan hun lawmawm lo inher chhuak turah ngai phawt mai ila. A hmasain Moral Reform chu: ‘Rilru puthmang dik neih, pawn lam nuna lan chhuahtir a ni,’ ti ila a sual tam awm lo ve. Kawng dangin sawi ila, ‘Piantharna dik,’ a ni ber awm e. Hei hi, neih tum tak tak tan a neih theih bawk. Ringtute tan Thlarau Thianghlim ṭanpuiin neih a awl lehzual.

Mizote hi hnam danglam leh a bik taka siam kan ni? Mizote hi hnam danglam bik (unique) tak kan ni. Kan duh zawng leh ṭha kan tih tawhnaah chuan kan thleng chho zung zung mai a; kan thluakte pawh hi a ṭha a ni; kan inzirtir dan a thuin hnam dang khum thei khawpa talent nei ṭha kan ni. Kan hnam la upat loh dan chhutin tisa leh thlarau nunah pawh ṭhang chak tak kan ni. Entir nan, NEI state zingah a naupang ber tih mai tur si, ṭhang chak (developed) tih kan ni. India rama Kohhranho rawngbawlnaah pawh Ram thar Field nei ṭhanem leh Missionary tir chhuak tam ber chu Mizote kan ni. Kum thara naupang te aṭanga kan inzirtir tur chu, ‘Tisa leh thlarau nunah hnam dang kan khum thei ngei a ni tih,’ hi a ni; hei hi Kristian state tih ngam, kan num bulpui berah pawh, Lal Isua Krista India ramah a lal ber theihna tur a nih phawt chuan, Thlarau Thianghlim ṭanpuinain kan ni thei a ni.

Kan danglamna, tun hnaia kan hmuh theih chu: Lal Isua lo piang lawmin kan robawm kan hawng. Kohhran zawng zawngin Krista ruai (mass) kan hmangin, mihring tih theih sang ber, min siamtu Pathian fak leh a nun chen’ (Westminster Confession No 1-na) kan lantirna a ni. Kan thinlung lam erawh chunglam tehna kan hriatpui phak lo. Tin, Lal piang lawmna bawk, June leh July thla vela kan tih ngei loh, ‘Kawtthler chei,’ kan han ti leh a. Hengte hi kan robawm hawn loh chuan tih theih tak tak a ni lo. Thinlung lam hawn loh chuan cheng za pawh hi mi dangte tan phawrh chhuah har tak a ni a! Khawvel ram dangah pawh hetiang em em hi a tam lo hle ang. London khawpuia Kristmas cheimawina ropui ber leh kum tin an tih ṭhin an tih, ‘Oxford Street’ chei a ni; lal chhungkuaten an hawng tlangpui ṭhin an ti. Aizawl khawpuiah chuan kumin anga kawlthler chawimawi hi kan la hre lo mai thei. Nakumah phei chuan, kumina kan tih dan ṭha tawk lo zawngte banin, ṭha zawka kan tih leh a rinawm. Chung lam tehna chu kawng dang ni se, mihring lamah chuan, hetiang khawpa tha leh zung senga Isua Krista hminga kan ti hi a ṭha hle lo maw?

Kan danglamna leh em em chu, kum a lo thar a, Sorkar leh Office hran neiten, ‘Kum bul ṭan nana inhlan tharna’ neih kan intihmuh hi a ni. Kohhran hruaitute chhut danin, hetianga Pathian hnena inhlanna leh infuih tharna neih hi a kum telin kan ngai pawimawh niin a lang.

Kum thar aṭanga mi tinte inhlan tharna turte: Rom 12:2-ah chuan, “He khawvel dan ang hian awm suh ula, in rilru (moral) a thar awmin lo danglam zawk tawh rawh u,’ tih kan hmu a; kum thar thuchah ropui tak, Kristiante zawm ngei chi a ni. Moral reform kan tih hi a tawi leh mawl zawng bera sawiin, ‘Kan rilrua awm, a taka kan nunchhuahpui,’ a ni. Kawng dangin sawi ila, ‘Piantharna dik, tihawm tak tiha tih awm loh tak tih loh,’ hi a ni. Mi tin hi Pathianin a duh ang ngeia siam kan ni a; a ṭha leh ṭha lo chu kan hre vek mai. Amaherawhchu, kan nun inthlahdah vangte leh naupan laia aṭanga kan inzirtir tawk loh avangtein a ṭha lo zawk kan tih kan ti fo mai zawk a ni.

Hetiangin, kum bul ṭan thei ila, kan ram leh khawtlang nun chuan hma a sawn phah ngeiin a rinawm a ni.

a) Kan hna ṭheuh kan thawh hmain, Pathian hnena inhlan (Bible chhiar leh ṭawngṭaiin: Sorkar Office kai te, zirtirtu te leh dawrkaiten (Vai dawrkaite hian dawr an hawn veleh an puja deuh ziah nia!) tih tur kan tih hmain Bible chang 2/1 tal emaw Daily Devotional Bu eng ber emaw hmangin keimahni leh kan hna Pathian hnenah inhlan/ hlan hmasa phawt ila. Mother Theresa chuan, “Bible hi ka ṭhian ṭha ber a ni,” zu ti a! Chuti ang bawkin lo/ huan neite pawhin hna kan thawh hmain Pathian hnenah ṭawngṭaiin keimahni leh kan hna inhlan/hlan ila.

