Written by
- Er. Chhungpuia Renthlei
Senior Technical Officer, NIELIT Aizawl

SOCIAL MEDIA-A LINK POST-TU HREM THEIH

Link chu internet-a duhna hmuna luh kual zung zung theihna tur leh file download, software install, Video streaming e.tc nana hypertext message chikhat a ni. WhatsApp, Facebook leh Social media-ah link chi hrang hrang kan post nasa ṭhin hle. A ṭangkai viau rualin cyber criminal; thil sual tihna hmarua ber a nih vangin link post leh click chungchangah fimkhur a ṭul hle.

A hun leh hmuna group member mamawh leh ṭangkaipui tur ang chi :- news websites/online link, YouTube video-sharing, articles/blog posts, commercial websites/online stores, Zoom/Neet meeting, files, documents, software download e.t.c link post te hi phal a ni. Pawi khawihna tur hrim hrima siam link him lo post erawh chu dan bawhchhiahna; crime a ni thung.

Pawi khawihna tur hrim hrima siam link te:

Harmful links: Thinrimna, buaina, inlakhranna, sorkar phal loh thil tihna, milem leh thlalak mi nawlpui hmuh chi loh leh en hrehawm tak tarlanna, mi dang chawh buai theihna leh deusawhna ang chi link zawng zawng te.

Spam links: Sumdawnna leh advertisements ninawm tak tak te, bumna hmanga inthlemna te, Intihderna leh website diklo a inhruai luhna te, midang tana ninawm leh thinrimna khawpa link post teuh teuh te.

Malicious links: Computer leh mobile phone tibuai thei viruses, malware, ransomware te, kan remtihna lova Auto download theihna te, personal data leh login credentials ruchhuak thei te, distributed denial-of-service (DDoS) attacks thlentir thei link zawng zawng te.

Hremna:

Link post hrim hrim hi thil sual ni lo mah se, WhatsApp leh social media-a mi dangte tana harsatna thlen thei link post hi hrem theih an ni. Harsatna a thlentir dan azirin hremna pawh a nep lo hle. Inda ram dan hrang hranga hremna langsar zual te:

IT Act (2000):

Harmful links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 66A). Spam links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 66A). Malicious links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 65) emaw, Kum 5 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 66)

Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS):

Harmful links: Kum 2 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 503). Spam links: Kum 2 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 504). Malicious links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 505)

Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS)

Harmful links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 155). Spam links: Kum 3 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 155). Malicious links: Kum 5 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 155)

Disaster Management Act (2005)

Harmful links: Kum 2 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 54). Spam links: Kum 2 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 54). Malicious links: Kum 5 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 54)

Unlawful Activities Prevention Act (UAPA) (1967)

Harmful links: Kum 5 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 13). Spam links: Kum 5 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 13). Malicious links: Kum 7 thleng Jail tan leh pawisa chawi (Section 13).

Jail tan chhung leh pawisa chawi tur zat hi an pawi khawih nasat dan azirin a danglam thei. Tin, WhatsApp's bikah chuan inkaihhruaina dan kalh a nih avangin account tihtawpsak theih a ni bawk.

Hriattur pawimawh:

Link vanga harsatna i tawk a nih chuan evidence atan link URL, contents, pictures, comments, messages, profile, link post-tu mobile number leh personal detail chhinchhiah la. Police station hnai berah FIR thehluh tur. Link ṭha lo laka kan him tlan zel nan i hriat chian loh leh mi dang tana harsatna thlen thei link whatsapp ah post ching suh. Sumdawnna thila offer ṭha lutuk leh man tlawm lutuk ang chi link te, KYC leh Bank kaihhnawih link te, Lucky ticket /Lottery kaihnawih link te hi inbumna link a ni ṭhin. Hetiang link hi click lovin delete nghal zel ang che.

- Er. Chhungpuia Renthlei

Senior Technical Officer, NIELIT Aizawl