SapṬawng Kan hman dik lohte
C.B. Thangluta'n July ni 18, 2014-a a thu rawn ziak sapṭawng hman dan, hman leh tun, tih Vanglaini-a a ziak kha a ṭha ngawt mai. Tun hmaa kan hman dan - West Lungdar, East Lungdar, kan tih kha a ṭawng neitu mingoho hman dan a ni a. Mahse, kan thlak ta daih mai a, a ṭawng neitute tihdan ang hian ti leh ila kan tidik ni mai tur a ni si a. Hnam dang pawhin Mizo ṭawng thluk anga an thluk a, kan tihdan ang zela an tih chuan Mizo ṭawng an thiam a ni mai. Sawrkar hian bengkhawn se, kan tihdan dik lo hi thlak leh thuai ila a ṭha zawk dawn lo'm ni?
Mi ṭawng phuahchawp phei hi chu a ṭha lo a, hei lo pawh hi sapṭawng phuahchawp kan nei nual. Chungte chu a ṭawng neitu sapho khan an hre tlat lo. Vaiho takngial pawhin an hrethiam lo. Chungte chu:-
Stay back: English medium school hian an hmang nasa hle a ni awm e. Naupang home work ti lo leh thil dang vanga an ṭhiante haw hnua an hren khawtlai hi an sawina a ni. An naupangte hian "Ka stay back" an ti fo mai.
Sapho hian hetiang hi stay back ti loin 'stay on' an ti. English medium school-te tihmelhemtu a ni ngei ang.
Promodown: Hei hi chu chanchinbu chhuahtute sapṭawng phuahchawp a ni ve thung. Thuneituten tu emaw a dinhmun aṭanga an dah hniam sawi nan an hmang fo mai. A hre chiang lo chuan sapṭawng tak tak emaw an ti mai a, an phuahchawp mai mai a ni si, pawi tak a ni. Chutianga tlak hniamtirte sawi nan hengte hi an duh duh an hmang a, an tlak hniamtir dan azir pawh a ni ang. Remchang an tih ber hi an hmang a ni awm e. Chungte chu- domote, demotion, demit, downgrade, relegate, put down, reduce, declass, unseat, displace, oust, te hi an hmang. Promodown chu hmang tawh lo ila a ṭha ngawt ang.
Knife: Mizo rilruah chuan knife chu chemte niin kan hre tlat. A ṭawng neitu erawh chu 'chempui' tih nan pawh an hmang tlat si. Chem lianpui pawh hi knife an ti mai zel. Mizo sapṭawng thiam pakhatin Mizo thawnthu sapṭawngin a let a. Chempui tih kha sapṭawnga leh a ngai ta tlat mai si a, knife hi chu chemte tihna nia a hriat tlat si avang a ni ang chu - a aiah 'Dao' a hmang ta a. 'Dao' chu chempui ni hliah hliahin a hre si a; a hman mai loh nakah.
Underpant: Mizo chuan underpant chu kekawrte tihna ni hliah hliahin kan hria. Under chu Mizo ṭawng chuan 'hnuai' tihna a ni a, 'pant' chu kan hah avanga kan thaw huam huam hi a ni a. Underpant chu 'thaw huam huam hnuai' tihna a nih chu. Sapho chuan underpant-ah hian 's' an belh a, an lam tel zat zat bawk a, tichuan kekawrte tihna a ni thei ta a. Keini chuan 'thaw huam huam hnuai' kan nei thung. Kekawr lam an sawina reng rengah bell bottom tih chauh loah chuan a tawpah 's' an belh vek a ni. Ke ding lam leh ke vei lam an sawina a ni. Chungte chu:
Trousers, pants, shorts, hipsters, underpants, briefs, panties, knickerbockers, knickers plus-fours, skipants, slacks, trews, trunks, bags, breeches, corduroys, culottes, denims, dungarees, jeans, jodhpurs, pedal pushers, capri pants te hi a ni. Ṭawng hlui te pawh an ni nual a, an ṭawng lerhte pawh a ni hlawm.
Aizawlin a kum 100-na a lawm kum khan Treasury Square-ah hian 'Aizawl Celebrates its 100 years' tih nalh takin kum khat chhung a intar a. Kha sapṭawng kha hnam dang chuan mak an ti deuh. 'Aizawl celebrates its 100th year' tih ni se a ṭha zawk ang.
