Zoram politics khawvar
Zofaten lal neia lalte awpna hnuaia hlim tak leh nuam ti taka awmte chuan tuna an thlah kal zelten kan tawn mek ram politics leh kan nunphung chu thleng tura mawiah pawh an ruat lo ang. "Sem sem dam dam, ei bil thi thi" tih thuthlung chu nghet takin an nun pui a, khua leh mipuite chu mi hrang leh sa hrang lakah an humhim a, midangte tan an nunna hial pawh an hlan ṭhin a ni. Mitinin zonun zemawi tlawmngaihna leh rinawmna, dikna te chu mawi takin an lan chhuah tir ṭhin.
Hun a lo kal zel a, lal awpna hnuaia awm chu hreawm tihna an nei ṭan a, chu chuan lalte duh lohna leh lal ban duhna a hring a. A lo arh zau tial tial a, Zofate thinlungah politics chi kuiṭiahna thlawhhma zau takah Mizo Union chu a lo chang ta a ni. Chu movement chu lalte awpna duhlotute tan chuan zing khawvar eng mawi tak a ni ngei mai. Lal ban chu mi tam tak tan chuan zalenna dar ri a ni ngei ang le.
Zoram dung leh vangah ṭam nasa tak a tla a, mipui mimir chuan mahni in lum luah hman loin ramhnuai lamah bahra khur an belh a ngai hial a. Chutianga zofaten hun harsa leh khirh tak hnuaia kan kun mek lai chuan mipuite tana varparh arsi niawm fahrana hruaitu ropui Laldenga a lo lang ta a, Mizo National Famine Front chu.
Laldenga leh a hote hmalakna leh an ṭhahnemngaihna zar zo, mi tam tak an lo awm phah ta a ni. Ṭam a lo reh a, lalte laka zalenna aia zalenna ropui awm theia hriatna leh duhna chu Laldenga leh a hote thinlungah a lo piang a. Chu movement chu zofate thinlungah dan rual lohin a lo piang ta zel a, kum 1966-ah chuan Zoram khawvel chu zan thim thuneihna chuan a rawn tuam ta a, a thim hian a thim mup mai a ni. Zoram hmun tinah hlim zai ri chu ṭap riin a rawn thlak a, he hun thimah zofate tawrhna leh hreawmna chu sawi thui lo mai ila.
Chu zan thim chhah takin Zoram leh zofate a tuam mek lai chuan zofate tana mesia niawm hiala mawi, mi hrang zam ngai lo Ṭhenphunga Sailo a rawn lang a. Zanlai thim chhah tak ata chu thingchangvar min hruai thleng a, zawi zawiin zofaten zing khawvar eng mawi tak kan hmu leh ta. Ni a lo tlangsang zel a, chunlai nisa chu tawrh hreawm khawpin min han hem leh ta tak tak a, Delhi khawlum chu nep te a ni.
Puitling kan rum a, thlan tui kan hui pap pap a, nausen te leh mut zai reng reng an rel thei lo.
Mahse, lei leh van siamtu leh thuneitu chuan engkim hi hunbi ruat a nei a, chhun ni pawh a dinna ngaiah a ding reng thei lo. Behliang mun hun a lo thleng a, a thuneihna zawng zawngte nen chuan reiloteah min liam san ta.
Chutah le, mi khawharte hnemtu ni turin Lalthanhawla, remna lalpa chu kan hmu leh ta a ni. Zofate zingah amah ang reng reng hi an piang lo, an pian leh tawh lo ang tih hiala fak phu ka ti ve tlat. Amah vangin zofate kan nui leh a, rum ri chu zai riin kan thlak ta a ni. Zofate tan a vawi thumna atan khua a var leh ta.
"Hmangaihnaah mahse a awm chhung chuan hmangaihna tluantling a ni ngai lo" an ti mathlawn lo a, 'mahse' a awm tlat.
Khawvel finna leh thiamna a san chho zel rualin zofate pawh kan remhriatna te a pung chho zel a, nitinin khawvel ke pen rualin kan ke kan pen ve mek avangin, "Hmelmawina a chuai a, hriselna a lo tlak hniamin, nulat tlangval rimtuinain min liam san hnuah pawh hmangaihna nen chuan engkim hi a thar reng ṭhin" tia nupa in hmangaih em emten an dam chhung hringnun an lo chhiarpui ṭhin, he ṭawngkam duhawm leh ril tak hi Zoram politics khawvelah chuan kan mausam a ngai lo thei ta lo.