b) Mite ṭanpuitu nih tum tlatna : Nun hlim dan ber pakhat chu, mite tihhlim hi a ni. Chumi awmzia chu, mite ṭanpuitu nih hi tihna a ni. Min rawn dawrtute hnenah hmel hlim pu chungin, ‘Eng nge ka tih sak theih ang che’ tiin, ‘Mite tana malsawmna’ nih tum tlat ila. Chuti ang rilru put kan tum phawt chuan, tute pawhin kan thei vek bawk a ni. Hei hian a ken tel chu, ‘Mahni hmasial loh,’ a ni. Engtir nan, mahni chan loh tur, mi dangte chan tur neih tum lohna a ni. Kawng dangin sawi ila, mahni ta lo tur lak sak hi, rukru nihna a ni. Pawisa thila corrupt-te hi rukru kan tih chu an ni. Chuti ang mi nun a hlim tak tak thei ngai lo; eng hunah emaw inchhir ngawih ngawihna chang an nei ṭhin. Zawrh leh hralh thuah, eng thil pawh zuar dawn ila, a man rate siamte hi, ‘Kei hian lei dawn ta ila, a man ka chhiar zat leh a thil a inmawi tawk em,?’ tih rilru puthmang dik lan chhuahtir hun a ni. Sorkarin, phai lam tih danin, a buka buk zela thil hralh a tum hi, a ti hmasa ber zinga mi nih tum tlat a ṭha hle ang.

c) Thawhpuite emaw mi dang chanchin emaw a ṭha lo zawnga sawi loh: Pu Macdonald sap khan, “Mizo chu inrel inching em mai,” a ti e an ti. Kumthar hi chuan kan thawhpui te emaw kan pu te emaw chanchin a ṭha lo zawnga sawi i tum lo tlat ang u. Infuih ṭulna a awm erawh chuan, an hnenah ngei hrilh ila; an hriat loha sawiin awmzia a nei ngai lo. Tin, mite chanchin chhe lam kan hria a nih pawhin, a sawi hmasatu nih loh a him ber. Tin, ram leh khawtlang nun thila thu ṭha lo lam kan hria a nih pawhin, a puang zartu tur Police emaw chanchinbu mite emaw hnena aṭanga kan hria a nih loh chuan sawi lan loh a him ber; ti tur tih kan nih loh chuan, an thlalakte phei chu thawn (post) chhuah hauh loh tur a ni.

d) Hun hman ṭhat: Ni khat hi darkar 24 a ni a; a tlangpuiin ram tin hian hnathawh hun (working hours) atan darkar 8 kan tuk deuh ber. Tichuan, darkar 8 hi hnathawh nan hmang ila. A dang zawng chu chawlh hahdam nan leh ṭul dang dang atan hmang ila. Darkar 8 hna thawh hi a tawk thawkhat hle. In lama file hawnte hi a theih chin chinah tih loh a ṭha. Nupui fanau/ pasal fanaute bula awm leh chhungkaw inhmuh khawm nante hman a ṭha. Kum hmasa ai chuan tu leh fate enkawl nan hun hman tam tum tlat ila, kan ram leh khawtlangin a ṭhat phah ngei ang le. Tunah rih chuan ni tin hnathawka chhuak tan, kan in chu hotel ang mai a, mut nan leh chaw ei nan kan hmang tih mai tur a ni lo maw?

e) Zuk leh hmuama insum: Mizo fate zuk leh hmuam a kan insum thei lo viau mai hi, kum thar aṭang chuan mahni ṭheuh inthunun tum tlat ila. India ram state danga Kristiante zuk leh hmuamah harsatna an neih lohzia tun kan hai awm lo ve. Mizoramah chuan meizial zuk do nan sum tam tak hman ngai reng mai kum tharah hi chuan hmang tawh lo turin ṭan i la thar teh ang u. Kan taksa hi Pathian chenna, Thlarau Thianghlim in a ni si a. (1 kor. 6:19). Kum 1986 khan John Calvina Geneva siamṭhat (reformation) kum 450 tlin lawmnaah kan tel ve a. Kan thlen in tur apiangte tan tiin, Mango Pickle bur khat ka keng a; thlen in pain an tem a; a lei a hawl vir tawp tawp a, a bur a chhin hmak mai a; ka hawn leh tawp mai nia! Chutiang chuan, hmarcha thak vak lote pawh hi hnam changkangte chuan ei turah an lo ngai lo a lo ni!

Tlangkawmna: Mizoram siam nuam tur chuan, keimahni Mizote bawk hi mawhphurtu kan ni. Kan ram leh khawtlang nun tinuam zel turin, roreltuin kum dang aiin dik taka rel tum thar ila, sorkar hnathawkin kan hna ṭheuh hi taima leh dik takin thawh tum tlat ila; Kohhrana Pathian rawngbawltuten piantharna dik chu rilru puthmang dik nun chhuahpaui ngei hi a ni tiin pulpit tlangah sawi ila. Sum lama corruption ti ṭhinte phei hi chuan kum tawp lama rilru leh thlarau nuna inchhir leh maina tur tih hria a, tih tawh loh ni se, sumdawng leh dawrkaiten, kan thil hralh tur a man zat tur (rate siam) thuah, ‘Kei hi a leitu tur ni ila, a man leh a thil a inphu em?’ tiin rilru puthmang dik put tum tlat ila. In leh kawng etc contractor-ten hlep tam aiin, ka cement leh balu hi a inchawhpawlh dik tawk em? Ka hnathawh hi ka chhungte ni se, ka duhpui em? tiin rilru thar pu bawk ila; tin, lo leh huan neiten an thar chhuah hralh thuah chutiang bawkin, a leitu tur dinhmun zelah in ṭantir zel ila. Tichuan, kum 2015 chu kan ram tan malsawmna kum a ni ringawt dawn a ni.