Nikum khan Treasury Square-ah vek hian vaihlo dona thu ziak lian tak leh nalh tak a intar bawk a. A mawiin a ziaktu artist pawhin a ziak nalh kher mai. A thu inziak chu 'a campaign for tobacco' tih a ni. Vanlalsailova thlalak, amah aia lian an ziak bawk a. Vanlalsailova hian vaihlo ṭhatzia a campaign a ni, a tihna a ni si a. An tum erawh chu vaihlo dona a ni thung. An lo la thla ta a, a tihzia hle mai. Hnam dang chuan mak an ti hle!
H.K. Bawihchhuaka kha sapṭawng intithiam tak a ni a, ama insawi dan chuan Pawl IX chauh a zir thleng a. Mahse, lehkhabu thar chhiar lai a nei reng a, Chamber Dictionary bu lian hi khal chhe ṭhakin a insawi. Ram buai hmaa Assam Governor Vishnu Sahay nen an inkawm ṭumin Governor chuan, "Nang hi Oxford University chhuak em ni i nih?" a ti hialin a insawi. Hei hi Mizo Union Assembly-a a thusawi paha a sawi a ni.
Mahse, Silchar M.C. College-a English Department Head nen an inkawm a, rei fe an inkawm hnu chuan, "Pu Bawihchhuaka chu sapṭawng phuahchawp i ngah hle a nih hi, i ṭawng hriat loh ka ngah mai. Standrad English i hre tlem a nih hi" a ti vethung. Hnam dang ṭawng lo phuahchawp sak ve mai chu an hre duh lo khawp.
Sap Missionary-ho pawh kha A AW B min siamsaktu leh Mizo ṭawng lehkhabu min siamsaktute an ni a. Mizo ṭawng thiam loh an ngah a, Mizo ṭawng an phuahchawp nual bawk. Keini lah hian a dik leh dik loh pawh thliar lo leh sawisel loin, an phuahchawp ang ang khan kan hmang zui zel a. Awmzia erawh an nei hauh lo. Thu chuang (expletive word) mai mai an ni. Kan Mizo Literature tichhetu ber an ni ta zel zawng a nih hi. Chungte chu i lo en teh ang -
Fo ṭhin, zel ṭhin, zel fo, reng ṭhin, reng fo, tihte hi an ni. Awmze nei lo ṭhiau an ni a, kan hmang uar hle si.
Hnam hrang nen kan inawmpawlh hma chuan Mizo ṭawng hi a dik a, saphoin min awp hnu hian kan ṭawng hi a kal dik thei ta lo. Anmahni zah tur leh hlau tur leh ngaisang turin naupang zirlaibuah khan -
Mingo an fing ber,
Mingo an huai ber,
Mingo an chak ber,
Mizoin lal chi bik an nei lo, tihte kha an lo telh tlat a. Kan aia fingah chuan ngai lo thei kan ni lo. Khawvel eng hmu hmasatute an nih vang a ni ngei ang. Mizo lalte kha kan ngaihsan loh nan, an bulbalah an khawkar tlat bawk a. Sapho pawh hi lal chi bik an nei lo; Mizote ang bawkin an indo an indo a, Alfred a chak ta ber a, a thlahte chu lal thlah ang an lo ni ta zel mai a nih kha. Keini Sailo ho pawh chutiang bawk chu an ni.
Teacher wanted: Vanglaini chanchinbuah hian kan hmu zing hle mai. Tun hma chuan wanted teacher for Republic High School, tih te kan hmu ṭhin a. Tunah chuan teacher wanted kan hmu ta zawk a, an teacher kha cowboy leh sheriff ten an zawng a, a man thei thei chu pawisa pek an tum ta mai em ni? a tih theih. Tunlai sapṭawng chu - zirtirtu zawnna pawh chu a dang zar mai.
State Bank of India main branch bula Pu Buanga leh Sapupa thlalak tar hnuaia thu ziak leh Zarkawt aṭanga Mizo High School pan chhohna kawng chhak lama thu inziak pawh a inang lo hle. A tartu chu Baptist Kohhran Ṭhalai an nih hmel. SBI main branch bulah chuan - Pioneer Missionary of Mizoram tih a ni.
Zarkawtah chuan - Pioneer Missionary in Mizoram - tia ziak a ni thung. A tartuten ennawn leh se, a dik ber ang. Kan thil tar hi Mizoram mualphona a ni thei.