Ani, zofaten tawrhna leh lungngaihna, hlimna leh lawmna, ṭahna mittui leh lawmna mittui zawng zawng kan paltlangte kha politics-in a hrin chhuah kan ti lo thei lo ang. Sawi tur a tam a, ngaihtuahna a kal thui a, kan insum rih a ṭha e.
Tuna kan Zoram politics dinhmun hi ngun taka kan thlir chuan khawvela kan neih chhun Zoram duhawm leh mawi tak hi kan tu leh fate chenna leh dam khawchhuahna tlak a nih lohzia kan hre mai awm e. Tu party leh sawrkar mah ka dem lo, politics kal sualin a hrin chhuah tih hi ka pawm a, chutih rual chuan politics kal sualtirtu chu kan politician-te hi an ni. Amah Hriata Chhangte ṭawmkam takin, kan ramah chuan sawrkar inrawlh lohnaah chiah kan ṭhain kan sang - inkhawm, inchei, huau huau leh hlim hlawp etc.
A dik a ni, kum 20 liam ta leh tun kum kan hman mek thleng hian ram hmasawnna leh hnam changkanna lian tham engmah sawi tur leh chhuan tur a awm lo a, sawrkar hian ram leh hnam anga chapo pui tur engmah a ti lo. Thil danglam chu a awm chu chu mihausa an hausa tual tual a, mirethei kan rethei tawlh tawlh. Politician-ten pawisa an ngah tulh tulh a, mipui vote man a tlawm tial tial. Politician leh sawrkar officer-ten ram an lei belh mawlh mawlh a, mi in luah tur a vang tial tial. Hnam hmangaihtu politician an pung tulh tulh a, an hmangaih mipui kan cher rawih rawih. Hnama chiang inti politician an zik nuai nuaina Zoramah hian hnam dang an huangtau tulh tulh bawk.
Kan sawi tel hram teh ang - heng zawng zawng thlentirtu pakhat chu kan puithiamte leh sakhaw hruaitute hi an ni. Mi dik leh ṭha nia mipuiten kan pawm leh kan ngaih kan puithiamte leh sakhaw hruaitute hian hnung an chhawn tlat vang a ni. Kan ram politics kal sual tawhzia pawh an hria a, sawrkar kalphung dik lo pawh an hmu a, siamṭhat a ngaihzia pawh keini aiin an sawi peih a, an hre zawk bawk. Mahse, siamṭhat tumin politics huangah tumah an lut duh lo. Ṭhenkhat kal it ngawih ngawihte pawh an awm a, ṭhenkhatin "Rawngbawltu tan politics-a inhman a mawi lo" te an ti thul. Kan Pathian chuan, "Miin thil ṭha tih tur hriaa a tih si loh chuan a tan sual a ni" a ti. Pathianin 'thil ṭha' a tih hi inkhawm taimak leh thawhlawm thawh tam ringawt hi a sawi lo. "A ram leh a felna chu zawng hmasa rawh u" a ti daih. Political party pawn aṭanga ram siamṭhat tumin hma pawh in la a ni lo'm ni? mahse in hlawhtling lo.
Pastor chawl tawhte leh sakhaw rawngbawltu mi ṭha tak tak tam tak awm zingah hian mi 20 vel hi politics huang thar hi siamin, MLA, Minister-te ni ve ula chuan Zoram hmel hi a danglam ngei ang.
Kan ram politics tluchhe tawh tung ding leh tur chuan tuna kan political party awmsa aṭang chuan lungbang sut ang hlauh a ni. A chhan chu tuna party awmsate hi tuipui nu tak luang ang maiin a luang a, kawrte tui fim tak pawhin fin se, reiloteah a nu tho tho. Chuvangin, eng anga mi ṭha leh dik pawh lut se, a dikna chu a hmang thei chuang lo ang.
Hawh u, i harh ang u. Nehemia leh a hoten Jerusalem kulh chim an tun din leh ang khan kan ram politics hi i din thar leh ang u. Chutianga hma la ngam zofate zingah kan awm a ni lo'm ni? Mi hrang leh sa hrang, ral leh hmelma laka zam ngai lo, mihuaisen, hnam pasal ṭha thisen kai kan nih kha i hria ang u. Tichuan, Zoram politics khawvar eng mawi tak chu Zoram leh zofate tan her chhuahin a awm ngei ang.